Президент Жолдауы және Шымкентте инвестицияның нақты нәтижесін бағалау

Шымкентке келіп жатқан инвестиция қалаға, ондағы әр отбасына не береді және оның тиімділігін қандай өлшеммен бағалау керек? Мемлекет басшысы 28 қазанда халыққа арнаған Жолдауында осы сұраққа тікелей жауап берді. Президенттің пікірінше, инвестицияның нәтижесін тек игерілген қаражаттың жалпы көлемімен немесе қол қойылған меморандумдардың санымен өлшеу ескірген тәсіл. Басты көрсеткіш қаржылық есеп емес, экономикада болған нақты құрылымдық өзгеріс болуға тиіс.
Бұл ой республикалық маңызы бар, елдің оңтүстігіндегі ірі мегаполис саналатын Шымкент үшін ерекше мәнді. Жас халқы көп, көп ұлтты қалада экономиканың өсуі жұмыс орнымен, табыспен, шағын кәсіппен және қала инфрақұрылымымен тығыз байланысты. Сондықтан «қағаздағы миллиардтардан» «нақты нәтижеге» көшу туралы Жолдаудағы қағида шымкенттіктердің күнделікті өміріне тікелей қатысты. Инвестиция туралы хабар шыққанда тұрғынды қызықтыратыны сомадан гөрі оның өмірге қандай өзгеріс әкелетіні.
Жолдауда инвестицияның шынайы тиімділігін бағалайтын үш критерий аталған. Біріншісі – іске қосылған қуаттардың саны. Мұнда жаңа кәсіпорындардың қанша нысан болып пайдалануға берілгені, өндіріс көлемінің қаншаға өскені және қанша жаңа жұмыс орны ашылғаны ескеріледі. Жұмыс орындары тұрақты да, маусымдық та болуы мүмкін, бірақ маңыздысы – олардың нақты ашылуы. Жас мамандар көп шоғырланған Шымкент үшін жұмыспен қамту мәселесі әрдайым өзекті, сондықтан бұл көрсеткіш қала тұрғындары үшін ерекше маңызға ие.
Екінші критерий – енгізілген қуаттардың сапасы. Президент тек зауыт салудың жеткіліксіз екенін, оның қаншалықты заманауи әрі бәсекеге қабілетті екені маңыздырақ екенін атап көрсетті. Бұл ретте кәсіпорында жасанды интеллект, роботтандыру және цифрлық басқару жүйелерінің қаншалықты енгізілгені қарастырылады. Сонымен қатар жаңа қуат шикізатты жай ғана өндірумен шектеле ме, әлде терең өңдеу арқылы қосылған құны жоғары, жоғары технологиялық өнім шығара ала ма, соған да мән беріледі. Үшінші бір талап – экологиялық стандарт: өндірістің қоршаған ортаға әсері «жасыл» технологиялар талабына сай болуы тиіс.
Шымкент тұрғыны үшін бұл талаптардың практикалық мәні зор. Қала іргесінде жаңа өндіріс ашылса, оның таза технологиямен жұмыс істеуі ауа сапасына, тұрмыс жағдайына және балалардың денсаулығына әсер етеді. Ал заманауи, автоматтандырылған өндіріс білікті мамандарға сұранысты арттырады. Яғни жастар үшін жаңа кәсіптерді меңгеру, техникалық және цифрлық білім алу мүмкіндігі кеңиді. Мұның бәрі инвестицияның сапасы жұмыс орнының санынан кем түспейтінін көрсетеді.
Үшінші критерий – экономикаға қосқан шынайы үлес, яғни мультипликативті әсер. Жолдауда оның бірнеше өлшемі аталған. Біріншіден, жаңа кәсіпорынның ел бюджеті мен өңірлік қазынаға тұрақты салық төлеп отырғаны. Бұл түсімдер қала мектептерін, жолдарын, коммуналдық желілерін, әлеуметтік нысандарын жақсартуға бағытталатын қаражаттың көзі. Екіншіден, отандық мазмұн, яғни инвестордың жергілікті шикізатты, отандық тауарлар мен қызметтерді қаншалықты сатып алатыны. Инвестор айналасында шағын және орта бизнес экожүйесін қалыптастырса, оның пайдасы бір ғана кәсіпорынмен шектелмей, көптеген жергілікті кәсіпкерге жетеді.
Бұл жерде шымкенттік кәсіпкерлерге жаңа мүмкіндік ашылады. Ірі өндіріс орны жергілікті жеткізушілермен, көлік, қызмет көрсету, қаптама, жөндеу және басқа салалардағы компаниялармен жұмыс істесе, қала экономикасына ақша айналымы артады. Үшінші өлшем – экспорттық әлеует. Шығарылған өнім ішкі нарықты алмастырып қана қоймай, жаһандық жеткізу тізбегіне кіріксе, елге валюталық түсім әкеледі. Көрші елдермен шектесетін оңтүстік өңірдің көлік-логистикалық мүмкіндіктерін ескерсек, бұл бағыттың қала үшін әлеуеті айқын.
Жолдау тармағының түйіні қарапайым: инвестицияны есеп беру үшін емес, нәтиже үшін тарту керек. Бұл жергілікті билік пен инвесторға жоғары талап қояды, ал тұрғындарға қала дамуын бағалайтын түсінікті өлшем береді. Енді жаңа кәсіпорын туралы хабарды естігенде оның қанша жұмыс орнын ашқанын, қандай технология қолданатынын, салық пен жергілікті сатып алуға қандай үлес қосатынын, экспортқа шыға ала ма, соны сұрауға толық негіз бар. Қоғамдық бақылау мен ашықтық осындай сұрақтардан басталады.
Қорыта айтқанда, Жолдаудағы бұл тәсіл Шымкент үшін инвестициялық саясатты санмен емес, сапамен, қағаздағы уәдемен емес, нақты нәтижемен өлшеуге шақырады. Қала экономикасы жаңа қуаттардың санын да, сапасын да, олардың тұрғындар мен бизнеске әкелетін шынайы пайдасын да ұштастырған жағдайда ғана орнықты дами алады. Бұл – алдағы жылдары қала тұрғындарының әл-ауқатын арттырудың және Шымкенттің инвестициялық тартымдылығын шынайы нығайтудың сенімді жолы.