Астана, Алматы және Шымкент тұрғындары суды үнемдей бастады: алғашқы нәтижелер қуантады

Астана, Алматы және Шымкент тұрғындары суды үнемдей бастады: алғашқы нәтижелер қуантады

16 маусым 2026 жыл. Қазақстанның ең ірі қалаларында бір адамға шаққандағы су тұтыну көлемі айтарлықтай азайды. Бұл — жай ғана статистикалық өзгеріс емес, елдегі тұтыну мәдениетінің сапалы жаңа деңгейге көтерілгенінің айқын белгісі. Халық саны өсіп жатқан мегаполистерде су шығынының кемуі — сирек кездесетін және аса маңызды құбылыс.

Су ресурстары және ирригация министрлігінің мәліметіне сүйенсек, 2024 жылы Астана тұрғыны жылына орта есеппен 70,9 текше метр су тұтынса, 2025 жылы бұл көрсеткіш 67,8 текше метрге дейін төмендеді. Яғни, бір жыл ішінде әрбір астаналық жылына үш текше метрден астам суды үнемдеді. Алматыда бір адамға шаққандағы су тұтыну 73,3 текше метрден 69,1 текше метрге дейін қысқарды — бұл да елеулі нәтиже. Шымкентте көрсеткіш 63,7 текше метрден 62,5 текше метрге дейін азайды. Үш қалада да серпін оң бағытта.

Бұл деректер неліктен маңызды? Қазақстан Орталық Азиядағы ең су тапшы аймақтардың бірінде орналасқан. Климаттың өзгеруі, халықтың өсуі және ауыл шаруашылығы секторының су қажеттілігі — осының бәрі бірге жинақталып, ел іші мен аймақтық деңгейде су тапшылығы қаупін туғызып отыр. БҰҰ-ның болжамдары бойынша, 2050 жылға қарай Орталық Азияда тұщы су тапшылығы одан сайын өткір мәселеге айналады. Сондықтан Қазақстан азаматтарының суды үнемдеуге бет бұруы — ұлттық қауіпсіздіктің бір буынына айналып отыр.

Министрліктің мамандары бұл оң өзгерістің тегін болмағанын атап өтеді. Соңғы жылдары жүйелі ақпараттық-түсіндіру жұмыстары жүргізілді: 145 жалпыға ортақ нысанда — 18 әуежайда, 22 теміржол вокзалында, 20 автовокзалда, 75 сауда-ойын-сауық орталығы мен 10 білім беру ұйымында — суды үнемдеу жөніндегі әдістемелік ұсынымдар орналастырылды. Бұл шаралар тек республикалық маңызы бар үш қаламен ғана шектелмей, 17 облыс орталығы мен облыстық маңызы бар үш қаланы да қамтыды. Адам ағымы көп орындарда орналастырылған ақпараттық материалдар күнделікті санаға ақырын сіңе бастады деп айтуға болады.

Бірақ ең ауқымды жоба — мектеп оқушыларын, колледж және жоғары оқу орындары студенттерін қамтыған «Суды үнемде — болашақты сақта» бастамасы. Бүгінгі таңда бұл жобаға Қазақстанның білім беру мекемелерінен 3,3 миллионнан астам оқушы мен студент тартылды. Жоба аясында өткізілген ашық сабақтар мен экосағаттарға Су ресурстары және ирригация министрлігінің өкілдері ғана емес, шет мемлекеттердің елшілері, халықаралық ұйымдардың жетекшілері және Парламент депутаттары да қатысты. Бұл шараның халықаралық беделі мен саяси деңгейінің жоғары екенін айқындайды. Балалық шақтан қалыптасқан мәдениет ересек өмірде де сақталатыны психологтарға да, педагогтарға да жақсы мәлім. Осы бағыттағы жұмыс — ұзақ мерзімді стратегиялық салым.

«Бұл жұмыс міндетті түрде жалғасады. Жыл соңына дейін бірқатар жаңа бастаманы жүзеге асыру жоспарланып отыр. Олардың қатарында педагогтерге арналған әдістемелік ресурсты әзірлеу және суды үнемдеу мәселелеріне арналған ата-аналардың республикалық форумын өткізу бар», — деп атап өтті Су ресурстары және ирригация вице-министрі Талғат Момышев. Вице-министрдің сөзінен шығатыны — мемлекет бұл бағытты ұзақ мерзімді мемлекеттік саясат ретінде қарастырып отыр, уақытша науқан ретінде емес.

Педагогтерге арналған әдістемелік ресурстың жасалуы маңызды қадам. Мұғалімдер суды үнемдеу туралы білімді балаларға жеткізудің басты буыны болып табылады. Егер мұғалімнің өзінде сапалы оқу-әдістемелік база болса, ол сабақты формальды тұрғыда өткізіп кетпей, шынайы дискуссия мен ойлауды ынталандырады. Ата-аналардың республикалық форумы да жоспарланып отыр. Бұл — отбасы деңгейінде суды үнемдеу мәдениетін нығайтуға бағытталған қадам, өйткені балаға ең күшті тәрбие беретін орта — отбасы.

Сарапшылар бір жылдағы нәтижені жоғары бағалай отырып, алдағы уақытта инфрақұрылымдық шаралардың да маңызды роль атқаруы керек екенін ескертеді. Ескірген су құбырлары мен жоғалтулар, санаусыз ағып жатқан крандар мен ескі сантехника — бұлардың бәрі жалпы шығынның үлкен бөлігін құрайды. Азаматтардың сана-сезімін ояту жеткілікті, бірақ оны тиімді инфрақұрылыммен қоса алып жүру керек. Қазіргі технологиялар — «ақылды» су счетчиктері, ағынды реттейтін крандар, ақпараттандыру платформалары — осы екі бағытты біріктіруге мүмкіндік береді. Казахстан алдыңғы жылдары жылу мен энергияны үнемдеуде технологиялық шешімдер арқылы айтарлықтай жетістіктерге жеткен тәжірибесі бар. Суды үнемдеу бағытында да осындай тәсілдерді кеңейтіп қолдану — алдағы маңызды міндет.

Үш мегаполис тұрғындарының суды үнемдеуге бастаған осы серпіні — Қазақстандағы азаматтық жауапкершіліктің өсіп жатқанын айқындайтын жарқын нышан. Мемлекет пен қоғамның бірлескен күш-жігері нақты нәтиже беріп отыр. Алда — педагогтар, ата-аналар, жергілікті билік пен халықаралық серіктестермен одан да тығыз ынтымақтастық. Суды үнемдеу — бұл тек бүгінгі ресурсты сақтап қалу ғана емес, болашақ ұрпаққа табиғатты аманат ету. Дәл осы мағынада «Суды үнемде — болашақты сақта» деген ұран тек жоба атауы емес, ұлттық стратегияның өзегіне айналып барады.