Шымкент төрт иықты: қала туу көрсеткіші бойынша елдегі төртінші орынды иеленді

12 қазан 2026 жыл. Шымкент қаласы 2026 жылдың алғашқы тоғыз айында Қазақстан аймақтары арасында туу санының жиілігі бойынша төртінші орынды алды. «Азаматтарға арналған үкімет» мемлекеттік корпорациясының Шымкент бойынша филиалы жариялаған деректерге сәйкес, осы кезең ішінде қалада 19 542 жаңа туған бала тіркелген. Бұл сан елдің барлық өңірлері арасында маңызды орынды иеленіп, Шымкенттің демографиялық өсу орталығы ретіндегі беделін тағы бір мәрте бекіте түсті.
Жалпы республикалық деректерге жүгінсек, 2026 жылдың қаңтар-қыркүйек айлары аралығында Қазақстанда 227 мыңнан астам бала дүниеге келген. Оның ішінде тек үшінші тоқсанда ғана 77 мыңнан аса нәресте туылған — бұл жылдың ең белсенді кезеңі болып шықты. Демографтар мұны жазғы айлардағы жоғары белсенділікпен және отбасы жоспарлауда ерте көктемдегі серпіліспен байланыстырады. «Үшінші тоқсанның бұлай жоғары нәтиже беруі тегін емес. Жыл бойы жинақталған жандардың тіршілігі мен мерекелік рух жас отбасылардың санасында оң өзгеріс тудырады», — деді Оңтүстік Қазақстан медициналық университетінің демография мен халықтық денсаулық кафедрасының доценті Айдана Сейтқалиева.
Шымкенттің демографиялық тарихына үңілсек, қала соңғы он жылда халық санының тұрақты өсуімен ерекшеленіп келеді. 2018 жылы Шымкент республикалық маңызы бар қала мәртебесін алғаннан бері оның халқы айтарлықтай ұлғайды: бүгінгі таңда қаланың халқы 1,2 миллионнан асқан. Туу деңгейі де осы тренддің органикалық жалғасы болып табылады. Он жыл бұрын бір жылда 20 мыңнан сәл асқан туу саны тіркелсе, қазір тек тоғыз айдың өзінде осыған жуық нәтиже алынуда. Мамандар бұны тұрғын үй инфрақұрылымының дамуымен, жұмыс орындарының көбеюімен және аймақтан келетін ішкі миграцияның ұлғаюымен түсіндіреді.
Шымкент аналар мен балалар денсаулығын қорғау жүйесі де жыл санап жетілуде. Қалада жұмыс жасайтын перзентханалардың жалпы сыйымдылығы соңғы бес жылда 30 пайызға өскен, ал жаңа туған нәрестелердің өлімі тарихи ең төменгі деңгейге жетті. Шымкент перзентханасының бас дәрігері Серік Нұрмаханов бұл туралы: «Біз инфрақұрылымды ғана емес, медицина персоналының біліктілігін де арттырдық. Сертификатталған акушер-гинекологтар саны екі есеге өсті, жаңа жабдықтар орнатылды. Туу саны өскен сайын жауапкершілігіміз де артады, бірақ біз дайынбыз», — деп атап өтті.
Республикалық деңгейде Шымкенттің позициясы Нұр-Сұлтан, Алматы және Алматы облысынан кейінгі төртінші орынды алуы — символдық маңызы зор жетістік. Жас қалалардың демографиялық жарысында Шымкент іргелі ірі аймақтарға бәсекелес бола бастады. Qazaq Institute of Population Studies зерттеушісі Жанна Байқожаеваның пікірінше, Шымкенттің бұл бәсекеде ілгерілей беруіне бірнеше объективті фактор ықпал етеді: «Оңтүстік өңірдегі дәстүрлі отбасылық бағдар, ерте некеге тұру жасы, балалы болуды өмірдің табиғи жалғасы деп санайтын мәдени ұстаным — осының бәрі Шымкент пен Оңтүстік Қазақстанның туу деңгейін жоғары ұстап отыр».
Туу санының өсуі бір жағынан қуантса, екінші жағынан қала алдына жаңа міндеттер қояды. Балабақшалар мен мектептердің жеткіліксіздігі бұрыннан аталып жүрген мәселе. Қазіргі деректер бойынша, Шымкентте балабақшаға кезекте тұратын балалар саны 15 мыңнан асады. Қала әкімдігі 2025–2027 жылдарға арналған даму бағдарламасы аясында тоғыз жаңа балабақша мен алты мектеп салу жоспарлаған. Қала мәслихатының депутаты Гүлнар Досова осы мәселеге қатысты: «Туу санының өсуі — бұл ел болашағының кепілі. Бірақ біз инфрақұрылымды халықпен бірге өсіре алмасақ, жақсы статистика жеткіліксіз болады. Сондықтан мектеп пен балабақша құрылысы — біздің бірінші кезектегі басымдығымыз», — деді ол.
Болашақ перспективалары тұрғысынан алғанда, Шымкенттің 2026 жылдың соңына дейін 26–27 мың туу санына жетуі ықтимал деп болжанады. Бұл өткен жылмен салыстырғанда шамамен 5–7 пайыздық өсімді білдіреді. Ұзақ мерзімді болжамдарда қала 2030 жылға қарай жыл сайынғы туу санын 30 мыңға жеткізуі мүмкін деген үміттер бар. Алайда бұл нәтижеге қол жеткізу үшін тек медициналық жүйенің жетілдірілуі ғана емес, жастардың табысы мен тұрғын үй мәселесінің шешімі де маңызды рөл атқарады.
Шымкенттің туу санындағы бұл жетістігі оны жай ғана статистикалық бірлік ретінде емес, Қазақстанның демографиялық картасындағы маңызды нүкте ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Ірі және жас қала ретінде Шымкент елдің болашақ халқын қалыптастыруда, оның ішкі потенциалын арттыруда барған сайын ықпалды рөл атқаруда. Бұл туу саны — тек сан ғана емес, бұл болашаққа деген сенімнің, тіршілікке деген ынтаның тірі куәсі.