«Жібек жолы» бекеті жаңа серпін алуда: Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы шекарада тарихи өзгеріс

Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы ең маңызды өткізу пунктерінің бірі — «Жібек жолы» кедендік бекеті биылғы жылы толықтай реконструкцияланып, пайдалануға берілмек. 9 шілде 2026 жылы Түркістан облысының әкімі Нұралхан Күшеров пен Мемлекеттік кірістер комитетінің төрағасы Жандос Дүйсембиев Сарыағаш ауданына жұмыс сапарымен келіп, объектідегі құрылыс барысымен танысты. Тексеру нәтижесінде жұмыстардың белгіленген мерзімде аяқталуын қамтамасыз ету туралы нақты тапсырмалар берілді.
«Жібек жолы» бекетінің қайта жаңғыртылуы — кездейсоқ туындаған жоба емес. Бұл өткізу пункті ондаған жылдар бойы екі мемлекет азаматтарының жаппай қолданатын негізгі шекара мүмкіндіктерінің бірі болып келді. Алайда ескірген инфрақұрылым, тар өткізу жолдары және заманауи стандарттарға сай келмейтін жабдықтар ұзақ жылдар бойы адамдарды сағаттап кезекте тұруға мәжбүр етті. Шекара маңындағы тұрғындар мен жолаушылар тарапынан наразылық пікірлер жиі айтылып, аталған мәселе бірнеше рет парламент деңгейіне дейін жеткізілген еді. Осы жағдайды ескере отырып, 2025 жылдың мамыр айында үлкен ауқымды реконструкция жұмыстары ресми түрде басталды.
Жобаның жалпы құны 11,5 миллиард теңгеден асады. Тапсырыс беруші — Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті. Бас мердігер ретінде «Ontustik Construction» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі, мердігерлік ұйым ретінде ірі отандық құрылыс компаниясы BI Group тағайындалды. Бүгінгі таңда негізгі инженерлік және құрылыс жұмыстары толықтай аяқталған, мамандар сыртқы және ішкі әрлеу жұмыстарын жүргізуде. Объектіні осы жылдың ішінде пайдалануға беру жоспарланып отыр.
«Жібек жолы» бекетінің басшысы Асқар Айнамқұловтың айтуынша, жаңа кешеннің архитектуралық шешімі де, технологиялық жабдықталуы да мүлдем жаңа деңгейде. Аумақта екі бөлек ғимарат салынған: біреуі кіру, екіншісі шығу жағына арналған. Ең маңыздысы — екі ғимарат арасындағы адамдар мен көлік ағындары бір-бірімен тікелей қиылыспайды, бұл да қауіпсіздік пен тиімділіктің жоғары деңгейін қамтамасыз ететін шешім. Екі ғимарат арасында кең үлкен шатыр тұрғызылған, оның астында үш жол белдеуі көзделген. Дәл осы аймақта барлық кедендік және шекаралық бақылау рәсімдері жүзеге асырылатын болады. Жобаға сәйкес бекеттің жалпы өткізу қуаты тәулігіне 70 мың адамға жетеді.
«Бұл — тек ғимарат емес, бұл — жүйе. Біз бүгін ескі схемамен жұмыс істей алмаймыз. Адамдар жылдам, ыңғайлы, заманауи жағдайда шекарадан өткісі келеді. Жаңа бекет осы талаптарды толығымен қанағаттандырады», — деді жұмыс сапары барысында облыс әкімі Нұралхан Күшеров. Мемлекеттік кірістер комитетінің төрағасы Жандос Дүйсембиев де жобаның мемлекеттік маңыздылығын атап өтіп, кедендік рәсімдердің тиімділігін арттыруда бұл объектінің стратегиялық рөл атқаратынын мәлімдеді.
Пайдалануға берілгеннен кейін алты жолды өткізу пункті арқылы тәулігіне 2 мың жеңіл автомобиль мен 200 автобус өтуге мүмкіндік алады. Реконструкцияланған ғимараттардың жалпы ауданы бұрынғы кешенмен салыстырғанда екі есеге жуық артық. Маңызды бір ерекшелік — бұл өткізу пунктінде жүк көлігін ресімдеу қарастырылмаған: тек жеңіл автомобильдер, автобустар мен жаяу жолаушылар ғана шекарадан өтуге рұқсат береді. Бұл шешім жолаушылар ағынын жүк трафигінен бөлу арқылы кедендік бақылаудың жылдамдығы мен сапасын күрт жақсартады деп күтілуде.
Тарихи тұрғыдан қарасақ, «Жібек жолы» атауының өзі символдық мән-маңызға ие. Ежелгі керуен жолдарымен тасымалданған сауда мен мәдениет бүгін заманауи инфрақұрылым арқылы жаңа сипат алуда. Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы сауда айналымы соңғы бес жылда айтарлықтай өсіп, 2025 жылы екі миллиард долларға жуықтаған. Екі елдің азаматтары арасындағы туристік алмасу да жыл сайын артуда — бұл деректер жаңа, жоғары қуатты шекара өткізу пунктінің қажеттілігін айқын дәлелдейді. Сарапшылар бекеттің жаңартылуы аймақтық сауда-экономикалық ынтымақтастықты одан әрі тереңдетуге ықпал ететінін болжайды.
Жергілікті тұрғындар мен іскерлер де бұл жаңалықты оң қабылдады. Сарыағаш ауданы шекара маңының ауданы ретінде жаңа объектінің ашылуынан туризм мен сауданың өркендеуін күтуде. Жол жиегіндегі кафе иелерінен бастап туристік агенттіктерге дейін — барлығы жолаушылар ағынының артуын тіршілігінің жандануымен байланыстырады. «Өткізу пункті ашық болса — адам да, ақша да айналады. Бізге тек осы керек еді», — дейді жергілікті кәсіпкерлердің бірі, Сарыағаш базарының саудагері Бақытгүл Омарова. Мемлекеттік кірістер комитеті де бекеттің толыққанды жұмысқа кіруі бюджетке түсетін кедендік түсімдерді ұлғайтатынына сенімді.
«Жібек жолы» бекетінің қайта жаңғыртылуы — Қазақстанның шекаралық инфрақұрылымын жаңарту бағытындағы кешенді саясатының бір бөлігі. Азаматтарға ыңғайлы, жылдам және заманауи стандарттағы қызмет ұсыну — бүгінгі күннің басты талабы. Биыл пайдалануға берілуі жоспарланған бұл объект аяқталған соң Қазақстан — Өзбекстан шекарасындағы жолаушылар қозғалысы жаңа серпін алады, ал «Жібек жолы» атауы тағы бір мәрте өзінің тарихи мәнін дәлелдейді.