Шымкентте бәсекелестікке қарсы бірнеше ірі бұзушылық анықталды: «QAZAQGAZ AIMAQ» тергеу аясында
Шымкентте бәсекелестікке қарсы бірнеше ірі бұзушылық анықталды: «QAZAQGAZ AIMAQ» тергеу аясында
Шымкент қаласының бәсекелестікті қорғау және дамыту департаменті 2026 жылдың бірінші жарты жылдығы бойынша жүргізілген мониторинг нәтижелерін жариялады. 25 маусым 2026 жыл күні таралған ресми мәліметтерге сәйкес, мемлекеттік кәсіпорындар мен жеке бизнес субъектілерінің қызметінде нарықтық бәсекелестікке кері әсер ететін бірқатар заң бұзушылықтар тіркелді. Анықталған фактілердің барлығы бойынша тиісті шаралар қолданылды, ал бірқатар тергеу іс-шаралары қазіргі уақытта жалғасуда.
Бәсекелестікті қорғау саласы Қазақстан үшін стратегиялық маңызға ие. Республикалық деңгейде соңғы жылдары мемлекеттің нарықтағы үлесін азайту бойынша жүйелі жұмыс жүргізіліп келеді. Шымкент — үш миллионнан астам тұрғыны бар республикалық маңызы бар қала ретінде — осы процестің іс жүзінде қалай жүзеге асырылатынын айқын көрсетеді. Қалада ондаған мемлекеттік кәсіпорын жұмыс істейді, олардың бір бөлігі жеке сектормен тікелей бәсекелес қызметтер ұсынады. Бұл жағдай монополиялық тәуекелдерді туғызып, тұтынушылардың мүдделеріне нұқсан келтіруі мүмкін.
Қала бойынша Қазақстан Республикасының Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігі департаментінің басшысы Ернар Қосбаев бірінші жарты жылдықтың қорытындыларын түсіндіре отырып, мемлекеттік кәсіпорындарды бақылау аясында маңызды шаралар қабылданғанын атап өтті. Оның айтуынша, мемлекеттік кәсіпорындардың қызметін мониторингтеу барысында олардың бесеуіне Қазақстан Республикасының бәсекелестікті қорғау саласындағы заңнамасының бұзылуын жою туралы нұсқамалар берілді. Сонымен қатар, жарғылық капиталда мемлекетке тиесілі акциялар немесе қатысу үлестерінің елу пайызынан астамы бар мемлекеттік кәсіпорындардың, заңды тұлғалардың және олармен аффилирленген ұйымдардың қызмет түрлерін кеңейту немесе өзгертуге қатысты сегіз өтінімхат қарастырылды. Нұсқама алған кәсіпорындар негізінен жеке кәсіпкерлерге де қолжетімді, бәсекелес ортада ұсынылатын қызметтермен айналысқан. Бұндай практика заңды және экономикалық тұрғыдан негізсіз болып табылады, себебі мемлекеттік ресурстар нарыққа қажетсіз ауыртпалық жасайды.
Газ жабдықтарын пайдалану саласында да ауқымды бұзушылықтар анықталды. Есептеу аспаптарымен байланысты нормаларды бұзған кәсіпорындарға тиісті шаралар қолданылды. Ең маңызды тергеу бағыты — тұрмыстық газ жабдықтарына техникалық қызмет көрсету үшін заңсыз ақы алып жүрген ұйымдарды анықтау болды. Мұндай жағдайлар Шымкент тұрғындарының шағымдары негізінде айқындалды. Тергеудің нәтижелері бойынша «QAZAQGAZ AIMAQ» АҚ-ның Шымкент өндірістік филиалы да тексеру аясына ілікті. Ернар Қосбаевтың мәліметінше, ағымдағы жылдың бірінші жарты жылдығының қорытындысы бойынша қала тұрғындарының өтініштері негізінде департамент осы ұйымға қатысты тергеу жүргізуде. Тексеру Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің 174-бабының талаптарын бұзу белгілері, яғни тұтынушылар тарапынан тұрмыстық газды пайдалану ережелерінің бұзылуы деп сілтеме жасай отырып, негізсіз актілер жасау және қайта есептеулер жүргізу, соның ішінде айыппұлдар есептеу арқылы үстем жағдайды теріс пайдалану белгілері бойынша жүргізіліп жатыр. Тергеу әзірге жалғасуда.
