Жалағаш ауданындағы тыңайтқыш зауыты: өңірлік өнеркәсіптің жаңа белесі

Қызылорда облысының Жалағаш ауданында орналасқан «Агрохимсервис-С» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі соңғы жылдары өңірдің өнеркәсіптік картасында елеулі орын алып келеді. Кәсіпорын тек минералды тыңайтқыш өндірісімен шектелмей, іргелі инфрақұрылымдық жобаларды да жүзеге асырып жатқан тұста, 26 шілде 2026 жылы аймақтың агроөнеркәсіп саласы үшін жаңа мүмкіндіктер ашылуда. Компанияның соңғы жылдарда атқарған жұмысы — бұл жай ғана жеке бизнестің дамуы емес, бүкіл Қызылорда облысының экономикалық тіршілігіне тікелей ықпал ететін стратегиялық бастама.
Кәсіпорынның тарихына үңілсек, 2020 жылдың 15 қыркүйегінде «Агрохимсервис-С» серіктестігі өз қаражаты есебінен 400 миллион теңге тұратын минералды тыңайтқыш өндіру зауытын іске қосты. Бұл қадам аймақ үшін шын мәнінде тарихи оқиға болды: ондаған жылдар бойы Қызылорда облысының ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілері шетелдік, атап айтқанда Ресей мен Беларусьтен әкелінетін тыңайтқыштарға тәуелді болып келген еді. Зауыттың жылдық өндіру қуаты 30 мың тоннаны құрады, ал жобаның шеңберінде 11 тұрақты жұмыс орны ашылды. Аймақтың ауылдық аудандары үшін бұл сандар — жай ғана статистика емес, нақты отбасылардың тіршілік көзі.
Бүгінде кәсіпорын жаңа кезеңге қадам басып отыр. 905 миллион теңге тұратын қойма ғимараттары мен навестер салу жобасы іске асырылуда. Бұл жобаның ерекшелігі — оны қаржыландыру үшін «Өрлеу» бағдарламасы аясында 750 миллион теңге жеңілдікті несие тартылды. Жоба бойынша жобалық-сметалық құжаттама толық дайын, мемлекеттік сараптаманың оң қорытындысы алынған, құрылыс-монтаждау жұмыстарына рұқсат берілген. Қазіргі таңда объектінің дайындық деңгейі 90 пайызға жетіп, Қытайдан жеткізілген жабдықтардың монтажы жүргізілуде. Жоба іске қосылған соң тағы 5 жаңа жұмыс орны ашылмақ.
«Агрохимсервис-С» директоры Серік Момбековтің айтуынша, бұл жоба кәсіпорын үшін ғана емес, бүкіл өңір үшін маңызды: «Біз Қызылорда облысының ауыл шаруашылығын отандық тыңайтқышпен қамтамасыз ете алатынымызды дәлелдедік. Жаңа қойма кешені іске қосылса, өнімді дұрыс сақтау, тасымалдау және тұтынушыға уақытылы жеткізу мүмкіндігімізді едәуір арттырамыз. Бұл — ауыл шаруашылығы үшін тікелей пайда», — деді ол. Жалағаш аудандық экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімінің басшысы Айгүл Сейткали де жобаның маңыздылығын атап өтті: «Бұл кәсіпорын — аудандағы салық төлеушілердің бірі ғана емес, жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамтудың нақты тетігі. Мемлекеттік қолдау шараларын тиімді пайдаланып отырған мұндай кәсіпорындар өңірлік дамудың ұтқыр күші болып табылады».
Қазақстандағы минералды тыңайтқыш нарығының жағдайына назар аударсақ, елдің ауыл шаруашылығы секторы бұрын тыңайтқыш қажеттілігінің 70-80 пайызын импорт арқылы жабатын. Аграрлық саладағы сарапшылар соңғы жылдары бұл тәуелділіктің экономикалық тәуекелдерін жиі қозғап келеді. Отандық өндірістің дамуы — бұл тек баға мен логистика мәселесі ғана емес, азық-түлік қауіпсіздігінің де маңызды бөлігі. Осы тұрғыдан алғанда, «Агрохимсервис-С» тәжірибесі Қазақстандағы ұқсас кәсіпорындар үшін үлгі бола алады. Агроөнеркәсіп зерттеу орталығының сарапшысы Дәурен Нұрланов пікірінше, «Жергілікті тыңайтқыш өндірісінің дамуы — бұл тізбекті реакция сияқты: баға азаяды, фермерлердің пайдасы артады, астық өнімділігі өседі, ал ол ары қарай бюджетке салық ретінде оралады».
Қойма кешенінің іске қосылуы кәсіпорынның өндірістік логистикасын түбегейлі жақсартады деп болжанады. Қазіргі уақытта дайын өнімді сақтау мүмкіндігінің шектеулілігі жиі жеткізу тізбегінің үзілуіне және шығынның артуына алып келеді. Жаңа инфрақұрылым арқасында кәсіпорын маусымдық сұраныстың шыңында да өнімді толық көлемде жинақтап, тиімді сатуды қамтамасыз ете алады. Сонымен бірге, Қытайдан жеткізілген жабдықтардың сапасы мен технологиялық деңгейі жоғары болса, жаңа объект ұзақ жылдарға қызмет атқарады деген сенімді бар. Болашақта кәсіпорын өнімділікті одан әрі арттырып, жаңа нарықтарға шығуды да жоспарлап отыр.
Аймақтық деңгейде жобаның іске асырылуы Қызылорда облысының өнеркәсіптік әлеуетін нығайтады, өңірлік бюджетке салық түсімдерін арттырады және экономиканың диверсификациясына үлес қосады. Кәсіпорын жергілікті ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер үшін сапалы отандық тыңайтқышты қолжетімді бағамен ұсынуды мақсат тұтады. Жобаның жанама нәтижелері де маңызды: импортқа тәуелділіктің төмендеуі, қайта өңдеу өнеркәсібінің дамуы, инвестициялардың ағыны, жаңа жұмыс орындарының ашылуы — бұл Жалағаш ауданы мен облыс тұрғындарының әл-ауқатына тікелей ықпал ететін факторлар. Жергілікті тұрғын, бидай өсіретін фермер Нұрбол Әлімбеков: «Бұрын Ресейден тыңайтқыш алдырып, жеткізу шығынына да ақша жұмсайтынбыз. Енді жанымыздан аламыз, бағасы да, сапасы да жақсы», — деп өз пікірін білдірді.
«Агрохимсервис-С» мысалы мемлекеттік қолдау бағдарламалары мен жеке бизнес бастамасының үйлесімді жұмысының нәтижесі екенін айқын көрсетеді. «Өрлеу» бағдарламасы арқылы берілген жеңілдікті несие кәсіпорынға салалық дамуды жеделдетуге мүмкіндік берді. Осыған ұқсас тәжірибе Қазақстанның басқа өңірлерінде де тарала берсе, еліміздің агроөнеркәсіп саласындағы тәуелсіздігі жыл өткен сайын нығая бермек. Жалағаштағы кішігірім зауыттан басталған бұл оқиға — Қазақстандың болашақ өнеркәсіптік дамуының нышаны іспетті.