Шымкентте кәріз желілері жол қазбай-ақ жаңартылуда: заманауи технология қалаға жаңа өмір береді

Шымкентте кәріз желілері жол қазбай-ақ жаңартылуда: заманауи технология қалаға жаңа өмір береді

Қазақстанның оңтүстік өңірінде инженерлік инфрақұрылымды жаңарту саласында маңызды бетбұрыс болды. 22 мамыр 2026 жыл күні Шымкент қаласының мамандары кәріз желілерін қалпына келтіруде траншеясыз технологияны іс жүзінде қолданып жатқандықтарын ресми тұрғыда мәлімдеді. Бұл жетістік тек Шымкент үшін ғана емес, бүкіл Қазақстандағы коммуналдық шаруашылықты реформалау тұрғысынан да айрықша маңызға ие.

Шымкент — елдің үшінші ірі қаласы, халқының саны 1,2 миллионнан асады. Мұндай мегаполистің жерасты инфрақұрылымы ондаған жылдар бойы жүйелі жаңартусыз пайдаланылып келді. Кеңес дәуірінде салынған кәріз желілерінің басым бөлігі қызмет мерзімін өтеп, авария қаупі жоғары деңгейде қалды. Соның нәтижесінде жыл сайын жондар бойынша жер қазу жұмыстары жүргізіліп, жол жабыны бүлінді, көлік тығырыққа тіреліп, тұрғындар айлар бойы қолайсыздыққа ұшырады. Бұл жағдай ескі тәсілдің енді жеткіліксіздігін айқын дәлелдеді.

Жаңа шешім ретінде шетелдік Hebei HUANSHUI Pipe Industry Co., Ltd. компаниясының спиральді бұрау технологиясы таңдалды. Технологияның мәні мынада: арнайы жабдықтың көмегімен ескі тозған құбырдың ішінен жаңа полимерлі құбыр қалыптастырылады. Ол спиральді бұрау әдісімен орнатылып, берік және су өткізбейтін конструкция жасайды. Қытайда және бірқатар Еуропа елдерінде бұл технология жиырма жылдан астам уақыт бойы табысты қолданылып келеді. Жаңа полимерлі құбырлардың қызмет мерзімі 50 жылдан асады, бұл ескі темірбетон желілерімен салыстырғанда екі есеге артық. «Бұл жай ғана жаңа технология емес, бұл біздің кәріз жүйесіне деген көзқарасымызды түбегейлі өзгертетін жаңалық», — деп атап өтті «Су ресурстары — Маркетинг» ЖШС техникалық директоры Серік Байжанов.

«Су ресурстары — Маркетинг» ЖШС мамандары бұл технологияны қытайлық серіктестерден арнайы оқу бағдарламасы шеңберінде меңгерді. Алты ай бойы жергілікті инженерлер Қытай Халық Республикасының Хэбэй провинциясында тәжірибелік дайындықтан өтіп, жабдықты пайдалану, жөндеу және сапаны бақылау бойынша кешенді білім алды. Білім алмасу тек теориялық деңгейде шектелмеді: мамандар нақты объектілерде жұмыс жасап, барлық технологиялық процестерді өздері меңгерді. Бүгінде Шымкентте осы технология негізінде алғашқы учаскелердегі жұмыстар аяқталып, нәтиже оң бағаланды.

Технологияның қаржылық тиімділігі де айқын. Дәстүрлі тәсілмен жер қазу арқылы жүргізілетін жаңарту жұмыстары бір сызықтық метрге шаққанда орта есеппен 120–150 мың теңгеге түседі. Ал траншеясыз технология сол жұмысты 70–90 мың теңгеге орындауға мүмкіндік береді. Бұл тек материалдық шығынды ғана емес, жол жабынын қалпына келтіруге, қозғалысты реттеуге және абаттандыруға кететін қосымша шығындарды да есепке алғандағы айырмашылық. Сонымен қатар, жұмыс мерзімі екі-үш есеге қысқарады. Егер дәстүрлі тәсілмен бір учаскені жаңарту бірнеше апта алса, жаңа технология арқылы сол жұмысты бірнеше күнде аяқтауға болады.

Шымкент қалалық әкімдігі бұл бастаманы жоғары бағалады. Қала басшылығы 2026–2030 жылдарға арналған инженерлік инфрақұрылымды дамыту бағдарламасы аясында траншеясыз технологияны кезеңді түрде кеңейту жоспарланып отырғанын растады. Алдағы бес жылда Шымкенттің барлық ауданында ескірген кәріз желілерінің 60 пайызын осы әдіспен жаңарту мақсат етілуде. Жалпы инвестиция көлемі 18 миллиард теңгеден асуы мүмкін деп болжануда. «Біз тұрғындарымыздың өміріне минималды қолайсыздық туғыза отырып, инфрақұрылымды максималды тиімділікпен жаңартуды мақсат еттік», — деді қала әкімінің орынбасары Асель Нұрланова.

Тұрғындар тарапынан да бұл бастамаға жағымды баға берілуде. Бұрын жер қазу жұмыстары жүретін аудандарда тұратын шымкенттіктер айлар бойы шаң-тозаңмен, шумен және жол тоқырауымен күресуге мәжбүр болды. Жаңа технология осы мәселені түбегейлі шешеді. «Биыл біздің көшеде ешқандай жер қазылған жоқ, бірақ кәріз желісі жаңартылып болды. Бұл керемет!» — деп бөлісті Қаратау ауданының тұрғыны Зауреш Омарова. Бұл жай ғана тұрмыстық қолайлылық емес, тұрғындардың мемлекеттік органдарға деген сенімін арттыратын маңызды фактор.

Сарапшылардың пікірінше, Шымкенттің бұл тәжірибесі республикалық деңгейде үлгі бола алады. Алматы, Астана, Ақтөбе және басқа да ірі қалаларда да ескірген коммуналдық желілер жедел жаңартуды талап етеді. Траншеясыз технологияны осы қалаларда да кезеңді түрде енгізу арқылы жыл сайын бюджеттен үнемделетін қаражат миллиардтаған теңгеге жетуі мүмкін. ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі Шымкент тәжірибесін зерделеп, ұлттық стандарт деңгейіне көтеру мәселесін қарастыруда деп хабарлайды сала өкілдері. Шымкент бұл рет Қазақстанның барлық қалалары үшін жол ашты — тек кәріз желілері бойынша ғана емес, жаңашылдыққа деген батыл қадам жасау мәнінде де.