Қошқарата жайлы жаз: демалыс пен қауіпсіздік арасындағы нәзік шекара
Қошқарата жайлы жаз: демалыс пен қауіпсіздік арасындағы нәзік шекара
Жаз келгенде Шымкент тұрғындары үшін ең сүйікті демалыс орны — Қошқарата өзені жағалауы. 2026 жылдың 13 маусымында аптап ыстық басталысымен бұл жер тағы да тасып-төгілді. Күн сайын мұнда мыңдаған адам жиналады: бірі суда шомылады, бірі балаларымен серуендейді, бірі жай ғана салқын жағалауда отырып демалады. Бірақ бұл бейбіт суреттің артында жауапты мәселе тұр — қауіпсіздік. Әр жазда бұл жерде болатын апаттардың басым бөлігі абайсыздық пен ережені бұзудан туындайды.
Қошқарата өзені Шымкент үшін жай ғана су қоры емес — ол қалалықтардың бірнеше ұрпағы есінде сақталған тарихи демалыс орны. Советтік дәуірде де, тәуелсіздік жылдарында да бұл жағалау адамдарды шілде ыстығынан арашалап келді. Алайда соңғы жылдары қала халқының өсуімен бірге жағалауға деген қысым да артты. Бүгінде мұнда жұмыс күндері 4 мыңға дейін, демалыс күндері 9 мыңға дейін адам келеді. Бұл деректер бізге бір нәрсені айқын аңғартады: ауқымы шектеулі территорияда соншалықты тығыз адам ағымы — бұл тек мереке емес, сонымен қатар үлкен жауапкершілік.
Ресми мәліметтерге сәйкес, Қошқарата жағалауында шомылуға рұқсат етілген аймақ бар-жоғы 70 шаршы метрді құрайды. Бұл өте шағын көлем. Алайда дәл осы шектеу бекерден бекер белгіленбеген: су тереңдігін, ағыс жылдамдығын және жағалаудың рельефін ескере отырып, мамандар дәл осы аумақты ең қауіпсіз деп таныған. Шымкент ДЧС-нің ресми өкілі Асқар Шарип бұл жөнінде: «Бұл рұқсат берілген жер, сондықтан қауіпсіздік үшін барлық жағдай жасалған: баспалдақтан бастап қоршауларға дейін, тазалықты бақылауға дейін. Сонымен қатар құтқарушылар күнделікті рейдтер жүргізеді. Бұл жұмысты біз сәуірден бастап жүргіземіз», — деді. Демек, мемлекет тарапынан алдын алу шаралары ерте бастан қолға алынған.
Жағалаудағы инфрақұрылым соңғы жылдары айтарлықтай жақсарды. Учаске бастығы Бауыржан Қаумешов берген мәліметтер бойынша, аймақта бюджет қаражаты есебінен 112 шам бағаны мен 27 бейнебақылау камерасы орнатылған. Бұл тек қауіпсіздікті арттырып қана қоймай, кешке және түнде де тәртіпті сақтауға мүмкіндік береді. «Күзет жағдайды толық бақылайды. Бұзушыларға ескерту жасаймыз, ал бағынбаса — полицияны шақырамыз», — деді ол. Осылайша, техникалық жабдықтау мен адами бақылаудың үйлесімі жағалауды анағұрлым қауіпсіз ортаға айналдырып отыр.
Демалушылардың өзі де жерге деген жауапкершілікті сезінеді. Жергілікті тұрғындардың бірі: «Су тамаша, бәрі жақсы. Рахаттана шомыламыз. Сіздер де келіңіздер, тек, өтінемін, қоқыс тастамаңыздар. Орынды таза ұстау керек», — деп айтты. Тағы бір тұрғын аквапарктермен салыстыра отырып пікір білдірді: «Жақсы, емдік су. Таза, орындықтар бар. Балалар үшін өте тамаша. Аквапарктерде қазір кіру 4–5 мың теңге, ал мұнда бәрі тегін». Бұл сөздер Қошқараттың тек демалыс орны емес, сонымен бірге ортақ байлық екенін тағы бір мәрте дәлелдейді.
Алайда жарқын суреттің кері жағы да бар. Сарапшылардың айтуынша, жаз мезгілінде Қазақстан бойынша сулардағы апаттардың 60–70 пайызы рұқсат етілмеген жерлерде болады. Шымкентте де 13 шомылуға тыйым салынған орын бар, ал рұқсат берілгені — тек 3. Дегенмен адамдар жиі тыйым салынған аймақтарға барады, өйткені жеткілікті ақпарат жоқ немесе ережені елемейтіндер табылады. Құтқарушылар рейд барысында естеліктер таратып, тыйым салынған аймақтарға белгі орнатты. Олар ата-аналарға ерекше ескерту жасады: «Біз құтқару қызметіндеміз. Шомылу кезінде сақ болыңыздар. Кішілерді қадағалаңыздар. Міне, алыңыздар, ережелерді оқыңыздар», — деді олар. Алкоголь мен судың үйлеспейтіні де ерекше атап өтілді, себебі бұл факторлар апаттың ең жиі себептерінің бірі болып табылады.
Болашаққа қарасақ, Қошқарата жағалауы тек физикалық инфрақұрылымды ғана емес, тұрғындардың мәдениетін де дамытуды талап етеді. Орынды таза ұстау, балаларды бақылау, ережеге бағыну — бұлардың бәрі жеке жауапкершілік мәселесі. Мамандар жазда су объектілеріндегі апаттардың санын азайту үшін мектептерде су қауіпсіздігін оқыту курстарын енгізуді ұсынып жүр. Еуропалық елдердің тәжірибесі көрсеткендей, балаларға жастайынан суда жүзуді үйрету және қауіпті жағдайлардан сақтану ережелерін меңгерту апат санын бірнеше есе азайтады.
Қошқарата — Шымкент тұрғындарының мақтанышы. Бұл жер жазда адамдарға рахат сыйлайды, балалар күлкісімен толады, отбасылар жақсы естеліктер жинайды. Осының барлығы сақталуы үшін бір ғана шарт қажет: жауапкершілік. Мемлекет тарапынан инфрақұрылым бар, бақылау бар, заңнама бар. Енді кезек — азаматтарда. Өйткені бір секундтық немқұрайлылық өмірге айналмас із қалдыруы мүмкін. Қошқарата тек биылғы жаздың емес, болашақ ұрпақтардың да демалыс орны болып қалуы тиіс.
