Президент Жолдауы және Шымкент өңірінде терең өңдеуді дамыту мүмкіндіктері

Шымкенттің дүкен сөрелеріндегі өнімнің неге көбі басқа өңірлерден немесе шетелден келетінін, ал ауыл шаруашылығы шикізаты неге арзан бағамен сыртқа кетіп жатқанын ойланып көрдіңіз бе? Осы сұраққа жауап Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауындағы агроөнеркәсіптік кешенді дамытуға қатысты тармақтан табылады. Президент шикізат өндірумен ғана шектелетін кезеңнің артта қалғанын атап өтіп, енді басты міндет аграрлық өнімді еліміздің ішінде терең өңдеу және қосылған құны жоғары дайын тауарлар шығару екенін айтты.
Жолдау мәтінінде бұл бағыттың мәні айқын түсіндіріледі. Мемлекет басшысының пікірінше, ішкі және сыртқы нарықта бәсекеге қабілетті болудың жалғыз жолы — өңдеу өнеркәсібін индустриялық деңгейге көтеру. Басқаша айтқанда, бидай, мақта немесе майлы дақылдарды тоннамен сатудан гөрі, олардан жасалған дайын өнімді сатқан тиімді. Мұндай көзқарас экономикада ғана емес, қарапайым отбасының тұрмысында да көрініс табады: жұмыс орны көбейеді, табыс тұрақтанады, жергілікті өнімнің сапасы мен таңдауы артады.
Президент бұл бағыттағы нақты үлгі ретінде екі өңірдің тәжірибесін атады. Қызылорда облысында жүгері мен сояны терең өңдеу жолға қойылған. Заманауи зауыттар шикізатты жай қабылдап қана қоймай, одан крахмал, аминқышқылдары, глюкоза, сондай-ақ мал азығына қажетті шрот пен жмых секілді өнімдер шығарады. Жолдауда атап көрсетілгендей, мұндай жобалар өңір экономикасын әртараптандырып, су ресурстарын үнемдеуге және фермерлердің тұрақты табыс табуына жағдай жасады.
Екінші үлгі — Түркістан облысындағы мақта-тоқыма кластері. Ол қытайлық жетекші трансұлттық компаниямен серіктестікте құрылған. Кластер мақтаны өсіру мен алғашқы өңдеуден бастап, жіп иіру, мата тоқу және киім-кешек шығаруға дейінгі толық өндірістік циклді қамтиды. Президент мұндай тәсіл өнімнің өзіндік құнын төмендетіп, қазақстандық дайын тауарлардың әлемдік жеткізу тізбегіндегі бәсекеге қабілеттілігін арттырғанын көрсетті. Түркістан облысы Шымкентпен іргелес орналасқан, сондықтан бұл тәжірибе шымкенттіктерге жақын әрі түсінікті.
Мемлекет басшысы осы екі өңірдің тәжірибесін бүкіл республика бойынша таратылуы тиіс нақты эталон деп бағалады. Үкімет пен салалық министрліктер үшін мұны басқа облыстарда қолдану кезек күттірмейтін міндет екенін атады. Жолдауда үш негізгі артықшылық аталған: шикізаттық тәуелділіктен арылып, дайын өнімді экспорттау арқылы валюталық түсімді арттыру; ауылдық аймақтарда тұрақты әрі жақсы төленетін жұмыс орындарын ашып, жергілікті бюджеттің салық базасын нығайту; оффтейк-келісімшарттар мен мемлекеттік қолдау тетіктерін ұштастыра отырып, отандық және шетелдік капиталды тарту.
Шымкентке келер болсақ, бұл қала республикалық маңызы бар, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис, көп ұлтты әрі жас халқы бар қала. Мұндай қалада жұмыс орнына деген сұраныс әрдайым жоғары, ал жастардың кәсіби жолын құруға мүмкіндік беретін салалар ерекше маңызды. Терең өңдеу бағыты осы тұрғыдан қарағанда үлкен әлеует береді: өңдеу өндірісі инженерлерді, технологтарды, логистика мамандарын, сауда және қызмет көрсету саласының қызметкерлерін қажет етеді. Редакцияда Шымкент бойынша нақты жобалар туралы мәлімет жоқ, сондықтан бұл жерде әңгіме Жолдаудың жалпы бағыты мен оның қалаға әсер етуі мүмкін тұстары туралы болып отыр.
Тұрғындар үшін мұның қарапайым нәтижесі де бар. Өңдеу өндірісі дамыған сайын жергілікті шикізатқа деген сұраныс артады, ал бұл шаруа қожалықтары мен фермерлердің өнімін тұрақты өткізуіне жол ашады. Қала маңындағы және іргелес өңірлердегі өндірушілер мен қала кәсіпкерлері арасындағы байланыс күшейеді. Шағын және орта бизнес қаптама, тасымал, сақтау, сауда сияқты қосалқы бағыттарда өз орнын таба алады. Тұтынушы үшін отандық өнімнің сапасы мен қолжетімділігі артуы мүмкін.
Қорытындылай келе, Жолдаудағы терең өңдеу туралы тармақ — шикізат сатумен шектелмей, құны жоғары өнім шығаруға бағытталған экономикалық ойлаудың жаңа кезеңі. Қызылорда мен Түркістанның тәжірибесі мұның мүмкін екенін көрсетті, ал енді міндет — осы үлгіні басқа өңірлерге, соның ішінде оңтүстіктің ірі қаласы Шымкентке де лайықты деңгейде бейімдеу. Бұл жолда жергілікті билік, бизнес пен тұрғындардың бірлескен қадамдары шешуші рөл атқарады. Нақты шешімдер мен жобалар жарияланған кезде, олар қала өмірін қалай өзгертетінін оқырмандарға түсіндіруді жалғастырамыз.