Жасанды жаңбыр: Түркістан Орталық Азияда алғашқы болды

Су тапшылығы бүгінгі таңда жаһандық проблемаға айналды. Климаттың өзгеруі, ауыл шаруашылығының қарқынды дамуы және халық санының өсуі аймақтарға орасан зор қысым жасауда. Осы күрделі жағдайда Қазақстанның Түркістан облысы тарихи қадам жасады: 2026 жылдың 13 шілдесінде облыс әкімі Нұралхан Күшеровтің төрағалығымен өткен кеңесте Республикада жасанды жаңбыр технологиясын енгізудің пилоттық жобасы жұмысының нәтижелері талқыланды. Бұл жоба Қазақстанды ғана емес, бүкіл Орталық Азияны алдыңғы қатарлы технологиялық мемлекеттер қатарына қосты.
Жасанды жаңбыр технологиясы — бұл бұлт тұқымдандыру арқылы атмосфералық жауын-шашынды жасанды түрде тудыру әдісі. Бұл технология дүниежүзінде бірнеше ондаған жыл бойы қолданылып келеді. Атап айтқанда, Біріккен Араб Әміршіліктері осы салада ерекше тәжірибе жинақтады: шөлейт климатты жеңу мақсатында ел ғалымдары мен инженерлері ондаған жыл бойы жаңбыр шақыру технологиясын жетілдіріп, оны іс жүзінде сәтті қолданып келеді. БАӘ тәжірибесінің нәтижесінде елдегі жауын-шашын мөлшері айтарлықтай артты, ауыл шаруашылығы өнімділігі жақсарды. Дәл осы озық тәжірибені Қазақстанға алып келу идеясы Түркістан облысы үшін стратегиялық маңызға ие болды.
Облыс әкімі Нұралхан Күшеров кеңесте сөз сөйлей отырып, су ресурстарын тиімді пайдаланудың, егістік алқаптарды тұрақты сумен қамтамасыз етудің және заманауи технологияларды енгіздірудің аймақ үшін стратегиялық маңызы зор екенін атап өтті. Ол сонымен бірге мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың су қауіпсіздігі мен ауыл шаруашылығын дамыту мәселелеріне үнемі ерекше назар аударатынын баса айтты. «Жасанды жаңбыр технологиясы — болашаққа бағытталған бірегей жоба. Бұл озық технология Орталық Азия елдері арасында алғаш рет Қазақстанда, дәл Түркістан облысында енгізілді. БАӘ-нің білікті инженерлері, ғалымдары мен пилоттары жергілікті мамандармен бірлесіп жұмыс жасап, өз тәжірибелерін бөлісті», — деді Күшеров. Аким осы өзара ынтымақтастықтың арқасында аймақта маңызды жоба іргетасының қаланғанын, болашақта бұл технологияның ауыл шаруашылығының тұрақты дамуына, жайылымдар өнімділігінің артуына және су тапшылығы салдарының азаюына үлес қосатынына сенім білдірді.
Пилоттық жоба аясында жасанды жауын-шашын тудыру бойынша 14 авиациялық операция орындалды. Бұл операциялардың нәтижесі мамандар мен жергілікті тұрғындар тарапынан оң бағаланды. Созақ, Отырар, Байдібек және Төлеби аудандары пилоттық жобаның басым аумақтары ретінде айқындалды — бұл аудандар тарихи тұрғыдан да, ауыл шаруашылығы әлеуеті тұрғысынан да аса маңызды аймақтар. Аталған аудандарда жасанды жаңбыр технологиясы енгізіліп, тиісті жұмыстар жүргізілді. Мемлекеттік органдар мен ұйымдардың мамандары ауа-райы процестерін жасанды түрде модификациялау технологиясы және авиациялық операциялар жүргізу бойынша арнайы оқудан өтті. Бұл оқыту болашақта жобаның ел ішінде дербес жалғасуына мүмкіндік береді.
Цифрлық үкіметті қолдау орталығының бас директоры Әлия Оспанова кеңесте сөйлеген сөзінде облыс әкіміне аймақта инновациялық технологияларды енгізуге берген жан-жақты қолдауы үшін алғысын жеткізді. «Түркістан жасанды жаңбыр технологиясын іс жүзінде алғаш рет жүзеге асырған аймақ ретінде маңызды қадам жасады. Бұл жоба тек облыс үшін ғана емес, бүкіл республика үшін үлгі болатынына сенімдімін», — деді Оспанова. Оның сөзі бойынша, Қазақстан цифрлық технологиялар мен инновациялық шешімдер саласындағы аймақтық көшбасшылық рөліне нық қадам жасап отыр.
Сарапшылардың пікірінше, жасанды жаңбыр технологиясы Орталық Азия үшін ерекше маңызды. Аймақтың климаты аридтік және жартылай аридтік сипатта болғандықтан, су тапшылығы жыл сайын ауыл шаруашылығына зор нұқсан келтіреді. Мысалы, Қазақстанда соңғы он жыл ішінде жауын-шашын деңгейі орта есеппен 15–20 пайызға төмендеді, бұл егістік алқаптарының өнімділігіне тікелей теріс әсерін тигізді. Дүниежүзілік банктің деректеріне сәйкес, Орталық Азия елдері 2050 жылға қарай су ресурстарының 25–30 пайызын жоғалтуы мүмкін. Осы аясында жасанды жаңбыр технологиясының маңызы одан да артады.
Жобаның аяқталуы барысында облыс әкімі Нұралхан Күшеров пилоттық жобаның сәтті іске асырылуына үлес қосқан БАӘ инженерлері, ғалымдары мен пилоттарына алғыс хаттар табыс етті. Бұл жест екі ел арасындағы ынтымақтастықтың терең ниетті сипатын айқын көрсетіп берді. Болашақта облыста су қауіпсіздігін қамтамасыз ету және заманауи технологияларды енгізу жұмыстары жалғастырылатын болады. Бірқатар аймақтық сарапшы бұл бастаманы Қазақстанның ауыл шаруашылығы секторын жаңғыртудың маңызды бағыты ретінде бағалады.
Жасанды жаңбыр технологиясын Түркістан облысынан бастап бүкіл республикаға тарату перспективасы бар. Егер пилоттық жобаның нәтижелері болашақта да оң болса, технологияны Қарағанды, Қызылорда, Маңғыстау сияқты су тапшылығы жедел сезілетін облыстарда да қолдануға болады. Мемлекеттің стратегиялық ауыл шаруашылығы бағдарламалары мен ғылыми-техникалық прогрестің ұштасуы елдің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға тікелей ықпал етеді. Түркістан облысы бүгін Орталық Азияда жаңа бетбұрыс жасай отырып, тек ең озық аймаққа ғана емес, жасыл болашақтың іргетасын салушыға айналды.