Орталық Азияда ЖИ дәуірі мен тұрақты даму жағдайында университеттердің трансформациясы талқыланды

2026 жылғы 15 сәуірде Душанбеде «Rectors’ Club: Central Asia+» ректорлар клубының 7-отырысы өтті. Бұл жиын жаһандық сын-қатерлер жағдайында жоғары білімнің болашағын талқылау үшін университет басшыларын, мемлекеттік органдар өкілдерін, халықаралық сарапшылар мен практиктерді біріктірді. Отырыс Тәжікстанның Халықаралық туризм және кәсіпкерлік университеті ұйымдастырған «Тұрақты даму жолындағы серіктестік: Green. Digital. Smart» халықаралық форум аясында өтті.

Іс-шараға Әзербайжан, Қазақстан, Малайзия, Ресей, Өзбекстан, Тәжікстан, Қырғызстан, Ұлыбритания, Буркина-Фасо, Индонезия және Үндістан университеттерінің президенттері, ректорлары, проректорлары мен профессорлары қатысты. Қатысушылардың жалпы саны 80 адамнан асты.

Құттықтау сөз сөйлегендер қатарында: Тәжікстанның Халықаралық туризм және кәсіпкерлік университетінің ректоры Асрорзода Убайдулло Саттор, Тәжікстан Республикасы білім және ғылым министрінің орынбасары Абдухоликзода Лутфия Абдухолик, аталған университеттің стратегиялық даму және сапаны басқару жөніндегі проректоры Курбонзода Зульфия Махмаднаби, Almaty Management University президенті және “Rectors’ Club: Central Asia+” жобасының негізін қалаушы Асылбек Кожахметов (бейнеқұттықтау), сондай-ақ Almaty Management University ректоры Тимур Булдыбаев болды.

Құттықтау сөздерде академиялық қауымдастық пен білім беру органдарының өкілдері өңірлік ынтымақтастықты нығайтудың маңыздылығын және университеттердің әлеуметтік-экономикалық әрі экологиялық мәселелерді шешудегі рөлін атап өтті.

Клубтың 7-отырысының тақырыбы — Орталық Азиядағы тұрақты даму және еңбек нарығының трансформациясы. Кездесу үш негізгі спикердің баяндамаларымен жалғасты.

Лондондағы University College London (UCL IOE) Білім институтының профессоры, халықаралық мәселелер жөніндегі декан орынбасары Тристан МакКоун «жасыл» университетті интернационалдандыру тәсілін таныстырып, халықаралық ынтымақтастықты тұрақты даму міндеттерімен ұштастыру қажеттігін атап өтті. Оның айтуынша, университеттер өз ықпалын қайта қарастырып, тек академиялық көрсеткіштерге ғана емес, қоғам мен экологияға қосатын нақты үлесіне де назар аударуы тиіс. Профессор интернационалдандырудың екіжақты рөліне назар аударды: бір жағынан, студенттер мен академиялық қауымдастықтың халықаралық мобильдігі көміртек ізінің артуына әкеледі, ал екінші жағынан, дәл осы халықаралық ынтымақтастық арқылы климаттық дағдарыспен күреске қажетті білім мен шешімдер таралады. Ол университеттердің ықпалы тек білім беру үдерісімен шектелмейтінін, ең үлкен әсер олардың түлектері арқылы жүзеге асатынын атап өтті. Осыған байланысты дәстүрлі рейтингтер университеттердің тұрақты даму мен қоғамдық өзгерістерге қосқан нақты үлесін толық көрсетпейтінін айтып, бағалау тәсілдерін қайта қарауға шақырды.

Университеттердің практикалық рөлі Алматы қаласын дамыту орталығы жобаларының бас менеджері, «КОМУНИТИПЛЮС» қорының тең құрылтайшысы және «Комунити» ЖШС бас директоры Эльмира Карманованың баяндамасында ашылды (Алматы, Қазақстан). Ол университеттердің қалалық қауымдастықтармен өзара әрекеттесу тәжірибелерін ұсынды. Ерекше назар нақты өңірлік мәселелерді шешуге негізделген жобалық оқытуға және университеттер, мемлекет пен қоғам арасындағы тұрақты серіктестіктерді қалыптастыруға аударылды. Оның айтуынша, білім беру жобалары нақты тапсырыс беруші мен айқын міндет болған жағдайда ғана тиімді болады, әйтпесе олар формалды оқу жаттығулары деңгейінде қалып қояды. Сонымен қатар, қауымдастықтар ішіндегі сенімнің маңызы ерекше аталып өтті — дәл осы фактор бірлескен бастамаларды табысты жүзеге асырудың негізгі шарты болып табылады.

