Шымкент өнеркәсібі жаңа биіктерге: зауыттар кеңейеді, әуежай жаңарады

Қазақстанның оңтүстік өнеркәсіп орталығы Шымкент 2026 жылдың күзінде елдің барлық назарын өзіне аударды. 26 қазан 2026 жылы Үкімет басшысы Олжас Бектенов Шымкентке жұмыс сапарымен келіп, бірқатар ірі өнеркәсіптік кәсіпорынды аралады және аймақтың инфрақұрылымдық жобаларымен танысты. Премьер-министрдің осы сапары кезінде анықталған мәліметтер Қазақстанның өнеркәсіптік дамуы тұрғысынан өте маңызды болып шықты: отандық зауыттар толық қуатқа шықты, ал аймақтың байланыс инфрақұрылымын жаңарту жұмыстары қарқын алды.
Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы және оңтүстіктің өнеркәсіптік қақпасы. Соңғы онжылдықта бұл қала жай ғана тұрғын орталықтан елдің ауыр өнеркәсібі мен экспорттық әлеуетінің іргелі тірегіне айналды. Мемлекет пен шетелдік инвесторлардың біріккен күшімен іске асырылған жобалар бүгінде нақты нәтиже беруде. Осы бағытта Wan Sheng Ceramic зауытының жетістіктері ерекше назар аударады.
Қытайлық инвестициямен салынған Wan Sheng Ceramic зауыты 2026 жылы толық өндірістік қуатына жетті. Кәсіпорын жылына 12–13 миллион шаршы метр керамогранит өндіруге қабілетті, бұл — орта есеппен алғанда бірнеше жылдық ауқымды жоспарлаудың жемісі. Ең маңыздысы — өнімнің шамамен 40 пайызы ТМД елдеріне экспортталады. Бұл көрсеткіш Қазақстанның өнеркәсіптік тауарлар экспортындағы үлесін едәуір арттырады. Зауыт директоры Ли Вэйдің айтуынша: «Біз Қазақстанды тек өндіріс алаңы ретінде емес, бүкіл Орталық Азия мен ТМД аймағына шығатын стратегиялық хаб ретінде қарастырамыз. Шымкенттің географиялық орны мен білікті жұмыс күші — біздің бәсекелестік артықшылығымыз». Сарапшылардың бағалауынша, зауыттың толық қуатқа шығуы жергілікті бюджетке жыл сайын миллиардтаған теңгелік салықтық түсім береді, сондай-ақ мыңдаған тұрақты жұмыс орнын қамтамасыз етеді.
Премьер-министр аралаған тағы бір маңызды кәсіпорын — Asia Trafo зауыты. Бұл кәсіпорын Қазақстанның энергетикалық тәуелсіздігін қамтамасыз ету тұрғысынан стратегиялық маңызға ие. Asia Trafo күш трансформаторлары мен энергетика саласының өзге де жабдықтарын шығарады. Кәсіпорынның мәліметтеріне сүйенсек, зауыттың қуаты 500 кВ-қа дейінгі кернеудегі негізгі трансформаторлық жабдықтарға Қазақстанның ішкі қажеттілігінің 90 пайызына дейін жабуға мүмкіндік береді. Бұл — өте елеулі көрсеткіш, себебі бұрын Қазақстан осындай жабдықты негізінен шет елден импорттаған болатын. Asia Trafo бас инженері Асқар Мұратовтың пікірінше: «Отандық энергетика саласын жабдықтаумен қатар, жақын арада Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстанға экспорт бағытын ашуды жоспарлап отырмыз. Орталық Азиядағы энергетика инфрақұрылымын жаңарту жобалары бізге үлкен мүмкіндіктер ашады». Бектенов кәсіпорынды аралап болғаннан кейін тиісті министрліктер мен қала әкімдігіне өндірісті одан әрі кеңейтуге жан-жақты жәрдем беруді тапсырды. Бұл тапсырма нақты шараларды — жер бөлуді, инфрақұрылымды дамытуды, сондай-ақ мемлекеттік сатып алу тізілімінде отандық өндірушіге артықшылық беруді қамтиды деп күтілуде.
Шымкент аймағының дамуы тек өнеркәсіппен ғана шектелмейді. Қала аэропортының реконструкциясы да үлкен назар аударуда. Жалпы құны 46,1 миллиард теңгені құрайтын бұл жоба екінші ұшу-қону жолағы мен рулеждік жолдарды салуды көздейді. Жұмыстарды 2027 жылға дейін аяқтау жоспарланған. Шымкент аэропортының басшысы Дамир Сейтқалиевтің айтуынша: «Екінші ұшу-қону жолағының пайда болуы аэропорттың жолаушылар өткізу қабілетін екі есеге арттырады. Бұл — аймақтың логистикалық орталыққа айналуына нақты жол ашатын жоба». Бүгінгі күні Шымкент аэропорты жылына 3–4 миллион жолаушыға қызмет көрсетеді. Реконструкциядан кейін бұл көрсеткіш 7–8 миллионға дейін жетуі мүмкін.
Шымкенттегі осы өзгерістер кездейсоқ жетістік емес, жүйелі саясаттың нәтижесі. 2017 жылы республикалық маңызы бар қалаға айналған Шымкент сол кезден бастап ерекше инвестициялық режим мен инфрақұрылымдық қолдауға ие болды. Экономикалық даму институтының зерттеуші-сарапшысы Айгүл Нұрланова осы тенденцияны мынадай сөздермен бағалайды: «Шымкент — Қазақстанның өнеркәсіптік диверсификация стратегиясының айқын мысалы. Мұнай-газ секторына тәуелділікті азайтып, өңдеуші өнеркәсіпті дамыту — бұл тек ұранда емес, іс жүзінде де орындалып жатқан міндет». Wan Sheng Ceramic мен Asia Trafo зауыттарының тәжірибесі басқа өңірлер үшін де үлгі бола алады.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкент өнеркәсіп қаласы ретінде Кеңес дәуірінен бері белгілі. Қорғасын зауыты, мақта комбинаты, мұнай өңдеу кәсіпорындары — бәрі осы жерде болған. Алайда тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында өнеркәсіптің едәуір бөлігі тоқтап қалды. Бүгінгі жаңғыру — өткен дәуірдің технологиялық мұрасын емес, жаңа заманның жоғары технологиялық өндірісін орнықтыру үдерісі екенін ескеру маңызды. Зерттеушілердің болжамы бойынша, егер Шымкенттегі инвестициялық белсенділік осы қарқынмен жалғаса берсе, 2030 жылға дейін қалада жұмыспен қамтылғандардың саны кемінде 15–20 пайызға өседі, ал өңірдің жалпы ішкі өнімі елеулі серпін алады. Сонымен бірге аэропорт кеңейген соң туристік және іскерлік трафик артып, шағын және орта бизнестің дамуына да оң серпін беретіні сөзсіз. Шымкенттің осы үрдісі — Қазақстанның экономикалық жаңғыру жолындағы нақты және нанымды белгілердің бірі.