Түркістан облысы экспортты 16 пайызға өсірді: өңірдің өнеркәсіптік серпілісі

10 шілде 2026 жыл. Түркістан облысы соңғы жылдары Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенінде ерекше орынға ие бола бастады. Халқы мол, жері құнарлы, тарихи-мәдени мұрасы бай бұл өңір енді экономикалық тұрғыдан да елдің ең серпінді аймақтарының біріне айналып келеді. Биылғы жылы жарияланған статистикалық деректер облыстың экспорттық әлеуетінің шарықтап өсіп жатқанын айқын дәлелдеді — бір жылда экспорт көлемі 16 пайызға артып, тауар айналымының жаңа рекордтары белгіленді.
Облыс басшылығы мен мамандардың хабарлауынша, 2024 жылы Түркістан облысынан 1 миллион 357 мың тонна өнім экспортталған болса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 1 миллион 571 мың тоннаға жетіп, айтарлықтай серпін танытты. Тіпті 2026 жылдың алғашқы төрт айының өзінде-ақ 795,3 мың тонна өнім шетелге шығарылды — бұл өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда екі есеге артық. Аталмыш көлемнің ішінде өсімдік шаруашылығы өнімдері 576 мың тоннадан асса, мал шаруашылығы өнімдері 20,5 мың тонна, қайта өңдеуші өнеркәсіп тауарлары болса 198 мың тоннаны құрады. Облыс кәсіпкерлік және сауда басқармасының басшысы Нұржігіт Мырзахметов бұл нәтижелерді өңірдің жүргізіп отырған мақсатты саясатының жемісі деп бағалады.
Экспорт өсіп жатқан кезде, импорт керісінше төмендеу үрдісін ұстанды. 2024 жылы облысқа 761 мың тонна өнім әкелінген болса, 2025 жылы бұл сан 748 мың тоннаға дейін қысқарды. 2026 жылдың бірінші төртай кезеңінде импорт 251 мың тоннаны ғана құрады, яғни өткен жылғы осындай кезеңмен салыстырғанда белеңі айтарлықтай төмендеді. Экономистер мұндай үрдісті импортты отандық өндіріспен ауыстыру бағытындағы саясаттың нақты нәтижесі ретінде бағалайды. «Облыс ішкі тұтынысты өз өндірісімен қамтамасыз ете отырып, сыртқа да тауар шығарудың мүмкіндігін нығайтуда. Бұл — тек бір өңір емес, бүкіл еліміз үшін үлгілі модель», — деп атап өтті облыстың экономика саласындағы сарапшысы Бауыржан Сейткали.
Бүгінде Түркістан облысы өзін көкөніс, бақша дақылдары, картоп, жүзім, сиыр еті, қой еті, жылқы еті және сүт өнімдерімен толық қамтамасыз ете алады. Алайда кейбір азық-түлік түрлерінде тапшылық әлі де сақталуда. Атап айтқанда, құс еті тауарымен қамтамасыз етілу деңгейі 21 пайызды, жұмыртқамен — 47 пайызды, шұжық өнімдерімен — 50 пайызды ғана құрайды. Осы олқылықты жою мақсатында облыс ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Әлібек Плалов жетекшілік ететін команда жалпы сомасы 60 миллиард теңгені құрайтын төрт ірі жобаны жүзеге асыруға кірісті. Түлкібас ауданында жылына 48 мың тонна қуаттылығы бар құс еті өндіру зауыты салынуда, Ордабасы ауданында құс шаруашылығы ауқымы кеңейтілуде, Байдібек ауданында жұмыртқа өндіру кешені іске қосылуда. Қосымша ретінде Отырар мен Шардара аудандарында, сондай-ақ Арыс қаласында жаңа өнеркәсіптік құс шаруашылығы кешендерін ашу ұсынылды.
Импортты ішкі өндіріспен ауыстыру бағдарламасы аясында облыста едәуір ілгерілеу байқалады. Еден жабыны, алюминий өнімдері, жіп, скотч, тұрмыстық тоңазытқыш және алкогольсіз сусын шығаратын кәсіпорындар іске қосылды. Жақын болашақта мата, биологиялық белсенді қоспалар, алюминийцинк өнімдері, ауылшаруашылық техникасы мен оның жинақтауыш бөлшектерін өндіру орындары да жұмысқа кіріседі. Сонымен бірге «Сайрам» индустриялық аймағында ірімшік, брынза және кептірілген сүт өндіретін зауыттар, Сауран ауданында көкөніс өңдеу мен консервілеу, қызанақ пастасы шығару кәсіпорындары тұрғызылуда. Мақтаарал ауданында кілем өндірісін ашу, «TURAN» арнайы экономикалық аймағында балалар тамағын шығаратын заманауи зауыт іске қосу жоспарлануда.
2026–2028 жылдарға арналған агроөнеркәсіптік кешеннің ірі инвестициялық жобалар жол картасы аясында жалпы сомасы 269 миллиард теңгені құрайтын 43 жоба іске асырылмақ. Бұл жобалар 2 мыңнан астам жаңа жұмыс орнын ашады деп күтілуде. Облыс басшысы болса отандық шикізатты шетелге өңделмеген күйінде жіберуден бас тарту керектігін мәлімдеді: «Біз әлі де шикізатқа тәуелділіктен толық арыла алмай отырмыз. Сондықтан импортты ауыстыру жұмысын жаңа деңгейге көтеру қажет. Жоғары қосылған құнды өнімдер шығаруды басым бағыт ретінде алып, ірі шетелдік инвесторларды тарту — өңір экономикасының басты міндеттерінің бірі». Мыс, алюминий, темір, полипропилен сияқты шикізаттарды тереңдетіп өңдеу үшін 40 перспективалық инвестициялық жоба топтамасы да қалыптастырылды.
Облыстың бүгінгі экономикалық серпіні — кездейсоқтықтың емес, жүйелі жұмыстың нәтижесі. Бірнеше жыл бойы жүргізілген инфрақұрылымдық инвестициялар, ауыл шаруашылығын жаңғырту, өңдеуші өнеркәсіпке жасалған қолдау шаралары бүгін нақты жемісін беруде. Сарапшылар Түркістан облысының таяудағы жылдары Қазақстанның экспорттық картасындағы үлесін одан әрі арттыра түсетінін болжайды. «Бұл өңір өзінің ауылшаруашылық мүмкіндігін ғана емес, өнеркәсіптік әлеуетін де дөп пайдалана бастады. Табиғи ресурстарды қосылған құнмен экспорттауға бет бұру — дұрыс стратегия», — деді экономика ғылымдарының докторы Сауле Жақсыбекова. Аймақтың осындай жетістіктері жергілікті тұрғындардың еңбегімен, мемлекеттік қолдаумен және бизнестің белсенділігімен астасып, Оңтүстік Қазақстанда жаңа өнеркәсіптік дәуірдің басталғанын паш етеді.