Шымкенттің жүрегі тазарды: Қошқарата жағалауында үлкен тазалық науқаны өтті

28 қазан 2026 жыл. Шымкент қаласының тұрғындары үшін бүгінгі күн тек күзгі демалыс емес, нағыз азаматтық жауапкершіліктің айқын көрінісіне куә болған сәт болды. «Таза Қазақстан» акциясы аясында Қошқарата өзенінің жағалауы мен іргелес аумақтарда кең ауқымды тазалау жұмыстары жүргізілді. Бұл шара тек физикалық тазалықпен шектелмей, қала мәдениеті мен тұрғындардың ортақ кеңістікке деген қарым-қатынасының жаңа деңгейін паш етті.
Қошқарата өзені — Шымкент қаласының ең танымал демалыс аймақтарының бірі. Жүздеген жылдар бойы бұл өзен қала тұрғындарының рухани және күнделікті өміріне сіңісіп кеткен. Алайда соңғы онжылдықтарда қарқынды қалалық даму, халық санының өсуі және тұрмыстық мәдениеттің жеткіліксіздігі салдарынан жағалау аймағы жиі ластанып отырды. Экологтардың бағалауы бойынша, ірі қалалардың өзен жағалауларында жиналатын қоқыс мөлшері жыл сайын 15–20 пайызға өсуде. Шымкент де бұл үрдістен тыс қала алмады. Осыған орай биылғы тазалық шарасы ерекше маңыз алды.
Акцияға қатысушылар жағалауды жапырақ қоқысынан, құрғаған бұтақтардан және тұрмыстық қалдықтардан арылтты. Жаяу жүргіншілер жолдарының үстіне салбырап тұрған ағаш бұтақтарын маман-бақташылар кесіп, тәртіпке келтірді. Коммуналдық бөлімнің басшысы Арман Райымбеков тазалық жұмыстарының нәтижесін сандармен дәлелдеді: аумақтан екі жүк машинасы толы жапырақ пен қоқыс жиналып шығарылды. «Біз бұл жұмысты жай міндет ретінде емес, қалаға деген сүйіспеншілікпен атқарамыз. Тұрғындар серуендейтін жерлер таза және қауіпсіз болуы тиіс», — деді Райымбеков акция барысында журналистерге берген түсінігінде.
«Таза Қазақстан» акциясы ел көлемінде жүйелі жүргізіліп келе жатқан экологиялық бастаманың бір буыны. Бұл науқан тек бір күндік символдық шара емес, жыл бойы қала, ауыл, жайылым, орман алқаптары мен су жағалауларын қамтитын кешенді бағдарлама. Шымкент қаласы осы акцияны белсенді қолдаушы аймақтардың алдыңғы қатарынан орын алуда. Қала экология департаментінің басшысының орынбасары Дуйсен Оразалиұлы 2026 жылдың қаңтарынан бергі уақытта тек осындай шаралар нәтижесінде үш мың тоннаға жуық қоқыс жиналып жойылғанын хабарлады. Бұл — елеулі нәтиже. Салыстыру үшін айтар болсақ, орташа алты қабатты тұрғын үй кешенінің жылдық қоқыс шығарымы 400–500 тоннаны құрайды. Яғни Шымкент жыл ішінде алты-жеті тұрғын үй кешенінің барлық жылдық қалдығына тең мөлшердегі қоқыстан арылды.
Қала тұрғындарының акцияға реакциясы да назар аударарлық. Жергілікті тұрғын, үш баланың анасы Гүлнар Сейтқали бұл жұмысты жақсы бастама деп бағалады: «Балаларыммен жаяу серуенге шығамыз, Қошқарата жағалауы — біздің сүйікті демалыс орнымыз. Ендігі жерде одан да таза болады деп үміттенемін. Бірақ ең маңыздысы — осы тазалықты сақтай білу». Оның сөзі мыңдаған қала тұрғынының ойын айнытпай білдіреді. Тазалық шаралары мен олардың нәтижесін сақтау — бір медальдың екі жағы. Акция ұйымдастырушылары да осыны ескеріп, тұрғындарды қоғамдық орындардағы тазалықты қолдауға, тұрмыстық қалдықтарды тек арнайы орындарға тастауға шақыруда.
Тарихи тұрғыдан алғанда, қала аумақтарын ұжымдасып тазалау мәдениеті — қазақ халқының дәстүрінде терең тамыры бар сала. Ежелден ауыл-аймақтар жазғытұры және күзде ортақ жерлерді бірге тазалайтын болған. Кеңес дәуірінде «сенбілік» деп аталған бұл дәстүр қазіргі таңда жаңа мазмұнмен жаңғырып, экологиялық мәдениеттің заманауи нысанына айналды. «Таза Қазақстан» бағдарламасы — осы ежелгі ұжымдық рухтың 21 ғасырдағы жаңа тынысы.
Болашаққа үмітпен қарасақ, сарапшылар Шымкент сияқты ірі қалалардың экологиялық жағдайын жақсарту тек тазалық акцияларымен шектелмеуі керек деп санайды. Қалалық ортаны жасылдандыру, өзен жағалауларын абаттандыру, заманауи қоқыс жинау инфрақұрылымын дамыту — осының барлығы кешенді түрде жүзеге асырылуы тиіс. Қалалық жоспарлау саласының маманы Серік Байжановтың бағалауы бойынша, өзен жағалауларын рекреациялық аймақ ретінде дамыту тек экологиялық емес, экономикалық тұрғыдан да тиімді: «Таза және абаттандырылған жағалау аймақтары туризмді дамытады, жылжымайтын мүліктің құнын арттырады, тұрғындардың өмір сапасын жақсартады. Бұл — тікелей инвестиция».
Шымкент — жедел өсіп келе жатқан мегаполис. Халқының саны бойынша ел ішіндегі үшінші ірі қала ретінде оның экологиялық мәселелері де ерекше ауқымды. Алайда бүгінгі Қошқарата жағалауындағы акция дәлелдегендей, ұжымдық ерік пен жүйелі жұмыс нәтижесінде өзгеріс мүмкін. Үш мың тонна қоқыс — бұл жай сан емес, бұл жауапкершілік пен еңбектің нақты өлшемі. Ал Қошқарата өзенінің тазарған жағалауы — бүгінгі Шымкенттің өзіне деген сыйы, ертеңгі ұрпаққа деген парызы.