Түркістан облысы — Қазақстанның демографиялық жүрегі: мыңдаған нәресте, бірегей медицина

2026 жылдың 23 маусымында жарияланған соңғы статистикалық деректер Түркістан облысының Қазақстанның демографиялық картасындағы орнын тағы да айқын растады. Биылғы жылдың алғашқы бес айында ғана аймақта 11 мыңнан астам нәресте дүниеге келді. Бұл сан жай ғана цифр емес — бұл елдің болашағына деген сенімнің, ана мен баланың денсаулығын қорғауға жұмылдырылған жүздеген медицина қызметкерлерінің еңбегінің тірі дәлелі. Облыстың туу көрсеткіші бойынша бірінші орынды жыл сайын сақтап келуі кездейсоқтық емес, ол — мақсатты саясаттың, жүйелі инвестициялардың және дәрігерлердің шексіз жауапкершілігінің нәтижесі.
Түркістан облысының туу статистикасы тарихи тұрғыдан алғанда да ерекше болып келген. Орта Азия мен Қазақстанның оңтүстік аймақтары ежелден ірі, көпбалалы отбасылар дәстүрімен ерекшеленген. Дегенмен демографиялық өсімнің тек мәдени факторларға байланысты деп қарау жаңсақ болар еді. Соңғы онжылдықта облыста перинаталдық медицина инфраструктурасының айтарлықтай кеңейтілуі, ауылдық жерлердегі жүкті әйелдерге қолжетімді медициналық қызмет көрсету мүмкіндігінің артуы туу санының тұрақты өсуіне тікелей ықпал еткен. Өткен жылы ғана облыста 45 мыңнан астам бала дүниеге келгені — бұл динамиканы айқын бейнелейді.
Биылғы жылдың ерекше көрсеткіштерінің бірі — екіқұрсақты туылу санының жоғарылығы. Бес айда облыста 135 егіздің дүниеге келгені тіркелді. Соның ішінде Мақтаарал ауданының тұрғыны Гүлзипа Омірзақтың тарихы ерекше назар аудартады. Бірнеше жыл бойы ана болуды армандаған бұл әйел биыл егіз сәбиге бас болды. Алайда балалар мерзімінен бұрын — жүктіліктің 29-шы аптасында дүниеге келді. Қыз салыстырмалы түрде тұрақты салмақпен туылса, ұл баланың салмағы 645 грамм ғана болды. Бұл — медицина тілінде экстремалды шала туылу деп аталатын жағдай, мұндай жағдайда нәрестенің өмір сүруі көбіне дәрігерлердің тәулік бойы жасаған ұжымдық еңбегіне байланысты болады.
«Әрине, қорқынышты болды. Бірақ сонша жыл күткеннен кейін балаларымның дүниеге осында келгеніне өте бақыттымын. Дәрігерлердің арқасында сәбилерім қазір жақсы. Бірінші қыз туылды, екінші — ұл. Туылғандағы салмақтары 1341 және 645 грамм болды. Қазір қызым 2200 грамм, ұлым 1050 грамм. Осы орталықта босанғаныма өте қуаныштымын», — дейді Гүлзипа Омірзақ. Оның бұл сөздері медицина мекемесіне берілген ең жоғары баға деуге болады: ана жүрегінің кейде ең нақты статистиканы бой ұсынатыны да осы жерде айқын көрінеді.
Облыстық перинаталдық орталық №2 — аймақтың күрделі жүктілік пен шала туылған нәрестелер жөніндегі ең жүктелген медицина мекемелерінің бірі. Орталықтың басшысы Элмира Қожахметованың айтуынша, бұл жердегі дәрігерлер ең ауыр жағдайларда да жоғары деңгейлі медициналық көмек көрсетуге дайын. «Түркістан облысы дәстүрлі түрде Қазақстанда туу бойынша бірінші орынды алады. Бұл — аймағымыздың мақтанышы әрі байлығы. Ана мен баланың денсаулығын сақтап, оларды аман-есен үйлеріне шығарып салу — біздің басты міндетіміз», — деді ол. Мамандардың бағалауынша, осы жылдың басынан бері орталықта өңірдің барлық аудандарынан жіберілген жүздеген күрделі жағдайлар сәтті шешілген.
Өз алдына тоқтай кетерлік статистика — облысда тоғыздықтардың да туылу жиілігі. Бес айда төрт үшқұрсақ тіркелді, солардың бірі де осы №2 перинаталдық орталықта дүниеге келді. Медицина ғылымы тұрғысынан алғанда, үшқұрсақ туылу — перинатология саласындағы ең жоғары тәуекелді жағдайлардың қатарына жатады. Мұндай сәттерде дәрігерлер мен мейіргерлерден қажыр-қайраттың, кәсіби шеберліктің, сондай-ақ ультрасовременді жабдықтардың болуы шешуші рөл атқарады. Облыста осы деңгейдегі жабдықталған үш перинаталдық орталықтың болуы — аймақ денсаулық сақтау жүйесінің жетілгендігін паш етеді.
Аймақтың медициналық инфрақұрылымы туралы айта кетсек, Түркістан облысында қазіргі таңда үшінші деңгейдегі үш перинаталдық орталық, екінші деңгейдегі 12 мекеме және бірінші деңгейдегі жеті медициналық ұйым жұмыс жасайды. Бұл желі облыс тұрғындарының қашықтықтан немесе ауыл жерінде тұрғандарының да уақтылы және сапалы акушерлік-гинекологиялық көмек алуын қамтамасыз етеді. Денсаулық сақтау саласындағы сарапшылардың пікірінше, дәл осы инфрақұрылымдық дайындық пен кадрлық потенциал облыстың демографиялық жетістіктерінің негізінде жатыр.
Алдағы перспективаларды болжасақ, Түркістан облысының демографиялық өсімі жалпыреспубликалық маңызға ие болуда. Мамандардың бағалауы бойынша, облыстың туу деңгейі ұлттық халық санының табиғи өсіміне елеулі үлес қосып отыр. Алдағы жылдары перинаталдық медицинаны цифрландыру, телемедицина арқылы ауыл дәрігерлеріне консультациялық қолдау беру, сондай-ақ жаңа кадрлар даярлау бағдарламаларын кеңейту жоспарланған. Бұл бастамалар жүзеге асса, Түркістан облысы тек демографиялық лидер ретінде ғана емес, бүкіл Орталық Азия аймағында ана мен бала денсаулығын қорғаудың үлгілі моделі ретінде танылуы заңды болмақ. Ал Гүлзипа секілді аналардың жүздеген жылдар бойы жалғасып келе жатқан «жер байлығы — адам» деген халықтық даналыққа өз үлестерін қосып жатқаны — бұл табыстың ең жылы, ең нақты бейнесі.