Түркістан базарын туристік мекенге айналдыру: жаңа серпін бере ме?

Түркістан облысының әкімдігінде өткен кеңесте қала мен аймақтың болашағына қатысты іргелі мәселелер талқыланды. 16 маусым 2026 жылы жарияланған бұл жоспарлар Түркістанды тек діни-тарихи орталық ретінде ғана емес, заманауи туристік дестинация ретінде қалыптастыруға бағытталған кешенді стратегияның бөлігіне айналды. Аймақтың архитектуралық келбетін жаңарту, инфрақұрылымды дамыту және туристік маршруттарды кеңейту мәселелері бір кездесу аясында қарастырылды.
Кеңесте талқыланған тақырыптар кең ауқымды қамтыды. Келес ауданында су-спорт кешенін салу, Қожа Ахмет Йассауи кесенесінің аумағын қоршау, Түркістанда мемлекеттік рәміздер алаңын ашу, жүк автомобильдеріне арналған сервис орталығын салу, футбол академиясын тұрғызу — осылардың барлығы бір кешенді бағдарламаның бөліктері. Бірақ аса назар аударатын тармақ — қалалық базарды туристік мекенге айналдыру идеясы болды. Облыс әкімінің орынбасары Серік Жақсыбеков: "Базар — бұл тек сауда орны емес, ол халықтың рухы, мәдениеті, тіршілігі. Біз осы кеңістікті туристерге де тартымды ете алатынымызға сенімдіміз" — деді.
Тарихи тұрғыдан алғанда Түркістан базары — ортаасиялық сауда дәстүрінің тікелей мұрагері. Ұлы Жібек Жолы бойында орналасқан осы қалада ғасырлар бойы керуендер тоғысып, саудагерлер мен зияратшылар бір мекенде жолығысып отырған. Кеңестік дәуірде де, тәуелсіздік жылдарында да базар Түркістанның экономикалық жүрегі болып қала берді. Дегенмен соңғы онжылдықта базардың сыртқы түрі мен инфрақұрылымы заман талабынан артта қала бастады. Осы олқылықты жою үшін жаңа тұжырымдама қажет болды.
Жоспарға сәйкес базар аумағында туристерге арналған жаңа нысандар ашылады, ескі Арбаттың сыртқы келбеті жаңартылады және өрік бағы салынады. Өрік бағы — бұл тек эстетикалық шешім ғана емес, ол Оңтүстік Қазақстан аймағының табиғи символы. Облыстағы өрік өсіру дәстүрі мыңдаған жылдық тарихқа ие, ал туристер үшін ол ерекше тәжірибе болар еді. Тұщымбаев туристік агенттігінің директоры Айгүл Нұрланова: "Дүниежүзілік тәжірибе көрсеткендей, дұрыс ұйымдастырылған базар — мысалы Стамбулдың Гранд базары немесе Марракештің мединасы — өздігінен туристік аттракцияға айналады. Түркістанда да осындай мүмкіндік бар" — деп атап өтті.
Туристік маршруттар жүйесін жетілдіру — кеңестің тағы бір маңызды тақырыбы. Жолсерік паспортын әзірлеу, маршруттар картасын жасау, оның ішінде электр көліктеріне арналған жолдар — бұл заманауи туристік инфрақұрылымның ажырамас бөліктері. Бүгінде Қазақстандағы туристер саны жыл сайын өсіп келеді. 2025 жылы елімізге 10 миллионнан астам шетелдік турист келген болса, соның елеулі үлесі Оңтүстік Қазақстан аймағына, атап айтқанда Түркістанға тиесілі. Электрокарлар үшін маршруттар жасау — бұл экотуризм бағытын дамытудың алғашқы нақты қадамы.
Жоспарланған жобалардың ішінде футбол академиясы мен су-спорт кешені де ерекше орын алады. Бұл нысандар тек жергілікті тұрғындарға ғана емес, спорттық туризмнің дамуына да серпін береді. Қазақстанда спорттық инфрақұрылымды дамытуға деген қызығушылық артып келе жатқан шақта Түркістандағы мұндай жобалар республикалық деңгейде де маңызды. Жергілікті тұрғын, бес баланың әкесі Бекзат Дүйсенов бұл жоспарлар туралы: "Балаларымыз үшін жаңа спорт нысандары — бұл тек ойын-сауық емес, болашаққа инвестиция. Бізге мұндай орталықтар өте қажет болатын" — деп пікір білдірді.
Сарапшылар кеңестің нәтижелерін жалпы оң бағалай отырып, бірқатар сақтандыру пікірлерін де айтып өтті. Урбанист Дамир Сейітқали бірнеше ескертпе жасады: "Ниет жақсы, бірақ іске асыру маңызды. Базарды туристік орынға айналдыру — бұл нәзік баланс талаптайды: жергілікті саудагерлердің мүддесін де, туристің тәжірибесін де ескеру керек. Ең бастысы — аутентикалылықты сақтау. Базар жасанды сахнаға айналып кетпесін". Бұл пікір маңызды, өйткені туристік инфрақұрылымды дамыту барысында жергілікті бизнестің ығысып қалу тәуекелі бар. Осыны болдырмау үшін базар саудагерлерін де жоспарлауға тарту қажет деп есептейді мамандар.
Жалпы алғанда, Түркістан облысы әкімдігінің бұл бастамасы аймақты комплексті дамытуға деген нақты еркті көрсетеді. Қожа Ахмет Йассауи кесенесі маңындағы қоршау — мұра сақтаудың; мемлекеттік рәміздер алаңы — азаматтық тәрбиенің; электрокарларға арналған маршруттар — жасыл туризмнің белгісі. Өрік бағы, жаңартылған Арбат, туристік паспорт — осылардың барлығы жиылғанда Түркістанның жаңа бет-пішінін қалыптастырады. Түркістан — ежелден Орталық Азияның рухани қақпасы болған. Енді ол заманауи туристік карталарда да өзіне лайықты орын алуы тиіс. Бұл жоспарлар жүзеге асса, аймақтың экономикалық өсуіне де, халықтың тұрмыс деңгейінің жоғарылауына да тікелей үлес қосады.