Шымкент газдандыру деңгейі бойынша елдің үздік қалаларының қатарында қалып отыр
Шымкент газдандыру деңгейі бойынша елдің үздік қалаларының қатарында қалып отыр
Қазақстанның оңтүстік мегаполисі Шымкент халықты табиғи газбен қамтамасыз ету жөнінде жоғары көрсеткіштерін сақтауда. 19 маусым 2026 жыл күні өткен Үкіметтің Байланыс кеңсесіндегі баспасөз мәжілісінде Қазақстан Энергетика министрінің орынбасары Қайырхан Тұтқышбаев елдің барлық өңірлеріндегі газдандыру жағдайы туралы кешенді есеп берді. Мәліметтерге сүйенсек, батыс өңірлер, Жамбыл облысы, сондай-ақ Алматы мен Шымкент қалаларында тұрғындардың 90 пайыздан астамы табиғи газды пайдалана алады. Бұл Қазақстандағы ең жоғары деңгей болып саналады.
Мемлекет тарихында газдандыру мәселесі ерекше маңызға ие болған. Кеңес дәуірінен мұра болып қалған газ желілері ескірген, ал тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында энергетикалық инфрақұрылымға инвестиция тартқысыз еді. Алайда соңғы он бес жылда мемлекет бұл бағытты стратегиялық басымдық ретінде белгілеп, жергілікті бюджеттер мен республикалық қор есебінен газ желілерін кеңейту жұмыстарын жүйелі түрде жүргізіп келеді. Шымкент сияқты қала халқы тығыз орналасқан аумақтарда газ желісін тарту салыстырмалы түрде тиімді болып шықты, өйткені бір ауылдық елді мекенді газдандырумен салыстырғанда, шығын аз, ал пайдаланушылар саны бірнеше есе көп.
Вице-министр Тұтқышбаевтың хабарлауынша, Алматы, Қызылорда, Түркістан, Қостанай облыстарында және Жетісу облысында газдандыру деңгейі 60-тан 90 пайызға дейін ауытқиды. Бұл аймақтарда инфрақұрылым жұмыстары белсенді жалғасуда: жаңа тармақтар салынып, ескі желілер жаңартылуда. Ал Қарағанды, Ақмола облыстарында және Ұлытау облысында бұл көрсеткіш әлі де 60 пайыздан асқан жоқ. Мұндай аймақтарда халық бөлігі балама отын — кіреукелі уголь, жаңғыртылатын энергия немесе дизель — пайдаланып жатыр. Отындық тепе-теңсіздік тек экономикалық ғана емес, экологиялық мәселеге де айналып отыр: Қарағанды сияқты өнеркәсіп орталықтарында ауа сапасы нашар болып қалуда.
Энергетика саласының тәуелсіз сарапшысы Маратбек Сейітов бұл жағдайға баға бере отырып, «Шымкент тәрізді ірі қалаларда газдандыруды 90 пайыздан жоғары деңгейде ұстап тұру — бұл жай статистика емес, тұрғындар өміріне тікелей әсер ететін факт. Үйді жылытуға, тамақ пісіруге, шағын бизнеске кететін шығын айтарлықтай азаяды. Ал бұл — сатып алу қабілеттілігі мен тіршілік деңгейіне оң ықпал етеді», — деді. Маман сонымен бірге оңтүстік өңірлерде газ басқа отын түрлерімен бәсекелес болмайтынын, себебі ыңғайлылық пен баға жөнінен тасымалданатын баламалардан анағұрлым ұтымды екенін атап өтті.
2026 жылы газ тасымалдау жүйесін дамытуға республикалық бюджеттен 27,3 млрд теңге бөлінген. Бұл инвестиция арқылы жалпы ұлттық газдандыру деңгейін 64,3 пайызға жеткізу жоспарланып отыр. Бұдан бөлек, тағы 32 мың адам табиғи газды пайдалануға мүмкіндік алады. Аталған қаражат жаңа магистральдық желілер, тармақтық жүйелер мен ауыл-аймақтарға газ тарту нысандарын салуға бағытталады. Вице-министрдің айтуынша, жоба мерзімдері мен бюджет игерілуін бақылауды күшейту мақсатында барлық объектілерге тиісті мониторинг тетіктері енгізілуде.
2025 жылғы қорытынды бойынша Қазақстанда тауарлы газдың жалпы тұтынылуы 21,3 млрд текше метрді құрады. Болжамдарға сәйкес, 2026 жылы бұл көрсеткіш 22,3 млрд текше метрге дейін артады. Тұтыну деңгейінің бір млрд текше метрге өсуі — бұл жай сандар ғана емес, ол ондаған мың жаңа тұтынушының нарыққа қосылуы мен өнеркәсіп секторының газ тәуелділігінің ұлғаюын білдіреді. Жаңа тұтынушылар мен өнеркәсіп кәсіпорындарының өсуі газ бен энергия тасымалдау жүйесіне деген сұранысты одан ары күшейтеді.
Шымкент қаласы әкімдігінің өкілі Ғалымжан Бердібеков жергілікті тұрғындардың газдандырудан бастан кешірген жетістіктерін бөлісті. «Бізде 2015 жылға дейін ескі ауданды мекендейтін тұрғындардың едәуір бөлігі пештен жылынатын. Бүгін ол аудандарда да газ бар. Адамдар ыңғайлы, таза, арзан энергияға ие болды. Бұл — тек технологиялық жетістік емес, тұрғындардың өмір сапасындағы нақты, сезімтал өзгеріс», — деді ол. Бердібековтің мәліметтері бойынша, газ жеткізілген аудандарда тұрғын үй бағасы да орташа алғанда 12-15 пайызға өскен, бұл инфрақұрылымның нарыққа ықпалын айқын көрсетеді.
Алдағы перспективалар тұрғысынан алғанда, мемлекет 2030 жылға дейін жалпы ұлттық газдандыру деңгейін 70 пайыздан асыру мақсатын қойып отыр. Бұған жету үшін ең алдымен орталық және солтүстік өңірлерді қамту қажет. Сарапшылар атап өткендей, Ақмола мен Қарағанды облыстарына газ тарту инфрақұрылым жобасы ретінде ең күрделі және шығынды жұмыстардың қатарына жатады, себебі халық шашыранды орналасқан және елді мекендер арасындағы қашықтық үлкен. Дегенмен ауыл тұрғындарының тіршілік деңгейін теңестіру — мемлекеттің әлеуметтік міндеттемесі болып табылады. Шымкент пен Алматы тәрізді қалалардың жетістіктері үлгі-өнеге бола алады, бірақ ірі қалаларда шешілген мәселені ауылдарда жүзеге асыру айтарлықтай күрделі. Соған қарамастан, 2026 жылғы 27,3 млрд теңгелік бюджет бөлінісі мемлекеттің газдандыру саясатын жалғастыруға берік бел буғанын анық дәлелдейді.
