Арыс жерінің қазынасы: минералды су өндірісі жаңа белеске шықты

28 мамыр 2026 жыл. Түркістан облысының Арыс қаласы бүгінде тек транзиттік торап ретінде ғана емес, елдің өнеркәсіптік картасында жаңа белгіше ретінде де танылып келеді. Аяқ астынан емес, жылдар бойы жинақталған табиғи байлықты тиімді пайдалану арқылы қалыптасқан бұл өзгеріс — аймақтың болашағына деген сенімнің нақты көрінісі. Осы өзгерістің айқын символдарының бірі — жуырда іске қосылған заманауи минералды су зауыты, оның тарихы мен маңызы туралы айтқан жөн.
Арыстағы минералды су кәсіпорнының негізі 1992 жылы қаланды десек те болады. Дәл сол жылы геологтар бірегей геотермалдық артезиандық скважинаны барлап ашты. Бұл скважина жай ғана су ұңғымасы емес — ол жер қыртысының терең қабаттарынан, ондаған миллион жылдық артезиандық бассейннен тамыр алатын сирек табиғи объект. Ұңғыманың тереңдігі шамамен 1800 метрді құрайды, ал одан шығатын су жер бетіне 75-тен 85 градусқа дейінгі температурада, ешбір сыртқы қысымсыз, өзінен-өзі шығып келеді. Геологтар мен гидрологтардың бағалауынша, мұндай ерекшелік судың минералдық құрамының өте жоғары болуына тікелей ықпал етеді. Отыз жылдан астам уақыт бойы бұл табиғи қазына толыққанды пайдаланылмай жатты — оны өнеркәсіптік масштабта игеру 2026 жылы ғана мүмкін болды.
Зауыт ғимараты тікелей скважина маңында, Арыстың экологиялық таза аймағында орналасқан. Бұл — кездейсоқ шешім емес. Бас технолог Инна Алексеенкоға сөз берсек: «Біздің бөтелкелерге құятын табиғи ауыз суының зауыты тікелей кен орнының жанында, Арыс қаласының экологиялық таза ауданында орналасқан. Осы желінің пайдалануға берілуі биылғы жылдың ақпан айында жүзеге асты. Бірегей геотермалдық артезиандық скважина 1992 жылы барланған. Ол ондаған миллион жылдық артезиандық бассейн шегінде орналасқан, тереңдігі шамамен 1800 метрді құрайды, су табиғи қысыммен, өзінен-өзі 75-85 градус температурада жер бетіне шығады». Өндіріс орнын су көзіне жақын салу — тасымалдау шығынын азайтып, судың табиғи сапасын сақтауға мүмкіндік береді. Бұл тәжірибе дамыған елдердегі жетекші су өндірушілерінің стандартымен сәйкес келеді.
Технологиялық тұрғыдан алғанда, зауыт толығымен автоматтандырылған жабық цикл жүйесімен жұмыс істейді. Биылғы жылдың ақпан айында іске қосылған желі сағатына 12 000 бөтелке өнім шығару қуатына ие. Қазіргі уақытта минералды су мен газдалған ауыз су өндірілуде. Алайда кәсіпорынның жоспары мұнымен шектелмейді. Инна Алексеенко айтқандай: «Бізде әлі де бос кеңістік бар — сол жерде алкогольсіз сусындарды бөтелкелеуге арналған цех салынады. Бұл суық шай, лимонадтар. Алкогольсіз қантты өнімдердің тұтас желісі». Демек, зауыт жақын болашақта өндіріс ауқымын едәуір кеңейтуді жоспарлап отыр. Аналитиктердің болжауынша, толық қуатта жұмыс істеген жағдайда кәсіпорын аймақтық нарықтың сұранысын өтіп, шет аймақтарға да өнім жеткізе алады.
Арыс — тарихи тұрғыдан темір жол торабы ретінде танымал қала. Алайда 2019 жылғы ауыр трагедиядан кейін қала жаңа бет бұрды. Сол жылы болған жарылыс оқиғасы мыңдаған тұрғынды үйсіз қалдырып, инфрақұрылымға орасан зор нұқсан келтірді. Мемлекет тарапынан жүргізілген қалпына келтіру жұмыстары мен жаңа инвестициялық ынталандырулар нәтижесінде Арыс бүгінде жаңарып, жаңа өнеркәсіптік потенциалын ашуда. Минералды су зауытының іске қосылуы осы жаңару үдерісінің бір буыны болып табылады. Қала тұрғыны Мейіргүл Сейтқалиқызы: «Біз бұрын Арыстың тек транзит қала ретінде аталуына үйреніп кетқен едік. Ал енді өз өнімімізді, өз брендімізді қалыптастырып жатырмыз. Бұл — жергілікті тұрғындар үшін мақтаныш», — дейді ол.
Экономикалық маңыздылығы да назардан тыс қалмауы тиіс. Зауыттың іске қосылуы жергілікті жұмыспен қамту мәселесіне де оң ықпал етуде. Өндіріс орны ондаған жергілікті тұрғынға тұрақты жұмыс орнын ұсынды. Болашақта алкогольсіз сусындар цехы салынған кезде бұл сан одан әрі артады деп күтілуде. Облыстық экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасының мамандары мұндай өнеркәсіп объектілерін аймақтың салық базасын кеңейтудің және импорт тәуелділігін азайтудың тиімді жолы ретінде бағалайды. Қазақстанда жыл сайын бөтелкеленген суға деген сұраныс 7-10 пайызға өсіп отырғанын ескерсек, осы нарықтағы отандық өндірушінің үлесі арта бергені жөн.
Сапа бақылауы мәселесінде зауыт мамандары нақты стандарттардан ауытқымайтынын атап өтеді. Жер астынан шығатын геотермалдық су бірнеше кезеңді тазарту мен зертханалық сараптамадан өткізіледі. Тек барлық көрсеткіштер нормаға сай болған жағдайда ғана су бөтелкелерге құйылады. Зауыттың бас технологы бұл мәселеде: «Біз үшін ең басты — тұтынушыға жеткен өнімнің сапасы. Табиғат бізге бірегей қазына сыйлаған, оны дұрыс пайдалану — біздің борышымыз», — деп атап өтеді. Мұндай жауапкершілік сезімі бренд беделін қалыптастырудың іргетасы болмақ.
Арыстағы минералды су зауыты — Түркістан облысының табиғи байлықтарын заманауи технологиямен ұштастыра отырып, нақты экономикалық нәтижеге қол жеткізудің үлгісі. Бұл тәжірибе облыстың басқа аудандары үшін де бағдар бола алады. Жер асты суларынан бастап ауыл шаруашылығы шикізатына дейін — Оңтүстік Қазақстанның өңдеу өнеркәсібіне арналған ресурстары мол. Арыс осы жолдағы алғашқы қадамды батыл басты. Енді бұл қадамның ізімен баратын жаңа кәсіпкерлер мен инвесторлар да табылады деп сенуге толық негіз бар.