Түркістан облысына 50 мың гектар жер мемлекет қойнауына оралды

Түркістан облысында жер ресурстарын тиімді пайдалану мәселесі биыл ерекше маңызды бағытқа айналды. 2026 жылдың 20 маусымында облыс әкімі Нұралхан Күшеров төрағалық еткен апталық аппараттық кеңесте жер қорын мемлекет меншігіне қайтару жөніндегі жұмыстардың қорытындысы талқыланды. Талқылау барысында жеткілікті нәтиже бар екені анықталды: жыл басынан бері 47 мың 600 гектар пайдаланылмаған жер учаскесі мемлекет иелігіне қайтарылды. Бұл — бастапқы жоспарланған 40 мың гектардан 19 пайызға асып түсетін нәтиже.
Облыстың жалпы жер қоры 11 миллион 600 мың гектардан асады. Алайда осыншама байлықтың бар екеніне қарамастан, жерді мақсатсыз пайдалану немесе мүлдем тыңайтып тастау мәселесі ауданның аграрлық секторы үшін ауыр жүкке айналған болатын. Жер қатынастары басқармасының деректеріне сүйенсек, 87 мыңнан астам жеке және заңды тұлғалар иелігінде 4,5 миллион гектарға жуық ауылшаруашылық жері тіркелген. Дегенмен, олардың барлығы бірдей жерін тиімді пайдаланып отырған жоқ. Кей жердегі учаскелер бірнеше жыл бойы жыртылмаған, малға жайылым ретінде де, егіс алқабы ретінде де қолданылмаған. Нақ осындай жерлерді анықтап, мемлекет қорына қайтару биылғы жылдың басты мақсаттарының бірі болып белгіленді.
Осы мәселенің алдын-ала тарихына үңілетін болсақ, Қазақстанда жерді бақылаусыз пайдалану проблемасы ондаған жылдардан бері жинақталып келген. 1990-шы жылдардағы жекешелендіру кезеңінде үлкен көлемдегі жер учаскелері жеке меншікке немесе ұзақ мерзімді жалға берілді. Алайда нарықтық механизмдер жеткілікті деңгейде жұмыс істемей, бірқатар жер иеленушілер учаскелерін бос ұстап, алыпсатарлық мақсатта ұстап отырды. Бұл ауылдағы малшылар мен диқандарды жайылымдық жер тапшылығына, сол арқылы күнкөрістің азаюына ұшыратты. Мемлекет соңғы жылдары осы олқылықты жою жолына бет бұрып, жер заңнамасын қатайтты, инспекциялық тексерулерді күшейтті.
Кеңесте ерекше назар аударылған тақырыптардың бірі — жайылым жерлерінің тапшылығы мәселесі. Жыл басындағы есептеулер бойынша облыс бойынша елді мекендердегі жайылым тапшылығы 531 мың гектардан асып кетті. Бұл — мал шаруашылығына тікелей зиян тигізетін, ауылдық аймақтардың экономикасын ішінен кеміретін мәселе. Бүгінгі таңда мемлекет қорына қайтарылған жерлердің 165 мың гектардан астамы ауылдық округтерге жайылым ретінде бекітіліп берілді. Бұл шаруашылық иелері мен мал өсірушілер үшін нақты жеңілдік болды. Семей ауданынан келген мал өсіруші Ержан Қасымов: «Бұрын жайылатын жер таппай, ауылдастарымызбен дауласатынбыз. Енді округке бекітілген жайылым болса, тәртіп орнайды, мал да, адам да тыныш болады», — деп пікірін білдірді.
Облыс әкімі Нұралхан Күшеров кеңесте мемлекеттік органдардың алдына нақты міндеттер қойды. «Жер пайдаланушыларға берілген хабарламалардың орындалуын тоқсан сайын мониторингтеп отыруды тапсырамын. Халық арасында жерді мақсатты пайдалану мәселелері бойынша түсіндіру жұмыстарын күшейту қажет. Тіркелген мал басы жоқ пайдаланылмаған жер учаскелері мен жайылымдарды мемлекет меншігіне қайтару жұмысын жандандыру керек», — деді аким. Бұл тапсырмалар жай сөз болып қалмай, нақты орындалу тетігімен бекітілуде. Тіркелген мал басы жоқ жерлерді мақсатты пайдаланылмаған деп таныту — мониторингті нақтылай түсетін маңызды өлшем.
Жер мәселесін реттеуде заңнамалық база да жетілдіріліп жатыр. Облыста Мемлекет басшысының агроөнеркәсіптік кешенді дамыту саласындағы тапсырмаларын іске асыру мақсатында арнайы комиссия құрылған. Аталмыш комиссия жер пайдалану құқығын ұзарту, инвестициялар тарту және ауылдық аумақтарды дамыту мәселелерін қарастыруда. Сарапшылардың пікірінше, бұл комиссияның жұмысы мемлекеттік жоспарлаумен бизнес мүдделерін үйлестіруге бағытталған тиімді алаң болып табылады. Аграр саласы сарапшысы, экономист Сауле Бекова бұл туралы: «Жер реформасы жай ғана статистика емес — бұл ауылдық Қазақстанның болашағы. Пайдаланылмаған жерді айналымға қосу ауылшаруашылық өнімділігін арттырып, мемлекет бюджетіне де, жергілікті тұрғынның табысына да оң серпін береді», — деп атап өтті.
Осы шаралардың ұзақ мерзімді перспективадағы салдарлары да маңызды. Жер ресурстарын тиімді басқару тек ауылшаруашылық секторын ғана емес, аймақтың инвестициялық тартымдылығын да арттырады. Жерін пайдалы жолмен иеленетін заңды тұлғаларды тартып, агробизнес жобаларын дамыту мүмкіндігі кеңейеді. Бүгінгі Түркістан облысы — шекарасы кең, халқы көп, ауылшаруашылығы жағынан зор әлеуеті бар аймақ. Соңғы жылдарда өңірде тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарының ашылуы, мал шаруашылығына қолдау бағдарламаларының кеңеюі жер реформасымен тығыз байланысты. Пайдаланылмаған жерді айналымға қосу осы процестерді жеделдетеді.
Жалпы алғанда, Түркістан облысының жер реформасы саласындағы биылғы жетістіктері Қазақстанның аграрлық саясатындағы нақты ілгерілеудің айғағы. Жоспарланған 40 мың гектардың орнына 47 мың 600 гектардың қайтарылуы — жай ғана сандық нәтиже емес, мемлекеттік жер саясатының тиімді жұмыс істей бастағанының белгісі. Алдағы тоқсандарда мониторинг тетіктері жетілдіріліп, жер пайдаланушылармен түсіндіру жұмыстары кеңейтілетін болса, бұл тенденция тұрақты сипат алатынына сеніммен қарауға болады.