Шымкенттің 69 кәсіпорны су бұру қызметінен айырылу қаупінде: қала кәрізіне төнген қауіп

Шымкенттің 69 кәсіпорны су бұру қызметінен айырылу қаупінде: қала кәрізіне төнген қауіп

Шымкент қаласының канализация желілері елеулі қауіп астында қалып отыр. 11 маусым 2026 жыл күні «Су ресурстары – Маркетинг» ЖШС қаланың өнеркәсіп кәсіпорындарына ресми хабарламалар жіберіп, өндірістік ағын суларды су бұру жүйесіне жіберу тәртібін бұзғандары туралы ескертті. Компанияның деректеріне сәйкес, 69 кәсіпорын техникалық талаптарды орындамаған және су бұру қызметінен толықтай айырылу қаупіне тап болып отыр. Бұл мәселе тек жекелеген кәсіпкерлерге ғана емес, бүкіл Шымкент тұрғындарының тұрмыс сапасына тікелей қатысты.

Мәселенің тамыры жылдар бойы жинақталған жүйелік олқылықтарға барып тіреледі. Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және оңтүстік өңірінің өнеркәсіп орталығы. Мұнда ет өңдеу, тамақ өнеркәсібі, химия және басқа да салалардың ондаған кәсіпорны жұмыс істейді. Нарықтық экономикаға өту кезеңінде кейбір кәсіпорындар жергілікті тазарту қондырғыларын жаңартпай, ескі жабдықтармен жұмысын жалғастырды. Нәтижесінде, бүгінгі күні қаланың канализациялық желілеріне нормадан тыс шоғырланған ластаушы заттар бар өндірістік ағын сулар жіберілуде. Майлар, мұнай өнімдері, ет өңдеу қалдықтары, тазарту қондырғыларының шламдары — осының барлығы бір жүйеге түсіп, күрделі авариялар мен бітелулерге жол ашады.

«Су ресурстары – Маркетинг» ЖШС бас директорының орынбасары Асқар Жұмабеков бұл жағдайға алаңдаушылықпен қарайтынын жасырмайды: «Біз кәсіпорындарға бірнеше рет ескертпе жібердік. Талаптар жаңа емес — Қазақстан Республикасының Су кодексі кәсіпорындарды ағын сулардың құрамы мен көлемін бақылауға, жергілікті тазарту қондырғыларын жұмысқа жарамды күйде ұстауға, бақылау люктері мен есепке алу аспаптарын дұрыс жағдайда сақтауға міндеттейді. Алайда кейбір кәсіпорындар бұл міндеттемелерді елемей келеді, ал бұл тек олардың ғана емес, барлық шымкенттіктердің мүддесіне нұқсан келтіреді». Маман сондай-ақ жобалық тазарту қуаты артық жүктеледі деп ескертті: қала тазарту қондырғылары белгілі бір шоғырлану нормасына есептелген, ал оны бұзу жабдықтың мерзімінен бұрын тозуына алып келеді.

Қазақстан Республикасының Су кодексінің 111-бабы су тұтынушыларға сумен жабдықтау және су бұру жүйелерін пайдалану ережелерін сақтауды міндет етіп жүктейді. 112-бап бойынша бұзушылықтар анықталған жағдайда қолданылатын шаралар — сынама алу, материалдарды уәкілетті мемлекеттік органдарға беру, сондай-ақ ағын суларды қабылдауды шектеу немесе толықтай тоқтату. Заңнаманың бұл нормалары ойдан шығарылмаған: олар халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, ондаған жылдар бойы қалыптасқан. Еуропалық одақ елдерінде өндірістік ағын суларды бақылаудың катаң стандарттары ғасырға жуық уақыт бойы жетілдіріліп келеді. Қазақстанда заңнамалық база бар, бірақ оны іс жүзінде орындатудың тиімді тетігі кейде жеткілікті жұмыс істемейді.

Экологтар мен коммуналдық қызмет мамандары проблеманың ауқымына ерекше назар аударады. Шымкент облыстық экология департаментінің маманы Гүлнара Сейткалиеваның пікірінше, өндірістік ластаушы заттардың канализацияға заңсыз жіберілуі тізбекті реакция тудырады: «Бір кәсіпорын тексерусіз ағын су жіберсе, ол жабдықты бұзады, тазарту тиімділігін төмендетеді, нәтижесінде тазартылмаған немесе жартылай тазартылған су табиғи су объектілеріне түседі. Бұл Бадам өзені сияқты су ресурстарына тікелей зиян». Дерекке сүйенсек, Шымкент тазарту станциясы тәулігіне орта есеппен 140-160 мың текше метр ағын суды өңдейді, ал ластану деңгейі жоғарылаған жағдайда бұл жүктеме тиімді өңдеуге мүмкіндік бермейді.

Тұрғындардың реакциясы да бей-жай емес. Шымкенттің Аль-Фараби ауданында тұратын тұрмыс тіршілігі маманы Дінмұхаммед Сұлтанов: «Маған дейін осы аудандағы жерасты коммуникациялары бірнеше рет бітелген. Авария кезінде бірнеше күн бойы жағымсыз иіс болды, балалар мектепке баруға қорықты. Егер кәсіпорындар ережені сақтамаса, осындай жағдайлар жиілей береді», — деп алаңдаушылығын білдірді. Бұл — бір адамның пікірі ғана емес, жалпы тұрғын үй аудандарының өзекті мәселесі. Кәрізге жіберілетін ағын судың сапасы тікелей тұрмыстық жайлылыққа, санитарлық жағдайға және халықтың денсаулығына ықпал етеді.

«Су ресурстары – Маркетинг» ЖШС бұзушы кәсіпорындарға нақты мерзімде техникалық құжаттамасын жаңартуды, жергілікті тазарту қондырғыларын реттеуді және бақылау нүктелерін дұрыс жағдайда сақтауды талап етеді. Егер кәсіпорындар белгіленген мерзімде талаптарды орындамаса, су бұру қызметін шектеу немесе толығымен тоқтату бойынша заңнамалық шаралар қолданылады. Бұл жаза секілді болып көрінгенімен, шын мәнінде бүкіл қала инфрақұрылымын қорғаудың қажетті шарасы болып табылады. Канализация желілерін жөндеу өте қымбат тұрады — бір авариялық учаскені қалпына келтіру миллиондаған теңгеге шығын тудыруы мүмкін, ал зиянды ағын сулардың тазарту қондырғыларына жүйелі түрде түсуі жабдықтың қызмет мерзімін едәуір қысқартады.

Жалпы алғанда, бұл мәселе жеке алынған компания мен жекелеген кәсіпорындардың дауы емес. Бұл — қала мен оның тұрғындарының болашақ тіршілігіне қатысты жауапкершілік мәселесі. Шымкент жылдам дамып жатқан мегаполис, оның инфрақұрылымы халықтың өсуімен бір қадам ілесуі керек. Ал бұл үшін барлық қатысушылардың — өнеркәсіп кәсіпорындарының, коммуналдық қызметтердің, реттеуші органдардың және тұрғындардың өздерінің — бірлескен жауапты іс-қимылы қажет. «Су ресурстары – Маркетинг» ЖШС шығарған ескерту — алдыдағы қатаң шараларға дейінгі соңғы мүмкіндік.