Түркістан облысының агроөнеркәсібі: даму қарқыны жылдам
2026 жылдың 10 маусымында өткен Қазақстан Республикасы үкіметінің отырысында Түркістан облысының әкімі Нұралхан Күшеров аймақтың агроөнеркәсіптік кешенінің алғашқы төрт айдағы нәтижелерін баяндады. Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен бұл жиында берілген деректер облыстың ауыл шаруашылығы саласының тұрақты және серпінді дамып келе жатқанын дәлелдеді. Жалпы өнім көлемі 206 млрд теңгеге жетіп, өсу қарқыны 111,3 пайызды құрады — бұл тек сандық жетістік емес, стратегиялық бетбұрыстың айқын белгісі.
Түркістан облысы Қазақстанның аграрлық картасында ерекше орын алады. Оңтүстіктің құнарлы жерлері, Сырдария өзенінің суару мүмкіндіктері және еңбекқор тұрғындардың шаруашылық дәстүрі бұл аймақты елдің астық қорына да, техникалық дақылдар өндірісіне де маңызды үлес қосатын алқапқа айналдырған. Алайда соңғы жылдары су тапшылығы, климаттың жылынуы, ескірген суару инфрақұрылымы сияқты жүйелі мәселелер ауыл шаруашылығының тиімділігін төмендетіп келді. Осы жағдайда 2026 жылдың көрсеткіштері бұрынғы үрдісті сындырып, жаңа бағытқа бет бұрғандай болып отыр.
Егістік алқаптарының кеңеюі де назар аудартады. Биыл ауыл шаруашылығы дақылдарына бөлінген жалпы алқап өткен жылмен салыстырғанда 8 мың гектарға артып, 919 мың гектарға жетті. Оның 536 мың гектарына жазғы дақылдар, 208 мың гектарына күздік дақылдар, ал 175 мың гектарға көпжылдық жоңышқа егілді. Техникалық дақылдар арасында мақта алқабы 17 мың гектарға өсіп, 162 мың гектарды алып жатыр. Сафлор 16 мың гектарға кеңейіп, 85,5 мың гектарға жетті, ал жүгері 15 мың гектарға артып, 55 мың гектардан асты. Аймақтың ауыл шаруашылығындағы мамандануды тереңдету бағытындағы бұл жылжу ғалымдар мен сарапшылар тарапынан оң бағаланып отыр. «Алқаптарды кеңейту жеткіліксіз, асыл сапасы мен су үнемдеу технологияларын қатар ендіру керек. Бірақ бастапқы қадамдар дұрыс бағытта жасалып жатыр» деп атап өтті ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, Оңтүстік Қазақстан аграрлық университетінің профессоры Серікбай Оразов.
Су тапшылығы мәселесіне байланысты облыс басшылығы батыл шешімге барды: күріш егісі 7 мың гектарға қысқартылып, 3,5 мың гектарға дейін түсірілді. Бұл шара өңірдің ұзақмерзімді тұрақтылығы үшін аса маңызды. Орта Азиядағы су ресурстарының азаюы аймақаралық мәселеге айналып отырған бүгінгі таңда суды мол жұтатын дақылдардан бас тарту — ауыл шаруашылығы стратегиясын климатқа бейімдеудің нақты мысалы. Алматылық экологтар мен халықаралық ұйымдардың мамандары да осы тәсілді дұрыс деп таниды. Бұл бір мезгілде жергілікті ауыл тұрғындары үшін өтпелі кезеңді жеңілдету шаралары қажеттігін де туындатады.
Инвестиция тарту жөніндегі нәтижелер де ерекше қуанышты: есепті кезеңде агроөнеркәсіптік кешенге 56 млрд 400 млн теңге инвестиция тартылды, бұл жоспарды 1,8 есе арттырып орындағанын білдіреді. Осындай жоғары орындалу деңгейі облыстың іскерлік ортаға тартымды жағдай жасай алатынын және инвесторлардың сенімін ақтайтынын көрсетеді. «Инвестиция — болашаққа салынған мол тұқым. Бүгін 56 миллиард теңге тартқан аймақ ертең екі есе мол өнім жинайды» деп атап өтті облыстық кәсіпкерлер одағының өкілі Гүлмира Байжанова. Льготалы несиелеу бағытында да жұмыс жандана түсті: 34 млрд теңге қаражат бөлінген аясында есепті кезеңде 1722 жоба 25 млрд теңгеге қаржыландырылды.
Егістіктердің өнімділігін арттыруға бағытталған шаралар да дер кезінде жүзеге асырылуда. Жазғы дақылдарға арналған тұқыммен қамтамасыз ету толық орындалды. Жоспарланған 204 мың тонна минералды тыңайтқыштың 90 мың тоннасы бүгінге дейін жерге сіңірілді. Жеңілдікті отын-жағармай материалдарына деген қажеттілік 53 мың тонна деп белгіленген, оның 24 мың тоннасы нақты шаруашылықтарға берілді. Барлық жұмыстардың кестеге сай жүріп жатқаны ерекше маңызды, өйткені көктемгі-жазғы дала жұмыстарының мерзімін сақтау алдағы астық мол болуының алғышарты болып саналады.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Түркістан облысының аграрлық секторы 1990-шы жылдардың ауыр кезеңінен кейін ұзақ жылдар бойы тоқыраушылықты басынан өткерді. Ол кезеңде жерлерін тастап кеткен ауыл тұрғындарының саны артып, суармалы жерлердің бір бөлігі шөлейттеніп кетті. 2010-шы жылдардағы мемлекеттік ынталандыру бағдарламалары жағдайды біртіндеп жақсартты, бірақ нақты серпіліс тек соңғы екі-үш жылда байқала бастады. 2026 жылдың алғашқы төрт айындағы нәтижелер осы оң үрдістің жалғасы ретінде бағаланып отыр. Ауыл шаруашылығы министрлігінің деректері бойынша, Түркістан облысы соңғы үш жылда республикалық агроөнімнің жалпы көлемінде өзінің үлесін 1,5 есеге арттырды.
Алдағы ай-жылдарда аймақ алдында тұрған міндеттер де айқын. Жинап алынатын өнімді тиімді сақтау мен өңдеу мәселесі, экспортқа бағдарлаудың кеңеюі, жас аграрийлерді мамандыққа тарту — бұлардың барлығы шешімін күтіп тұрған күрделі міндеттер. Облыс аграрийлерінің ортасынан шыққан Тілектес Жолдасов сынды тәжірибелі шаруашылар бүгінгі жетістіктер туралы сеніммен айтады: «Тыңайтқыш бар, тұқым бар, несие бар, қала берсе еріктіміз де бар. Енді тек мерзімінде жұмыс жасасақ болды». Бұл сөздер аймақ аграрийлерінің жалпы көңіл-күйін дәл бейнелейді. Үкімет отырысында баяндалған осы нәтижелер Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешенінің нақты жолмен дамып келе жатқанының тірек дәлелі болып табылады.
