Автобус парки жаңарады: Шымкент тұрғындарының талабы орындала ма?

Шымкент қаласының әкімі өткен аптада өткізілген халықпен тікелей кездесуде қалалық қоғамдық көлік жүйесін жаңарту мәселесін ресми түрде мойындады. 16 қыркүйек 2026 жылы кең тараған хабарламада қала басшылығы автобус парктерін кезектіліп жаңартатынын мәлімдеді. Бұл жаңалық ондаған жылдар бойы ескірген автобустарда жүруге мәжбүр болған шымкенттіктер үшін ұзақ күтілген жаңалыққа айналды.
Шымкент — Қазақстанның үшінші ірі қаласы, халық саны бүгінгі күні екі миллионнан асады. Соңғы он жылда қала айтарлықтай жылдам дамып, халық саны қарқынды өскен. Алайда осындай демографиялық өсімге сәйкес инфрақұрылымды жетілдіру мәселесі, әсіресе қоғамдық көлік саласы, ұзақ уақыт бойы артта қалып отырды. Статистикалық деректерге сүйенсек, қала автопаркіндегі автобустардың орташа пайдалану мерзімі 14–17 жылды құрайды. Кейбір маршруттарда 20 жылдан асқан техника жүріп жатқаны да жасырын емес. Мұның салдарынан жолаушылар жиі кешігетін немесе жол ортасында тоқтап қалатын автобустарға тап болуда.
Халықпен кездесу барысында тұрғындар автобус мәселесін өткір де нақты түрде көтерді. Нұра ауданынан келген тұрғын Гүлнар Сейтқали өз наразылығын бүкпесіз айтты: «Біз таңертең жұмысқа баруға 40–50 минут күтуге мәжбүрміз. Автобус келгенде ішінде тыныс алуға орын болмайды, ал техниканың жай-күйі мүлдем нашар. Балаларымыз мектепке жаяу барады, өйткені автобус сенімді емес». Осындай пікірлерді кездесуге қатысқан басқа да ондаған тұрғындар жаңғыртты. Бұл мәселе жекелеген адамдардың ғана емес, бүкіл қала тұрғындарының ортақ проблемасына айналғанын көрсетеді.
Қалалық қоғамдық көлік саласының маманы, Оңтүстік Қазақстан университетінің доценті Санжар Бекұлы бұл жағдайдың себептерін былайша түсіндіреді: «Шымкент соңғы жылдары ауылдан қалаға қоныс аударудың жоғары деңгейіне тап болды. Бұл — демографиялық жүктеме мен инфрақұрылымның сәйкеспеуіне алып келді. Автобус паркін жаңарту — дұрыс шешім, бірақ маршруттар желісін де қайта жоспарлаумен бірге жүруі тиіс. Тек техника ауыстырумен ғана мәселе шешілмейді». Сарапшының бұл пікірі жобаны кешенді тұрғыдан іске асыру қажеттігін айқын көрсетеді.
Қала әкімдігінің мәліметінше, автобустарды жаңарту бірнеше кезеңге бөлініп жүзеге асырылады. Бірінші кезеңде ең жоғары жолаушылар ағымы бар маршруттарға басымдық берілетін болады. Жоспар бойынша алдағы екі жыл ішінде 200-ден астам жаңа автобус іске қосылады деп күтілуде. Аталған техниканың бір бөлігі экологиялық таза газ отынымен жұмыс жасайтын болады, бұл қаланың ауа тазалығы мәселесін де шешуге жол ашады. Шымкенттің өнеркәсіп қарқынының артуымен бірге экологиялық ахуалдың нашарлауы да тұрғындардың бірден-бір алаңдаушылығы болып отырғандықтан, бұл шешім екі мәселені бір мезгілде шешу тұрғысынан маңызды.
Салыстырмалы тұрғыдан алып қарасақ, Алматы мен Астана қалалары да ұқсас автобус жаңарту бағдарламаларын іске асырды. Алматыда 2019–2022 жылдар аралығында жүргізілген автопарк жаңарту жобасы нәтижесінде жолаушылар ағымы 18 пайызға өсті, ал шағымдар саны үш есеге азайды. Астанада электробустардың енгізілуі қалалық көлік жүйесіне деген сенімділікті айтарлықтай арттырды. Осы тәжірибелер Шымкент үшін де нақты үлгі бола алады. Алайда сарапшылар Шымкенттің географиялық ерекшелігі мен халықтың шашырандылығын ескеру қажеттігін де атап өтуде. Қала ауданының кең болуы маршруттар желісін жоспарлауды одан сайын күрделендіреді.
Кездесуде қала депутаты Мұрат Оспанов да сөз алып, жобаның қаржылық негізі туралы ашық мәліметтер берілуін талап етті: «Тұрғындар тек уәде емес, нақты мерзімдер мен нақты сандарды білгісі келеді. Қанша автобус, қай маршрутқа, қашан? Бұл сұрақтарға жауап болуы тиіс». Депутаттың бұл ұстанымы қоғамдық бақылау мен ашықтық принципінің маңыздылығын тағы бір рет ескертті. Жобаның ашық есептілікпен жүргізілуі оның тиімділігін қамтамасыз ету үшін шешуші рөл атқарады.
Болашаққа деген үміт те, күмән да бірдей бар. Бір жағынан, қала басшылығының бұл мәселені жария түрде мойындап, нақты шараларды жариялауы оң қадам болып табылады. Мұндай ашықтық азаматтық диалогтың дамуына және шешімдердің халық мүддесіне сай іске асырылуына ықпал етеді. Екінші жағынан, ел тәжірибесі көрсеткендей, инфрақұрылымдық жобалар жиі кешіктіріледі немесе толық жоспарымен аяқталмайды. Сондықтан тұрғындардың талаптары мен қадағалауы жалғаса бермек. Шымкент халқы бұл жолы өз талаптарын айқын да бірауыздан жеткізді — енді кезек билікте. Автобус паркінің уақтылы және сапалы жаңаруы тек қала беделін ғана емес, миллионнан астам тұрғынның күнделікті өмір сапасын тікелей анықтайды.