Шымкентте Polymettech зауытына тағы да экологиялық тексеру жүргізілді

6 қараша 2026 жылы Шымкент тұрғындарының шағымдары негізінде экология департаментінің мамандары Polymettech кәсіпорнын тағы бір рет тексеруден өткізді. Алдыңғы тексеруде елеулі бұзушылықтар анықталып, зауытқа 70 миллион теңгеге жуық айыппұл салынғаны белгілі болған еді. Осы жолғы тексеру барысында ауа сапасынан нормадан асатын ештеңе табылмады — дегенмен тексерудің өзі тұрғындар мен реттеуші органдар арасындағы шиеленістің бәсеңсімегенін көрсетеді.
Polymettech зауыты өнеркәсіптік қалдықтарды қайта өңдеумен, шикі қорғасын мен цементациялық мыс өндірумен айналысады. Осы жылдың басынан бері кәсіпорынның жұмысы жайлы тұрғындардың шағымдары тоқтаған жоқ — негізгі наразылық себебі зауыт аумағынан таралатын жағымсыз иіс болып отыр. Тұрғындардың арыздарына жауап ретінде экология департаментінің мамандары жаңа тексеру жүргізуге келді.
Осы жолғы тексеру барысында мамандар жабдықтардың жұмыс істеп тұрған кезінде тікелей өндірістік алаңда ауа сапасының өлшемдерін алды. Зерттеу нәтижелері бойынша тексерілген ластаушы заттардың концентрациясы белгіленген нормативтерден аспаған. Атап айтқанда, аспаптар көміртегі оксидінің шекті рұқсат етілген концентрациясынан асқанын тіркемеді. ТОО Polymettech-тің құрылтайшысы Рафис Яғафаров зауыттың әдеттегі режимде жұмысын жалғастырып жатқанын, ал жүргізілген өлшемдердің ешқандай асуды анықтамағанын мәлімдеді. Журналистер өндіріс аумағында жағымсыз иістің сезілетінін атап өткен кезде, ол өз пікірі бойынша бұл иістің зауыт шегінен тыс таралмайтынын және тұрғындар үшін қауіп төндірмейтінін айтты.
Алайда тексеру барысында маңызды бір жайт айқындалды: кәсіпорында автоматтандырылған шығарындыларды мониторинг жүйесі жоқ. Мұндай жабдық ластаушы заттар туралы деректерді әр он бес минут сайын экология департаментіне беруге мүмкіндік беретін еді. Мамандардың түсіндіруінше, мұндай жүйені орнату міндеті барлық өнеркәсіп объектілеріне қолданылмайды. Критерийлердің бірі — жылына 500 тоннадан артық ластаушы зат шығару көлемі. Polymettech кәсіпорны осы табалдырыққа жетпейтіндіктен, автоматтандырылған мониторинг жүйесін орнатуға заңды міндеті жоқ.
Бұл жылдың басында экология департаменті Polymettech зауытына тұрғындардың шағымдары бойынша кезектен тыс тексеру жүргізіп, табиғатты қорғау заңнамасының бұзылғанын анықтаған болатын. Сол тексерудің нәтижесінде кәсіпорынға шамамен 70 миллион теңге мөлшерінде айыппұл салынды. Шымкент экология департаментінің басшысы Ермахан Тастанбекұлы кәсіпорынның бұл соманы толығымен төлегенін растады. Сонымен бірге зауыт орындалған іс-шаралар туралы құжаттарды ұсынды — соның ішінде сүзгілердің ауыстырылғаны және бұзушылықтарды жою бойынша қосымша шаралар қабылданғаны жайлы мәліметтер бар.
Шымкент экология департаментінің есебіне сәйкес, осы жылдың басынан бері қалада табиғатты қорғау талаптарының сақталуына 36 тексеру жүргізілді. Бұл тексерулердің нәтижесінде қала кәсіпорындарына жалпы сомасы 525 миллион теңгеден астам айыппұл салынды, алты өндіріс тоқтатылды. Алайда іс жүзінде осы кезге дейін 286 миллион теңге ғана өндіріп алынды — қалған айыппұлдарды кәсіпорындар сот тәртібімен даулауда. Бұл деректер экологиялық заңнаманы бұзушылықтар анықталғаннан кейін де айыппұлды іс жүзінде өндіру жиі оңай болмайтынын көрсетеді.
Маңызды мән-жайға назар аудару қажет: жекелеген өлшемдер барысында асудың анықталмауы тек сол сәттегі ауа жай-күйін сипаттайды және бұл өздігінен басқа уақыттарда шығарындылар деңгейінің өзгеруін жоққа шығармайды. Автоматтандырылған мониторинг жүйесінің болмауы зауыттың жұмысын үздіксіз бақылауды мүмкін емес етеді. Осылайша, тексеру таза нәтижелер берсе де, тұрғындар мен реттеуші органдар арасында нақты жағдай туралы сенімсіздік сақтала береді. Экология департаменті өнеркәсіп объектілерінің жұмысын және олардың экологиялық заңнаманы сақтауын бақылауды жалғастырады деп хабарланды.