Болашақ білім беру саласының сарапшысы, Global Education Futures негізін қалаушы, Learning Planet Institute (Франция) қауымдастырылған зерттеушісі және World Academy of Art and Science (АҚШ) мүшесі Павел Лукша жасанды интеллекттің дамуына байланысты жүйелік сын-қатерлерді атап өтті. Оның пікірінше, дәстүрлі жоғары білім моделі өзектілігін тез жоғалтып келеді, ал университеттер практикалық құзыреттерді, ойлау икемділігін және белгісіздік жағдайында жұмыс істеу қабілетін дамытуға көшуі тиіс. Ол университеттердің адам мен технологиялар арасындағы өзара әрекеттесудің жаңа үлгілерін қалыптастыратын кеңістік ретіндегі рөлінің артып келе жатқанын ерекше атап өтті. Сарапшының айтуынша, бүгінде кәсіби міндеттердің 40–80%-ы автоматтандыру аймағында, әсіресе бастапқы деңгейдегі мамандар мен «кеңсе» қызметкерлері үшін. Осы жағдайда білім беру бағдарламалары технологиялардан қалып қойып, тез ескіреді. Нәтижесінде білім жинақтаудан гөрі практикалық дағдыларды көрсету маңыздырақ бола түсуде. Жұмыс берушілер үшін дипломның өзі емес, нақты міндеттерді шешу қабілеті шешуші факторға айналуда. Осыған байланысты университеттер жобалық оқытуға, пәнаралық тәсілге және тез өзгеретін ортаға бейімделу дағдыларын дамытуға негізделген жаңа модельдерге көшуі қажет. Сонымен қатар, тұрақты даму мақсаттарының жеткіліксіз қаржыландырылуы мен геосаяси белгісіздік жағдайында университеттер шешімдер генерациялайтын және болашақ мамандарды даярлайтын маңызды орталықтарға айналып отырғаны атап өтілді.

Спикерлердің баяндамалары Орталық Азия университеттері ауқымды трансформация кезеңінде тұрғанын көрсетті — дәстүрлі білім беру институттарынан технологиялық, әлеуметтік және экологиялық өзгерістердің белсенді драйверлеріне айналу үдерісі жүріп жатыр.

Форсайт-сессия барысында Орталық Азия университеттерінің ректорлары білім беру үдерісінде жасанды интеллектті қолдану перспективаларын және оның тұрақты даму мақсаттарына жетудегі әлеуетін талқылады. Қатысушылар университетаралық ынтымақтастықты күшейту, тәжірибе алмасу және бірлескен бастамаларды дамыту қажеттігі жөнінде ортақ пікірге келді.

Отырыс қорытындысы бойынша өңір университеттері қоғам трансформациясының белсенді қатысушыларына айналуы тиіс екені атап өтілді. Негізгі басымдықтар ретінде халықаралық серіктестіктерді дамыту, инновациялық білім беру модельдерін енгізу және университеттердің тұрақты дамуға қосатын үлесін арттыру белгіленді.

Almaty Management University «Тұрақты даму жолындағы серіктестік: Green. Digital. Smart» халықаралық форумының ұйымдастырушыларына, әсіресе Тәжікстанның Халықаралық туризм және кәсіпкерлік университетіне және Тұрақты даму мен жасыл экономика ғылыми-зерттеу институтының командасына жоғары деңгейдегі ұйымдастыру, мазмұнды күн тәртібі және кәсіби диалогқа ашық алаң құрғаны үшін алғыс білдіреді. Форумның өтуі халықаралық академиялық ынтымақтастықты дамытуға және өңірде тұрақты даму қағидаттарын ілгерілетуге бағытталған серіктестіктерді нығайтуға маңызды үлес қосты.

“Rectors’ Club: Central Asia+” ректорлар клубы — Орталық Азия мен серіктес елдерде жоғары білімнің болашағын қалыптастыруға бағытталған стратегиялық диалогтың өңірлік алаңы. Ол университет президенттері, ректорлар, проректорлар мен сарапшыларды біріктіріп, теңдік, сенім және ынтымақтастық қағидаттарына негізделген әріптестікті дамытуға ықпал етеді. 2023 жылдың маусым айынан бері Қазақстанда (Алматы), Өзбекстанда (Бұхара, Ташкент), Қырғызстанда (Бішкек) және Әзербайжанда (Баку) алты кездесу өткізілді.