Газ монополияларының тұтынушыларға қысым жасауы жаңа құбылыс емес. Қазақстанның өзге де аймақтарында ұқсас жағдайлар бұрын да тіркелген. Мысалы, 2023–2024 жылдарда елдің бірнеше қаласында газ ұйымдары негізсіз қайта есептеулер жүргізіп, тұрғындардан заңсыз айыппұлдар өндіріп алғаны үшін жауапкершілікке тартылды. Шымкенттегі жағдай осы жүйелі мәселенің жалғасы екендігін көрсетеді. Эксперттердің бағалауынша, монополиялық ұйымдар клиенттердің заңдық сауаттылығының төмендігін пайдаланып, қосымша табыс табуға тырысады. Бәсекелестік агенттігінің осы саладағы белсенді ұстанымы тұтынушылар үшін маңызды қорғаныш тетігі болып табылады.
Жеке бизнес секторында да бұзушылықтар жіберілгені анықталды. Атап айтқанда, «ASSAD GROUP» жеке кәсіпкері өз өнімдерін бәсекелестерінің тауарларымен жалған салыстыру арқылы тұтынушыларды жаңылыстыратын жарнамалық роликтерді әлеуметтік желілерде таратқан. Бұл жеке кәсіпкерлердің Қазақстан Республикасы Кәсіпкерлік кодексінің талаптарын бұзу белгілері бойынша тексеруге жатқызылғанын білдіреді. Жалған жарнама мәселесі цифрлық кеңістіктегі бәсекелестіктің өзекті мәселесіне айналып отыр. Онлайн-платформалардың жедел дамуы жарнамалық мазмұнды бақылауды қиындатады, алайда тұтынушылардың мүдделерін қорғау міндеті сол күйінде қалады.
Сарапшылардың пікірінше, Шымкенттегі бәсекелестік органының белсенді жұмысы аймақтың инвестициялық тартымдылығын арттыра алады. Жеке инвесторлар нарықтың ашықтығы мен тең бәсекелестік жағдайларының сақталуына ерекше мән береді. Мемлекеттік кәсіпорындардың нарыққа заңсыз кірігуі шетелдік және отандық жеке капиталдың белсенділігін тежейтіні даусыз. Экономист Айдар Сейітовтің бағалауы бойынша, мемлекеттің нарықтағы үлесін азайтуға бағытталған шаралар тікелей бизнес-климатты жақсартуға ықпал ететін факторлардың бірі болып табылады.
Жалпы алғанда, Шымкент бойынша бәсекелестікті қорғау департаментінің 2026 жылдың бірінші жарты жылдығындағы жұмысы аймақ пен ел деңгейіндегі нарықтық реттеудің жандана түскенін білдіреді. Бес мемлекеттік кәсіпорынға нұсқама берілуі, «QAZAQGAZ AIMAQ» тергеуі және «ASSAD GROUP» тексерісі — бұлардың барлығы бір маусымдық жиынтық жұмыстың нәтижесі. Бүгінгі жарияланған нәтижелер бәсекелестік ортаны сауықтыруға бағытталған мақсатты саясаттың іс жүзіндегі жемісі екенін көрсетеді. Тергеулердің қорытындылары және қабылданатын одан арғы шаралар тұрғындар үшін жарнамалық алаяқтыққа, монополиялық теріс пайдалануға және мемлекет үстемдігіне қарсы айқын кепілдіктер болып қалуы тиіс.
