Шымкенттің инженерлік инфрақұрылымы жаңа кезеңге қадам басуда

Қазақстанның үшінші мегаполисі — Шымкент қаласының инженерлік инфрақұрылымын жаңғырту мен кеңейту жұмыстары жаңа серпін алды. 20 қазан 2026 жылы Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз конференциясында қала басқармасының өкілдері атқарылған жұмыстар мен алдағы жоспарлар туралы егжей-тегжейлі баяндады. Жиында тұрғындарды ауыз сумен, электр энергиясымен, табиғи газбен және жылумен қамтамасыз ету, кәріз жүйесін жетілдіру мен көшелерді жарықтандыру сияқты өміршең мәселелер кең талқыға түсті.
Шымкенттің инфрақұрылымдық мәселелері бірер жылдан бері өткір тұрып келеді. 2018 жылы республикалық маңызы бар қала мәртебесін алған Шымкент сол кезден бергі он жылдың ішінде халқы жарты миллионнан асып, бүгінде 1,2 миллионнан астам тұрғынды қамтитын ірі орталыққа айналды. Халық санының қарқынды өсуі инженерлік желілерге орасан зор жүктеме түсірді: су құбырлары мен кәріз желілерінің едәуір бөлігі әлі де кеңестік дәуірде салынған, тозу коэффициенті жекелеген учаскелерде 70–80 пайызға жетеді. Бұл мәселе тек техникалық емес, сонымен бірге айқын әлеуметтік сипат алды — желілердің апаттық жай-күйі үзіліссіз авариялар мен тұрғындардың өміріне тікелей кедергі туғызып отырды.
Шымкент қаласының энергетика және инфрақұрылымды дамыту басқармасы басшысының орынбасары Азат Қайнарұлы баспасөз конференциясында атқарылған жұмыстардың ауқымы туралы нақты деректер келтірді. Оның айтуынша, биылғы жылы ғана қала бойынша 47 шақырым су құбыры желісі толықтай ауыстырылды, 23 шақырым кәріз коллекторы жаңартылды. Газ желілерін кеңейту жұмыстары аясында жаңа тұрғын аудандарда 31 шақырым полиэтилен құбыр тартылды. "Қаланың қарқынды өсуіне байланысты инженерлік желілерді кеңейту және жаңғырту жұмыстары кезең-кезеңімен жүзеге асырылуда. Бізде бекітілген бес жылдық жоспар бар және оның орындалу барысы қатаң бақылауда ұсталады", — деді Қайнарұлы. Сонымен қатар ол 2026 жылдың соңына дейін тағы 15 шақырым жылу желісін реконструкциялау жоспарланғанын атап өтті.
Электр желілері мен жарықтандыру бағытында да елеулі нәтижелерге қол жеткізілді. Ағымдағы жылда қала бойынша 4 800-ден астам жаңа LED шамдары орнатылып, энергия тұтыну 35 пайызға азайды. Шымкенттің электр жүйесін дамыту жөніндегі жетекші маман Дәулет Серіков бұл жөнінде: "LED технологиясына көшу — бұл тек үнемдеу ғана емес, тұрғындардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету мен қалалық ортаны жайлы ету мәселесі. Жарық көшелерде қылмыс деңгейі айтарлықтай төмендейді, бұл социологиялық зерттеулермен де дәлелденген факт", — деп пікір білдірді. Жалпы 2025–2026 жылдардағы инфрақұрылым жобаларына бөлінген қаржыландыру 48 миллиард теңгені құраған.
Шымкенттің инфрақұрылымдық жаңғыруы елдің жалпы урбанизация үдерісі аясында да маңызды орын алады. Қазақстан үкіметінің 2029 жылға дейінгі кезеңді қамтитын "Цифрлы Қазақстан — Ақылды Инфрақұрылым" жол картасы бойынша барлық республикалық маңызы бар қалалардағы инженерлік желілердің тозу коэффициентін 30 пайыздан аспайтын деңгейге жеткізу жоспарлануда. Шымкент осы мақсатқа жету жолында айтарлықтай ілгерілеп, тозу коэффициентін 2022 жылғы 68 пайыздан 2026 жылы 49 пайызға дейін төмендетуге қол жеткізді. Алматы мен Астана тәжірибесімен салыстырсақ, Шымкент берілген мерзім шеңберінде жаңғырту жылдамдығы жөнінен алдыңғы үштікке еніп отыр.
Тұрғындардың конференциядан кейінгі реакциясы да назар аудартты. Желтоқсан ауданының тұрғыны, жас ана Сауле Бекова: "Бұрын су қысымы өте нашар болатын, кейде бірнеше сағат мүлдем болмайтын. Биыл желіні ауыстырғаннан кейін жағдай елеулі жақсарды. Үмітіміз зор", — деп бөлісті. Алайда сарапшылар да, қала тұрғындары да кейбір мәселелердің әлі де өз шешімін таппағанын айтады. Атап айтқанда, Тұрлан, Нұрсат және Қарасу шағын аудандарында ауыз су желілерін жаңарту жұмыстары кестеден артта қалуда, ал жылу мезгілінің алдындағы апаттық жарылулар санының айтарлықтай азаймауы алаңдаушылық туғызып отыр.
Болашаққа қатысты жоспарлар өте ауқымды. 2027–2028 жылдары Шымкентте бірыңғай диспетчерлік басқару орталығы іске қосылмақ, ол барлық инженерлік желілерді нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар жер асты инфрақұрылымын цифрлық картаға түсіру жобасы да іске асырылып жатыр — бұл болашақта жөндеу жұмыстарын жоспарлауды айтарлықтай жеңілдетеді деп күтілуде. Инфрақұрылым жөніндегі тәуелсіз сарапшы Ерлан Нұрмағамбетов аталған бастамаларды оң бағалай отырып: "Шымкент дұрыс бағытта жылжып келеді. Бірақ нәтижеге тек жоспарлау арқылы емес, жылдам және сапалы іске асыру арқылы ғана жетуге болады. Бюрократиялық кідіріс пен мердігерлер тарапынан мойындалған сапасыздық — бас кедергілер", — деп ескертті.
Шымкенттің инфрақұрылымдық жаңғыруы — бұл бірнеше онжылдықтар бойы жинақталған проблемаларды шешуге бағытталған жүйелі жұмыстың нәтижесі. Миллионнан астам тұрғыны бар мегаполис үшін сапалы су, жылу, газ және электр қамтамасыз ету тек қолайлылық мәселесі емес, конституциялық кепілдік беретін лайықты өмір сүру стандартының негізі болып табылады. Биылғы жылы баспасөз конференциясында жарияланған нәтижелер мен жоспарлар, сарапшылардың бағалауынша, таяу жылдарда Шымкенттің тұрғыны үшін күнделікті тіршілік сапасы айтарлықтай жақсарады деген сенімге негіз береді. Ал бұл жаңғырту үдерісінің жалпы қарқыны мен шынайы нәтижесі — ең алдымен, осы қаланың тұрғындары алдындағы ашық есеп болуы тиіс.