Шымкент қоғамдық көлігі жаңа серпін алды: он үш бағытта өзгерістер енгізілді

3 қазан 2026 жылы Шымкент қаласының жолаушылар тасымалы жүйесінде елеулі өзгерістер болды: бірқатар автобус бағытының сызбасы ұзартылып, кесте сандары көбейтілді. Биылғы 1 қазаннан бастап күшіне енген бұл шаралар қалада тіркелген үш миллионнан астам тұрғынның күнделікті өміріне тікелей ықпал ететін маңызды қадам болып табылады. Осы шешімнің алдында қала әкімінің тұрғындармен өткізген көшпелі кездесулері жатыр, олардың барысында шымкенттіктер қоғамдық көліктің жетіспеушілігі туралы өз наразылықтарын тікелей жеткізе алды.
Шымкент — Орталық Азияның ең үлкен қалаларының бірі, Қазақстанның оңтүстік аймақтық орталығы. Соңғы он жылда қала халқы қарқынды өсіп, жаңа шағынаудандар мен тұрғын үй кешендері жедел қарқынмен салына бастады. Алайда инфрақұрылымның өсуі жолаушылар тасымалының дамуымен бірдей қадам баса алмады: жаңа аудандар мен өнеркәсіп аймақтарына автобус бағыттары жетпей, мыңдаған тұрғын жеке немесе жалданбалы көлікке мәжбүр болды. Статистикалық деректерге сүйенсек, қалада күніне орта есеппен 600 мыңнан астам жолаушы тасымалданады, бірақ соның басым бөлігі жеке автомобиль немесе такси қызметін пайдаланады. Бұл жағдай жол қозғалысы кептелістерін күшейтіп, экологиялық жүктемені арттырып отырды.
Қыркүйек айында өткен көшпелі кездесулерде тұрғындар қоғамдық көліктің бірнеше проблемасын атап көрсетті: автобустар арасындағы ұзақ үзіліс, жаңа тұрғын аудандарға бағыттың жоқтығы, демалыс күндеріндегі жолаушылар тығыздығы. Осы ескерулерді ескере отырып, Шымкент қаласының жолаушылар тасымалы жөніндегі басқармасы жедел шаралар кешенін дайындады. Атап айтқанда, он үш автобус бағытында елеулі өзгерістер жүзеге асырылды. №5 және №25 бағыттарына қосымша бір-бірден кесте қосылды, бұл аталған желілерде автобустар жиілігінің артуын білдіреді. №70 бағытқа демалыс күндеріне арнап қосымша екі кесте бекітілді, себебі сенбі мен жексенбіде аталған бағытта жолаушылар санының күрт өсетіні бұрыннан байқалып келген еді.
Бағыттардың кеңеюі де айтарлықтай: №9 автобустың жолы Бозарық шағынауданындағы жаңа көп қабатты үйлерге дейін ұзартылды. Бозарық — соңғы екі-үш жылда белсенді қарқынмен дамып келе жатқан аудан, онда мыңдаған жаңа пәтер иелері тұрып жатыр, бірақ қолжетімді қоғамдық көлік мәселесі ұзақ уақыт бойы шешілмей келді. Дәл осындай жағдай Қайтпас шағынауданынан Тұран шағынауданына дейін қатынайтын №42 автобусқа да тән: бағыт ұзартылып, қосымша бір кесте қосылды. №21 бағыт Құрсай шағынауданындағы Жаңақұрылыс көшесіне дейін жетсе, №51 бағыт «Алаш» базарынан Шардара көшесіне дейін ұзарып, қосымша бір кесте алды. Өндірістік аймақтарды ескере отырып, №12 бағыт «Coca-Cola» базасына дейін ұзартылды, бұл нысанда жұмыс істейтін жүздеген қызметкерге үлкен жеңілдік берері сөзсіз.
Шымкенттік транспорт саласының сарапшысы Бауыржан Сейітов бұл өзгерістерді оң бағалайды: «Бұл — дұрыс бағыттағы қадам. Қала халқының өсуімен бірге жолаушылар тасымалы жүйесі де икемді болуы тиіс. Тұрғындардың сұранысына жедел жауап берілуі — жақсы үрдіс. Алайда бұл жеткіліксіз, жүйелі даму стратегиясы қажет». Шымкент мемлекеттік педагогикалық университетінің оқытушысы, күнделікті №9 автобусты пайдаланатын Гүлнар Асанова да бұл жаңалықты қуанышпен қарсы алды: «Бозарыққа автобус тікелей жетпеген кезде, бірнеше аялдамадан жаяу жүруге тура келетін. Енді отбасыммен уақытымды үнемдей аламын». Мұндай пікірлер жалғыз емес — жергілікті әлеуметтік желілерде шымкенттіктер жаңа өзгерістерге риза болғанын білдіре бастады.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Шымкент қаласының қоғамдық көлігі Кеңес дәуірінен бері бірнеше рет реформаланды. 1990 жылдары нарықтық экономикаға өтумен бірге мемлекеттік автобус паркі күрт азайды, жеке маршруттық таксилер — «маршруткалар» — негізгі тасымал құралына айналды. 2010 жылдардан бастап қала басшылығы заманауи автобустарды сатып алып, жүйені реформалауға кірісті. Бүгінгі өзгерістер осы ұзақ жолдың логикалық жалғасы болып табылады. Алматы мен Астана тәжірибесіне сүйенсек, қоғамдық көліктің жедел жетілдірілуі қалалардың жол кептелісін 15–20 пайызға азайтқан жағдайлар да болған.
Енгізілген өзгерістердің қысқа мерзімді нәтижесі ретінде жаңа тұрғын аудандарының қолжетімділігі артады, жолаушылардың күту уақыты қысқарады, жеке автомобильге тәуелділік азаяды деп күтілуде. Болашақта Шымкент жолаушылар тасымалы басқармасы автобустардың толық санын 1000-нан асыруды, қозғалысты бақылайтын цифрлық жүйені дамытуды және электробустар паркін кеңейтуді жоспарлап отыр. Бұл бағытта халықаралық тәжірибені зерттеу де жалғасуда: Сингапур, Сеул және Варшава қалаларының инклюзивті жолаушылар тасымалы үлгілері Қазақстан мамандарының назарынан тыс қалмаған.
Жалпы алғанда, 1 қазаннан бастап күшіне енген бұл өзгерістер — қаланың тұрғындарын тыңдап, олардың нақты сұраністарына жауап берудің жарқын мысалы. Әкімдіктің хабарлауынша, қоғамдық көлік қозғалысының тиімділігін қамтамасыз ету жұмыстары бұдан да жалғасады. Шымкент тұрғындары мен қонақтары алдағы кезеңде де жаңа жақсартуларды күте алатынына үміт арта алады.