«Шамши әндері»: ұлы композитордың мұрасы заманды жеңеді

Туркістан қаласы, 20 шілде 2026 жыл. Жазғы кештің жылы демі мен жұлдызды аспан астында «Керуен-Сарай» туристік кешенінде ерекше бір шара өтті — қазақ музыкасының ұлы тұлғасы, «вальс королі» атанған, Қазақстанның халық әртісі Шәмші Қалдаяқовтың шығармашылығына арналған «Шамши әндері» өнер фестивалі тамашакерлердің жүрегіне тосын шабыт сыйлады. Жүздеген музыка сүйер қауым ашық аспан астындағы алаңға жиналып, ұлы суреткердің ән-жырларын бірге жырлады, оның мәңгілік мұрасына тағзым етті.
Шәмші Қалдаяқов — қазақ мәдениетінің аспанындағы жарық жұлдыздардың бірі. 1930 жылы Оңтүстік Қазақстан өлкесінде дүниеге келген ол, өмір бойы халқына адал қызмет еткен. Композитор 400-ден астам ән жазып, солардың басым бөлігі бүгінгі күні де концерт залдарынан, радио толқындарынан үзілмей жаңғырып тұр. «Менің Қазақстаным», «Туған жер», «Дударай» секілді туындылары — бұл жай ғана ән емес, бұл халықтың жан азығы, ұлттық рухының айнасы. Өткен ғасырдың ортасынан бастап қазақ эстрадасына мықты іргетас қалаған маэстроның шығармашылығы бүгін де жас ұрпақ үшін үлгі болып саналады.
Туркістан — тарих пен мәдениеттің тоғысқан ғажайып қаласы. Қожа Ахмет Ясауи кесенесі орналасқан бұл өңір — Орта Азия мен Қазақстанның рухани орталықтарының бірі. Соңғы сегіз жылда аймаққа екі миллионнан астам турист ат басын тіреп, оның табиғи сұлулығын, тарихи ескерткіштері мен мәдени шараларын тамашалаған. Мәдениет шараларының туризммен ұштасуы — бұл жай кездейсоқтық емес, аймақ басшылығының саналы саясаты. «Шамши әндері» фестивалі де сол стратегияның бір буыны ретінде ұйымдастырылды, қала тарихына тағы бір алтын бет қосты.
Кешкі шоуда жас та, бұрыннан танылған да өнерпаздар сахнаға шықты. Солардың арасында ерекше назар аударғаны — жас әншіайел Аяғөз Серсенбек болды. Ол алдымен толқынғанын жасырмады: ашық аспан астындағы толып отырған тамашакер алдына шығу да, Шәмші Қалдаяқовтың мұрасын орындау да — орасан зор жауапкершілік екенін мойындады. «Бүгін сахнадан Шәмші Қалдаяқовтың алтын қорға кірген таңдаулы шығармалары орындалды, бұл тыңдармандарға ерекше рухани серпін сыйлады. Фестивальдің жоғары деңгейде ұйымдастырылғанын атап өткім келеді, себебі бұл — композитордың шығармашылық мұрасын насихаттауға бағытталған маңызды мәдени жоба», — деді ол. Аяғөздің мойындауы — тек жеке сезім ғана емес, бүкіл жас буынның ұлы ұстазға деген ілтипатының айқын белгісі.
Туркістан облысының мәдениет басқармасының бөлім басшысы Мұқағали Кенжетайұлы фестивальдің маңыздылығын айрықша атап өтті. «Туристік кешенде Қазақстанның халық артисі Шәмші Қалдаяқовтың шығармашылығына арналған «Шамши әндері» өнер фестивалі өтті. Ән мерекесі туркістандықтар мен қонақтарға ерекше шабыт пен жағымды көңіл-күй сыйлады. Көпшілік сахнадағы әншілермен бірге ән шырқап, сол арқылы композитор еске арнау тағзым жасады», — деп атап өтті ол. Жергілікті мәдениет жетекшісінің бұл сөздері фестивальдің жай ғана тамаша емес, ұжымдық рухани актіге айналғанын айқын дәлелдейді.
Шәмші Қалдаяқовтың музыкасы уақыт шегінен баяғыда-ақ асып кеткен. Оның әндері жасы үлкен ата-аналар мен кіші балаларды бір-бірімен жалғастыратын алтын көпір іспетті. Мәдениет зерттеушілерінің бағалауынша, осындай фестивальдер жылына кемінде бірнеше рет ұйымдастырылса, жас ұрпақтың ұлттық мәдениетке деген қызығушылығы айтарлықтай артады. «Шәмшінің ән-жырлары — бұл тек музыка ғана емес, ол қазақтың ұлттық кодының бір бөлігі. Оны тыңдаған адам бойында Отанға деген сүйіспеншілік, туған жерге деген ыстық сезім оянады», — деп атап өтті өнертану ғылымдарының кандидаты, зерттеуші Бақыт Əлімбеков. Дәл осы ойды тыңдармандардың өзі де растайды — фестиваль аяқталысымен алаңда бетімен кеткен адам болмады, адамдар тобырланып, бір-бірімен ән кештің әсерін бөлісті.
Туркістанда осындай мәдени іс-шаралардың жүйелі түрде өткізілуі аймақтың туристік тартымдылығын одан әрі арттыруда маңызды рөл атқарады. Соңғы мәліметтерге сүйенсек, облысқа жыл сайын келетін туристердің санымен қатар, мәдени шараларға қатысушылар саны да жылдан жылға өсуде. Биылғы фестиваль барысында алаңда бір мезгілде бес жүзден астам тамашакер болды, ал тікелей эфир арқылы концерттің желіде мыңдаған адам қарағандығы хабарланды. Бұл цифрлар фестивальдің жай ғана жергілікті шараға айналып қалмай, республикалық және халықаралық деңгейдегі мәдени оқиғаға айналып бара жатқанын айғақтайды.
Болашақта «Шамши әндері» фестивалін тұрақты жылдық іс-шараға айналдыру жоспарланып отыр. Мәдениет басқармасы келесі жылы фестивальдің ауқымын кеңейтіп, Қазақстанның барлық аймақтарынан, тіпті шетелден де қатысушыларды шақыруды жоспарлауда. Бұл бастама — Шәмші Қалдаяқовтың мұрасын сақтау мен насихаттаудағы жаңа кезеңнің басталуы болмақ. Ұлы суреткердің ән-жырлары буыннан буынға жетіп, мәңгі жаңғыра бермек — бұған туркістандық кеш тағы бір дәлел болды.