Шымкенттің ескі кварталдары жаңарады: реновация бағдарламасы жүздеген отбасына жаңа тұрмыс сыйлайды

2026 жылдың 5 қыркүйегі. Шымкент қаласының ескі аудандарындағы тозығы жеткен екіқабатты үйлердің орнында биік тұрғын үй кешендері бой көтеруде. «СПК Shymkent» акционерлік қоғамы басқаратын реновация бағдарламасы қаланың тарихи бөліктерін түбегейлі өзгертіп жатыр. Бұл жоба — тек ғимараттарды жаңарту ғана емес, жүздеген шымкенттік отбасының өмір сапасын арттыруға бағытталған кешенді бастама.
Шымкент реновациясының бастауы 2022–2023 жылдарға тіреледі. Сол кезеңде қалалық мәслихат пен әкімдік бірлесіп ескі тұрғын үй қорын зерттеп, тозығы жеткен ғимараттардың тізімін жасақтады. Кеңес дәуірінде салынған, 1950–1970-ші жылдарға тән екіқабатты үйлердің басым бөлігі техникалық жарамдылық мерзімін әлдеқашан өткізіп жіберген болатын. Саңылауы кеткен қабырғалар, тозған су құбырлары, ескірген жылытым жүйелері — тұрғындар осы апатты жағдайлармен жылдан жылға күресіп келді. Бағдарлама осы мәселені жүйелі шешудің алғашқы нақты қадамы болды. Алғашқы кезеңде бағдарлама шеңберіне 128 мекенжай енгізілді. Тізім «СПК Shymkent» акционерлік қоғамының ресми сайтында жарияланды, ал меншік иелері өз үйлерінің тізімге енгенін сол арқылы тексере алады. Бұған қоса, тізімге кірмеген үйлер туралы электрондық өтінімдер де қабылданады.
Реновацияға белгіленген үйлер Шымкенттің іргелі көшелерінде орналасқан. 1 Мая, Абай, Алимкулов, Акназар хан, Гагарин, Дивaев, Елшібек батыр, Ермaнов, Жарқынбеков, Жолан батыр, Қалдаяқов, Толе би, Тұркістан, Театральная, Терешкова, Тоқаев, Транспортная көшелері — бұлардың барлығы тарихи маңызы бар, қала орталығына жақын аудандар. Аталған мекенжайлардағы ескі үйлерді жаңа заманауи кешендермен алмастыру жоспарланып отыр. Қалалық тұрғын үй басқармасының мәліметтері бойынша тізімдегі үйлердің жалпы жасы орта есеппен 55–65 жылды құрайды, ал олардың техникалық жай-күйі жылдан жылға нашарлауда.
«СПК Shymkent» акционерлік қоғамы төрағасының орынбасары Қанат Әбубәкіров бағдарламаның нәтижелері туралы нақты деректер келтірді: 2024 жылдан бастап 17 тозығы жеткен үйде тұратын 176 пәтер иесі жаңа тұрғын үймен қамтамасыз етілді. Жаңа пәтер алушылар арасында Алимқұлов көшесіндегі үйлерден 22 тұрғын, Айналма жолы 2/4 үйінен 8 отбасы бар. Ең ірі топтық көшіру Қоқсай шағынауданында — жергілікті тұрғындар арасында «Жасыл сай» деп аталатын аймақта — жүргізілді: сонда 7 ескі ғимараттан 68 отбасы жаңа пәтерлерге қоныс аударды. «2024 жылдан бері жасалған жұмыс — тек бастама. Алдымызда Шымкент әкімдігі бекіткен жол картасы бар, оны жүйелі іске асыру — біздің басты міндетіміз», — деді Қанат Әбубәкіров.
Бағдарлама шеңберінде тұрғындарға ұсынылатын жағдайлар «бөлмеге бөлме» қағидатына негізделген. Яғни, жаңа пәтердің ауданы бұрынғысынан кіші болмауы тиіс. Егер «СПК Shymkent» ұсынған нұсқа кеңірек болса, меншік иесі қосымша шаршы метрлер үшін ақша төлемейді. Мұндай жағдай экономикалық жағынан осал тұрғындар үшін ерекше маңызды. Нотариустың қызмет ақысын меншік иесі өзі төлейді, бірақ кепілде тұрған пәтерлер де бағдарламаға қатыса алады — кепілхат ұстаушының келісімі болса жеткілікті. Жоспарлауды өзгерту кезінде алғашқы техникалық паспорттағы бөлме саны ескеріледі. Жаңа пәтерге меншік құқығын тіркегеннен кейін оны еркін сату, сыйға тарту немесе кепілге беру мүмкін болады. Бағдарламаға барлық меншік иелері тең негіздерде қатыспақ.
Жеке инвесторларды тарту реновацияның тағы бір маңызды тетігі болып табылады. «B Like» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі төрт алаңда жұмыс жүргізуде. Безделев көшесі 72А мекенжайында 7 пәтерлік ескі үйдің орнына «Ай Барыс» жеті қабатты тұрғын үй кешені салынды: 35 пәтер, жалпы ауданы 2143 шаршы метр. Безделев, 111 мекенжайында 13 пәтерлік ескі үйдің орнына «Жеңіс» кешені бой көтерді — 63 пәтер, ауданы 3049 шаршы метр. Толе би, 37 мекенжайында «Адал» кешені екі жеті қабатты және бір тоғыз қабатты блоктан тұрады, 125 пәтерді қамтиды. Елшібек батыр, 91 мекенжайында «Сания» кешені — екі алты қабатты корпус, 25 пәтер. Жалпы алғанда, 43 пәтерлік ескі үйлердің орнына 248 пәтерлік жаңа кешендер салынды. Бұл тұрғын үй санының алты есеге ұлғаюы дегенді білдіреді. Жеке инвестор алаңдарында көшіру шарттары әрбір меншік иесімен жеке келісіледі.
Сарапшылар реновация бағдарламасын оң бағалай отырып, бірқатар сын пікірлерін де білдіруде. Қазақстандық қала жоспарлаушысы Айгүл Нұрланованың пікірінше, «Шымкент тәжірибесі басқа қалаларға үлгі бола алады, бірақ ең бастысы — тұрғындардың мүдделері сақталуы тиіс, олар жаппай ауыстыру процесінен ұтылып қалмауы керек». Бағдарламаның кең ауқымды перспективасы да бар: тозығы жеткен үйлердің орнына заманауи кешендер салу қаланың жалпы инфрақұрылымын жақсартады, инвестициялық тартымдылығын арттырады және жаңа жұмыс орындары ашуға мүмкіндік береді. Бірқатар тұрғындар жаңа пәтер алу мерзімінің ұзаққа созылуы мен уақытша тұрғын үй мәселесінің шешілмеуі жайлы алаңдаушылығын білдірді. Реновация бағдарламасы — ескі Шымкенттің жаңа бетіне айналар ба деген сауал тұр. Биліктің нақты жоспары, инвесторлардың белсенділігі және тұрғындардың күтімі бар шешімін таяу жылдарда анықтайды.