Шымкент жолдары: Бектенов тәртіп орнатуды талап етті

Қазақстанның үшінші мегаполисі Шымкент соңғы жылдары қарқынды дамып келе жатқан қала ретінде республикалық деңгейде ерекше назар аударып отыр. Халқы жыл санап өсіп, инфрақұрылымға деген сұраныс та күрт артып отырған бұл мегаполисте жол саласындағы мәселе бүгінде мемлекеттік маңызға ие болды. 26 қазан 2026 жылы Премьер-Министр Олжас Бектенов Шымкентке жұмыс сапарымен келіп, қалада жүріп жатқан ірі инфрақұрылымдық жобаларды тексерді және жол саласындағы жүйелі кемшіліктерге қатысты өткір пікір білдірді.
Үкімет басшысының бұл сапары кездейсоқ болмады. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев халықаралық және жергілікті маңыздағы автожолдардың сапасын түбегейлі жақсарту міндетін алдын ала қойып кеткен болатын. Осы бағытта Үкімет деңгейінде арнайы жұмыс тобы құрылып, жол құрылысы стандарттары мен олардың жай-күйін бағалау жүйесі қайта қаралуда. «Президент міндет қойды — халықаралық және жергілікті маңыздағы автожолдардың сапасын жақсарту керек. Қазір арнайы Үкіметтік жұмыс тобы жол құрылысы стандарттары мен олардың жай-күйін бағалау жүйесін қайта қарауда. Бұл саладағы тәртіпті орнату қажет, өңірлік және ауданаралық жолдардың қанағаттанарлықсыз жай-күйінің себептерін жою керек», — деді Бектенов сапар барысында.
Шымкент мәселесі республикалық деңгейде бөлек тұрады. Акиматтың мәліметтері бойынша, қаладағы тұрғын саны соңғы он жылда айтарлықтай өсіп, 1,3 миллионнан асты. Ал қалаға күн сайын 140 мыңға дейін автокөлік кіреді, оның 80 мыңы транзиттік сипатта. Бұл дегеніміз — Шымкент тек өзінің тұрғындарына ғана емес, сонымен бірге Орта Азия мен Оңтүстік Қазақстанды байланыстыратын маңызды транзиттік тораптың да жүктемесін арқалайды. Мұндай ерекшелік жол инфрақұрылымына деген талапты еселеп арттырады. Транспорттық ағымның жоғары болуы жол жамылғысының тез тозуына, қалалық кептелістердің жиілеуіне, ал соның салдарынан тұрғындардың өмір сапасының нашарлауына тікелей ықпал етеді.
Премьер-Министр сапары барысында Бәйдібек би даңғылы мен Қ. Төлеметов көшесінің қиылысындағы транспорттық тораптың құрылысымен де жақынан танысты. Жалпы құны 8,5 миллиард теңгеге бағаланған бұл жоба — қаланың соңғы жылдардағы ең ірі инфрақұрылымдық жобаларының бірі. Торап төрт жолақты жүріс бөлігін, ұзындығы шамамен 550 метрлік эстакаданы, ұзындығы 180 метрден астам жол өткелін және үш жерасты жаяу жүргіншілер өтпесін қамтиды. Тораптың жоғарғы деңгейі бойынша қозғалыс ашылып, негізгі құрылыс жұмыстары аяқталды. Төменгі деңгейді 2026 жылдың соңына дейін бітіру жоспарланған. Шымкент транспорт саласындағы маман Бауыржан Сейткали бұл тораппен байланысты пікірін ашық білдіреді: «Бұл тораптың ашылуы кезінде Бәйдібек би даңғылындағы кептелістің кемінде 30–40 пайызға азаяды деп күтеміз. Жергілікті тұрғындар осы бағытта жылдар бойы күткен».
Жол саласындағы жетістіктерді айтқанда, соңғы үш жылда Шымкентте 1800 шақырым жол асфальтталған. Акимат бүгінде қалалық жол желісінің 95 пайызы жақсы жағдайда деп мәлімдейді. Алайда тәуелсіз сарапшылар мен жергілікті тұрғындардың бөлігі бұл санға күмән келтіреді. Қала тұрғыны Зейнеп Мусаева: «Біздің ауданда кей жолдар жаңадан жөнделгеннен кейін жарты жыл өтпей-ақ бұзыла бастайды. Мұның мәні — бақылау жеткіліксіз немесе пайдаланылатын материалдың сапасы төмен», — деп наразылығын білдіреді. Осындай халықтық пікірлер Бектеновтің сапарын мазмұнды да мағыналы етті.
Премьер-Министр жергілікті атқарушы органдарға нақты міндет жүктеді: тотальды бақылау мен цифрландыру арқылы бюджет қаражатының тиімділігін қамтамасыз ету. Аймақтар деңгейінде жол мердігерлерінің жұмысына бақылауды күшейту де талаптар қатарында. «Шымкент үшін қала өсімін ескере отырып, жолдарды бірден жаңа заманауи сапа мен қауіпсіздік технологиялары бойынша салу да маңызды», — деп атап өтті Бектенов. Бұл шарттың орындалуы үшін жергілікті акиматқа нақты мерзімдер мен есептілік механизмдері бекітіледі деп күтілуде.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкенттің жол инфрақұрылымы мәселесі жаңа проблема емес. 2018 жылы республикалық бюджет есебінен бірнеше ірі бағыттар жөнделгенімен, халықтың шағымдары толастамады. Сол кезде де бақылау мен стандарттар туралы мәселе бас кезге шықты, бірақ жүйелі шешімін таппады. 2022–2023 жылдары Үкімет өңірлік жолдарға арналған қаржыландыруды ұлғайтты, алайда мердігер компаниялардың жауапкершілігін арттыру мәселесі ілгері жылжымады. Бүгінгі сапардың ерекшелігі — бұрын жекелеген шешімдер ретінде қаралған мәселелер енді жүйелі реформаның бөлігіне айналып отыр. Стандарттарды қайта қарау, цифрлық бақылау механизмдерін енгізу және жергілікті басқару органдарының есептілігін арттыру — осының барлығы бір кешенді шаралар пакеті ретінде іске асырылмақ.
Болашаққа қарасақ, Шымкенттің транспорттық инфрақұрылымын дамыту жоспары 2027–2029 жылдарды қамтиды. Осы кезеңде бірнеше жаңа транспорттық торап, жол айырықтарды кеңейту және жаяу жүргіншілер инфрақұрылымын жақсарту жоспарланған. Сонымен бірге жолдардың жай-күйін бақылауда жасанды интеллект пен IoT-датчиктерге негізделген цифрлық жүйелерді пайдалану мүмкіндігі де зерделенуде. Егер Үкіметтің бүгінгі талаптары нақты механизмдермен бекіп, жергілікті деңгейде шынайы орындалса, Шымкент жол саласындағы жүйелі реформаның үлгілі қаласына айнала алады. Ал бұл — тек Оңтүстік Қазақстан үшін емес, бүкіл республика үшін маңызды прецедент болмақ.