Шымкент пен Дебрецен арасындағы алтын көпір: ынтымақтастықтың жаңа беті ашылды

6 қазан 2026 жылы Шымкент қаласында өткен Шымкент-Дебрецен бизнес форумы екі қала арасындағы қарым-қатынасты сапалы жаңа деңгейге көтеретін маңызды оқиғаға айналды. Венгрияның ірі өнеркәсіптік орталығы Дебрецен қаласының мэрі бастаған ресми делегацияның Шымкентке сапары — бұл жай ғана дипломатиялық сыпайылықтың белгісі емес, нақты экономикалық мүдделерге негізделген стратегиялық қадам. Форум барысында тараптар сауда-экономикалық ынтымақтастықты тереңдету, инвестицияларды тарту және бірлескен жобаларды іске асыру мәселелерін жан-жақты талқылады.
Дебрецен — Венгрияның солтүстік-шығысында орналасқан, халқы 200 мың адамнан асатын екінші ірі қаласы. Соңғы онжылдықта Дебрецен Орталық Еуропаның ірі автомобиль өндірісі мен электроника жасау орталығына айналды. Атап айтқанда, BMW компаниясы 2025 жылы осы қалада алып зауытын іске қосып, Дебреценді еуропалық инвестициялардың нағыз магнитіне айналдырды. Жалпы салынған инвестиция көлемі 2 миллиард еуродан асады деп есептеледі. Мұндай тәжірибесі бар қаламен серіктестік орнату Шымкент үшін стратегиялық маңызы зор бастама болып табылады, себебі Шымкент те соңғы жылдары өзінің индустриялық бейнесін қалыптастыруға белсенді кіріскен.
Шымкент тарапынан форумды өткізудің бастауында жатқан логика да жеткілікті айқын. Қазақстанның үшінші мегаполисі ретінде мәртебесін нығайтып келе жатқан Шымкент соңғы бірнеше жылда инвестициялық белсенділігін арттыруда елеулі табыстарға жетті. Арнайы экономикалық аймақ пен индустриялық парктер жұмысын жандандырып, жергілікті өндіріс мүмкіндіктері кеңейді. Шымкент қаласының инвестициялар және даму мәселесі жөніндегі басқарма басшысы Нұрлан Сейітовтің айтуынша, "Бүгінгі форум — тек таныстыру шарасы емес, нақты бизнес диалогы. Венгриялық серіктестерімізге Шымкенттің индустриялық базасы, логистикалық артықшылықтары мен мемлекет тарапынан ұсынылатын преференциялар туралы кешенді ақпарат ұсындық. Реакция өте оң болды."
Форум барысында венгриялық делегацияға Шымкенттің инвестициялық паспорты таныстырылды. Осы паспортта қаланың 1,2 миллионнан астам тұрғыны бар ірі тұтыну нарығы екендігі, Өзбекстан мен Қырғызстанмен шекараластығы арқасында 50 миллион адамдық регионалдық нарыққа шығу мүмкіндігі бар екені ерекше атап өтілді. Бұған қоса, Шымкенттегі арнайы экономикалық аймақта жұмыс жасайтын кәсіпорындар үшін 10 жылға дейінгі салық жеңілдіктері, кедендік преференциялар және инфрақұрылымдық қолдау шаралары бар екені делегацияның назарына жеткізілді. Дебрецен мэрінің өзі де осы мүмкіндіктерге жоғары баға берді: "Шымкент өзін шынайы өнеркәсіптік орталық ретінде көрсетіп отыр. Бізге қызықтыратыны — агроөнеркәсіптік кешен, химия өнеркәсібі және жеңіл өнеркәсіп салаларындағы серіктестік. Венгриялық бизнес осы аймақтағы мүмкіндіктерді байыпты бағалайды."
Форумда сарапшылар Орталық Азия мен Еуропа арасындағы сауданың өсу динамикасына да назар аударды. Соңғы деректерге сүйенсек, Қазақстан мен Венгрия арасындағы тауар айналымы 2025 жылы алдыңғы жылмен салыстырғанда 18 пайызға ұлғайып, 340 миллион долларға жетті. Дегенмен, сарапшылардың пікірінше, бұл сан екі елдің нақты әлеуетінің бар болғаны ширегін ғана көрсетеді. Экономист Айгүл Бекова осы мәселе туралы пікір білдіре отырып: "Шымкент пен Дебрецен арасындағы тікелей серіктестік өте перспективалы. Қалалар деңгейіндегі ынтымақтастық көбіне ұлттық деңгейдегі келіссөздерге қарағанда жылдамырақ және икемдірек жүзеге асырылады. Бұл — еуропалық инвестицияларды Шымкентке тарту үшін нақты мүмкіндік" деді.
Форумның тарихи маңызын дәлелдеу үшін мынандай параллельді еске түсіруге болады: Шымкент 1990-жылдары да халықаралық серіктестіктер орнатуға ұмтылған, алайда сол кездегі инфрақұрылымдық және институционалдық шектеулер нәтижені тежеп отырған. Бүгінгі ахуал мүлдем басқа: Шымкент республикалық маңызы бар қала мәртебесін алғаннан бері ресурстық базасы кеңейді, басқару тиімділігі артты, ал халықаралық аренада беделі де бірте-бірте нығаюда. Мұның дәлелі ретінде соңғы үш жылда қалаға тартылған тікелей шетелдік инвестициялар көлемінің 40 пайызға өсуін айтуға болады.
Жергілікті бизнес-қоғамдастықтың форумға реакциясы да оптимистік рухта болды. Шымкент кәсіпкерлер одағының өкілі Серік Мәмбетовтің бағалауынша, бұл форум жергілікті бизнеске жаңа технологияларды меңгеру және еуропалық нарықтарға шығу жолындағы маңызды қадам болды. "Венгриялық компаниялар ұзақ мерзімді жобаларға дайын екенін білдірді. Енді нақты ұсыныстар айырбастайтын кезең басталады. Шымкент өндірушілері үшін бұл — ерекше мүмкіндік" деп атап өтті ол.
Форумның қорытындысы ретінде тараптар бірлескен жұмыс тобын құру туралы ниет хаттамасына қол қойды. Бұл топ инвестициялық жобаларды бірге сараптап, алдағы алты ай ішінде нақты іс-шаралар жоспарын қалыптастырады. Шымкент-Дебрецен серіктестігі тек екі қала үшін ғана емес, Қазақстан мен Еуропа Одағы арасындағы байланыстарды тереңдетудің үлгілі моделіне айналу әлеуетін бойына жинақтаған. Бизнес форумы жай ғана шара емес — ол жаңа дәуірдің символы.