Қазақстан мен Франция су шаруашылығын бірге жаңғыртады: пилоттық жоба жаңа дәуірдің бастауы

2026 жылдың 21 қыркүйегінде Қазақстанның Су ресурстары және ирригация министрлігі француздық CarpiTech Hydroplus компаниясымен елдің гидротехникалық инфрақұрылымына заманауи еуропалық технологияларды енгізу бойынша іс жүзіндегі ынтымақтастықтың жаңа кезеңіне аяқ басты. Тараптар арасында жобаны іске асыру кезеңдерін айқындайтын маңызды келісімге қол қойылды. Бұл оқиға Қазақстанның су саласын жаңғырту жолындағы ең елеулі қадамдардың бірі ретінде бағаланып отыр.
Келісімге қол қою рәсімі ресми тұрғыда атқарылды: іс-шараға Су ресурстары және ирригация вице-министрі Жандос Сәлімов тікелей қатысты. Бұл оқиғаның мәнін түсіну үшін алдымен Қазақстанның су шаруашылығы жүйесіндегі бар мәселелерге назар аудару қажет. Тәуелсіздік жылдарынан бері мұра болып қалған ескі ирригациялық инфрақұрылым, тозған бөгеттер мен каналдар, сондай-ақ судың ысырапсыз пайдаланылуы — бұл проблемалар ауыл шаруашылығы саласына айтарлықтай нұқсан тигізіп келеді. Бүгінде Қазақстандағы суару жүйелерінің 70 пайыздан астамы моральдық және физикалық тұрғыдан ескірген деп есептеледі, ал судың жоғалуы кейбір аймақтарда 40–50 пайызға жетеді. Мұндай жағдайда бидай мен мақтаның мол өнім беруін күту мүмкін емес, ал жер асты суларының деңгейі де жылдан-жылға төмендеуде.
Осы тұрғыдан алғанда, CarpiTech Hydroplus компаниясымен жасалған келісім — тек қана дипломатиялық сыпайылықтың белгісі емес, нақты практикалық қажеттілікке берілген жауап. Биылғы маусым айында екі тарап арасында техникалық ынтымақтастық туралы алғашқы келісімге қол қойылған болатын. Сол базалық қадамнан кейін жиналған талқылаулар, зерттеулер мен өзара бағалаулар нәтижесінде тараптар жалпы бағытты нақтыланған жоспарға айналдырды. Демек, бүгінгі құжат — кездейсоқ байланыстың жемісі емес, ұзақ ойластырылған стратегиялық серіктестіктің кезекті баспалдағы.
Жаңа келісім аясында бірнеше маңызды кезең көзделген. Біріншіден, министрлік айқындаған нысандардың техникалық құжаттамасына сараптамалық талдау жүргізіледі. Бұл мамандар таңдалған гидротехникалық құрылыстардың нақты жай-күйін, жөндеу мен жаңартуға кететін шығынды және технологиялық мүмкіндіктерді анықтайды дегенді білдіреді. Екіншіден, Қазақстандағы инженерлер мен мамандарға арналған оқыту семинарлары ұйымдастырылады. Бұл аспект аса маңызды: шет елдік технологияны тек сатып алып қана қою жеткіліксіз — оны дұрыс қолдану, жөндеу және дамыту үшін жергілікті мамандар тиісті білім мен дағдыға ие болуы тиіс. Үшіншіден, француз технологияларын пилоттық негізде енгізу үшін кемінде екі бөгет пен бір суару каналы нақтыланады.
Таңдалған нысандарда іске асырылатын жобалардың мазмұны да нақтыланған: каналдарға геомембраналық жабын төсеу, гидротораптарды автоматтандыру және цифрлық мониторинг жүйесін орнату. Геомембраналық жабын судың топыраққа сіңіп кетуін азайтады, ал автоматтандыру мен цифрлық мониторинг жүйесі су бөлудің тиімділігін арттырып, операторлардың жұмысын жеңілдетеді. Гидрология саласының тәуелсіз сарапшысы Болат Ерғалиевтің бағалауынша, мұндай кешенді шаралар судың ысырабын 30–35 пайызға дейін азайтуға мүмкіндік береді. «Егер пилоттық жобалар сәтті аяқталса, алынған тәжірибені бүкіл ел бойынша тарату Қазақстанның су балансын түбегейлі жақсартып, ауыл шаруашылығы өндірісін едәуір ұлғайтар еді», — дейді ол.
Вице-министр Жандос Сәлімов бұл серіктестіктің маңыздылығын ерекше атап өтті. Оның айтуынша, CarpiTech Hydroplus компаниясының Жамбыл облысында өзінің өндірістік базасының, яғни зауытының болуы — бұл ынтымақтастықтың тағы бір елеулі артықшылығы. «Компанияның Қазақстанда жергілікті өндіріс орнының болуы — бізге тек дайын өнімді емес, оны орнында шығаруды, сонымен бірге жергілікті жұмыс орындарын сақтауды білдіреді. Осы тұрғыдан алғанда, бұл жоба экономикалық тиімділіктің де үлгісі», — деп нақтылады вице-министр. Парламент депутаты, ауыл шаруашылығы мәселелері жөніндегі комитет мүшесі Айгүл Нұрмағамбетова да бастаманы қолдайтынын білдірді: «Су — біздің стратегиялық ресурсымыз. Оны ысырапсыз, тиімді пайдалану — бұл тек шаруашылық мәселе ғана емес, ұлттық қауіпсіздіктің элементі».
Дүниежүзілік тәжірибеге жүгінсек, ирригациялық жүйелерді заманауи технологиялар арқылы жаңғырту сәтті нәтиже бергені белгілі. Израиль, Нидерланды және Франция өздерінің су шаруашылығын тиімді ұйымдастыру арқылы тапшы ресурстарды ең жоғары өнімділікпен пайдалануға қол жеткізді. Орта Азия өңірінде де осындай тәжірибені ендіру қажеттілігі туралы жылдар бойы айтылып келді, алайда нақты жобаларға ауысу баяу жүрді. Қазақстанның CarpiTech Hydroplus компаниясымен серіктестігі — осы бағыттағы ең ірі және ең нақты қадамдардың бірі.
Мамандар пилоттық жобаның нәтижелері оң болған жағдайда тәжірибені Қазақстандағы барлық гидротехникалық нысандарға кезең-кезеңімен тарату көзделетінін айтады. Бүгін екі бөгет пен бір канал таңдалса, ертең бұл жүздеген нысанды қамтуы мүмкін. Маманданған экономистердің болжамдарына сүйенсек, суармалы жер алқаптарындағы судың тиімді пайдаланылуы ауыл шаруашылығы өнімін 20–25 пайызға арттырып, мемлекеттік бюджетке қомақты табыс әкелуі мүмкін. Жамбыл облысындағы зауыттың болуы жергілікті жұмыспен қамту мәселесін де жартылай шешеді деп күтілуде. Қазақстан мен Франция арасындағы бұл ынтымақтастық — өзара тиімділіктің, технологиялық алмасудың және су ресурстарын жауапты пайдаланудың нақты үлгісі болуға тиіс.