Шымкентте жол қауіпсіздігі мәселесі: билік пен халық диалогы жаңа деңгейге шықты

Қазақстанның оңтүстік өңірінің ірі орталығы — Шымкент қаласында жол қауіпсіздігі мен жолаушылар көлігін ұйымдастыру мәселесі соңғы жылдары барған сайын өткір сипат алып келеді. 2026 жылдың 25 қыркүйегінде қала тұрғындарына жеке қабылдау өткізген жолаушылар көлігі және автомобиль жолдары басқармасы басшысының орынбасары Сүттібаев Шерзат Анарқұлұлы осы мәселелерді тікелей халықпен талқылады. Бұл қадам — мемлекеттік органдар мен азаматтар арасындағы ашық диалогтың нақты көрінісі ретінде бағаланып отыр.
Шымкент — халқы үш миллионнан асқан, Қазақстанның үшінші ең үлкен қаласы. Соңғы онжылдықта қарқынды урбанизация процесі шаһарда жол жүктемесін күрт арттырды. Ресми деректерге сәйкес, қалада тіркелген автомобиль саны 2015 жылмен салыстырғанда екі еседен астам өскен. Сол уақытта жолдардың кеңеюі мен жаңа инфрақұрылымның салынуы бұл өсім қарқынынан артта қалып отыр. Жол-көлік оқиғаларының саны, аялдамалардағы тәртіп бұзушылықтар, қоғамдық көліктің нормативтен тыс жүктемесі — осының барлығы қалалықтардың жыл сайынғы шағымдарының негізгі өзегіне айналып келеді.
Жеке қабылдау барысында тұрғындар бірнеше маңызды мәселені алға тартты. Ең алдымен, кейбір аудандардағы автобус аялдамаларының техникалық жағдайы қанағаттанарлықсыз деп бағаланды. Аялдамаларда жабындардың болмауы, ыңғайлы отыратын орындардың жоқтығы, жарықтандырудың нашарлығы — осылар тізімнің басында тұр. Бұдан басқа, белгілі бір бағыттарда жолаушылар ағыны мен автобус жүріс кестесінің сәйкес келмеуі туралы да шағымдар жеткілікті болды. «Біз жұмысқа бару үшін таңертең 40-50 минут аялдамада күтуге мәжбүр боламыз. Автобустар кестеге сай жүрмейді, бірде бірден үшеу бірге келеді, бірде мүлдем жоқ» — деп атап өтті қабылдауға қатысқан Гүлнар Сейткали есімді тұрғын.
Жол қауіпсіздігіне байланысты мәселелер де жиналғандардың назарын аударды. Жаяу жүргіншілер өтетін жолдардың азаюы, жылдамдықты шектейтін белгілердің жеткіліксіздігі, мектеп маңайларындағы қауіпті учаскелер — осылар туралы нақты мысалдар мен мекенжайлар беріліп, сол жерлердегі жағдай суреттелді. Жол қауіпсіздігі сарапшысы Ернар Тоқтаровтың пікірінше, Шымкенттегі жол-көлік оқиғаларының 30 пайызы белгіленбеген немесе нашар жабдықталған өткелдерде орын алады: «Бұл — жүйелік мәселе. Тек штраф салу арқылы жағдайды түзетуге болмайды. Инфрақұрылымды жақсарту, тұрғындарды оқыту, тиімді мониторинг жүйесін орнату — ең алдымен осы бағыттарда жұмыс жүргізу керек».
Сүттібаев Шерзат Анарқұлұлы жеке қабылдауда тұрғындардың барлық өтініштерін ықыласпен тыңдады. Жауапты мамандарға тиісті тапсырмалар берілді: аялдамалардың техникалық жағдайын тексеру, жол белгілерін жаңарту қажеттілігін анықтау, жолаушылар ағынын талдау негізінде автобус кестесіне түзетулер енгізу. Басқарма орынбасары журналистерге берген түсіндірмесінде мынадай пікір білдірді: «Халықпен тікелей байланыс — бізге ең дұрыс бағытты көрсететін компас. Тұрғындардың шағымдары мен ұсыныстары болмаса, мәселелердің барлығын кабинет ішінде отырып аңғару мүмкін емес. Біз жеке қабылдауды тұрақты форматқа айналдырмақпыз».
Шымкент қалалық мәслихатының депутаты Айгүл Нұрқызы бұл бастаманы оң бағалай отырып, бірнеше маңызды ескертпе жасады. Оның айтуынша, жеке қабылдаудың өзі жеткіліксіз — ең бастысы, берілген уәделердің орындалуын бақылайтын тиімді тетіктің болуы: «Тұрғындар бұрын да шағым берген, бірақ жауап не? Егер бұл жолы жауапты мамандар нақты мерзімде нақты шаралар қабылдаса — онда халықтың сенімі артады. Ал болмаса — бұл тағы да формальдылықпен аяқталады». Депутаттың бұл сөздері қоғамдық пікірді айқын сипаттайды: азаматтар ниеттен гөрі нәтижені күтеді.
Жолаушылар көлігін реформалау тек Шымкентке тән мәселе емес. Алматы мен Астанада да осыған ұқсас процестер жүріп жатыр. Алайда Шымкент — халқының тығыздығы, жол инфрақұрылымының тозығы жетуі және жаяу жүргіншілер мәдениетінің ерекшеліктері тұрғысынан ерекше назар аударуды қажет ететін қала. Қазақстанның Ұлттық статистика бюросының деректері бойынша, елдегі жол-көлік оқиғаларынан жылына орта есеппен үш мыңнан астам адам зардап шегеді, олардың айтарлықтай бөлігі ірі қалалардың үлесіне тиеді. Осы фонда жергілікті биліктің белсенді ұстанымы — алдын алу шараларының маңызды бөлігі.
Сарапшылар мен азаматтық қоғам өкілдері болашақта мынадай шараларды алдыңғы қатарға қоюды ұсынады: автобус бағыттарын цифрлық мониторинг жүйесімен қадағалау, аялдамаларды жаңғырту бойынша нақты кестені бекіту, «қауіпті нүктелер» карталарын жасап, оларды жою бойынша басым жоспар дайындау. Сонымен қатар тұрғындарды жол қауіпсіздігі ережелерімен таныстыратын ақпараттық науқандар жүргізу де күн тәртібінде тұр. Шымкент — дамып келе жатқан, болашаққа ұмтылған қала. Ал кез келген заманауи қалада халықтың қозғалысы мен қауіпсіздігі — тіршіліктің тірегі. Сондықтан 25 қыркүйекте өткен жеке қабылдау — жай ғана бір жиын емес, жол қауіпсіздігін жақсарту жолындағы нақты қадам ретінде тарихта өз орнын алуы тиіс. Басты шарт — уәделер іске асуы, ал нәтижелер халыққа ашық жеткізілуі керек.