Жаңа Конституция — азаматтық қоғамның жаңа мүмкіндіктері: Шымкентте конституциялық реформаны іске асырудың алғашқы қадамдары талқыланды
Жаңа Конституция — азаматтық қоғамның жаңа мүмкіндіктері: Шымкентте конституциялық реформаны іске асырудың алғашқы қадамдары талқыланды
1 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласында мемлекеттік органдардың, қоғамдық ұйымдардың, кәсіподақтардың және жастар бірлестіктерінің өкілдері бас қосып, жаңа Конституцияны іске асырудың алғашқы қадамдарын талқылады. Бұл кездесу елімізде жүріп жатқан терең конституциялық өзгерістердің аймақтық деңгейде қалай қабылданып жатқанын айқын көрсетті. Жиынның негізгі тақырыптары заң үстемдігін нығайту, азаматтық қоғамды дамыту және азаматтардың мемлекетті басқаруға қатысу рөлін арттыру болды.
Қазақстанның конституциялық тарихына үңілсек, 1995 жылдан бергі Негізгі заң бірнеше рет өзгертілген болатын. Алайда 2026 жылғы реформа өзінің ауқымымен бұрынғылардың барлығынан ерекшеленді: қолданыстағы Конституцияның 87 пайызы өзгертілді. Мұндай кең ауқымды өзгерістер тек жаңа Конституция қабылдауды талап еткені заңды. Осы мақсатта 15 наурызда өткізілген жалпыұлттық референдумда Қазақстан азаматтары жаңа Конституцияны жаппай қолдады. Бұл тарихи оқиға «Әділетті Қазақстан» құрудың жолындағы маңызды кезең болды деп бағаланды. Референдумға қатысу белсенділігі жоғары деңгейде болып, халықтың конституциялық реформаға деген шын ниетті қызығушылығын дәлелдеді.
Шымкент қаласының әкімі орынбасары Сарсен Құрансбек жаңа Конституцияның маңыздылығын атап өтті. «Қолданыстағы Конституцияға енгізілген өзгерістер оның 87 пайызын қамтығаннан кейін жаңа Конституция қабылдау туралы шешім қабылданды. 15 наурызда ел азаматтары оны жалпыұлттық референдумда қолдады. Бұл Әділетті Қазақстанды құру жолындағы жаңа кезең болып, мемлекеттің құқықтық жүйесін одан әрі жетілдіруге қажетті жағдай жасады», — деді ол. Бұл сөздер конституциялық реформаның тек заңдық актіге қол қою емес, мемлекеттік басқаруды түбегейлі жаңарту үдерісінің бастамасы екенін айқын аңғартады. Мемлекеттік органдар алдағы уақытта Конституцияның нормаларын іс жүзіне асыруға бағытталған заңнамалық базаны жетілдіру бойынша кешенді жұмыс жүргізеді деп күтілуде.
Жаңа Конституцияның ерекше бір тұсы — азаматтық қоғамның рөлін айтарлықтай кеңейтуі. Кездесу барысында бұл мәселе ерекше талқыланды. Азаматтардың шешімдер қабылдауға қатысу мүмкіндіктері нығайтылды, мемлекеттік институттардың жариялылығы мен есептілігін арттыру үшін нақты механизмдер белгіленді. Шымкент қаласының «Кәсіподақ орталығы» аумақтық бірлестігінің төрағасы Бауыржан Алтеев бұл туралы өз ойын бөлісті: «Мемлекет басшысы келгеннен бастап билік халықтың пікіріне көбірек құлақ аса бастады. Жаңа Конституцияның жобасы жалпыхалықтық талқылауға және референдумға шығарылды. Өзгерістер өмірдің барлық дерлік салаларын қамтыды. Бүгін Конституция күшіне енді, бұл шын мәнінде елдің дамуындағы жаңа кезеңнің басы». Кәсіподақ өкілінің бұл сөздері жаңа Конституцияның еңбек қатынастары, әлеуметтік кепілдіктер және азаматтар мен мемлекет арасындағы өзара жауапкершілік мәселелерінде де маңызды өзгерістер алып келетінін астарлай аңғартады.
Үкіметтік емес сектор өкілдері конституциялық реформаның ҮЕҰ қызметі үшін жаңа мүмкіндіктер ашатынына ерекше назар аударды. «Шаңырақ» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі Сабира Байзақова: «Жаңа Конституция азаматтық қоғамның рөлін айтарлықтай күшейтеді. Бүгін мемлекет пен үкіметтік емес сектордың өзара іс-қимыл механизмдері ашық айқындалды. Бұдан басқа, бұл салада жұмыс істейтін қызметкерлердің әлеуметтік қорғанысымен байланысты бірқатар маңызды мәселелерді шешуге мүмкіндік беретін үкіметтік емес ұйымдар туралы жаңа заң қабылдануы күтілуде», — деді. Бұл дерек бойынша Қазақстандағы 22 мыңнан астам тіркелген ҮЕҰ жаңа заңнамалық базадан тікелей ұтатын болады. Қоғамдық ұйымдардың мемлекетпен бірлескен жобалар жүргізуі, мемлекеттік тапсырысты орындауы, әлеуметтік маңызды салаларда белсенді қызмет атқаруы үшін кең өріс ашылмақ.
Жастар бірлестіктерінің өкілдері де жаңа Конституцияның жастар саясатына тікелей әсерін атап өтті. Азаматтардың саяси белсенділігін арттыру, жергілікті өзін-өзі басқару органдарына жастарды тарту, мемлекеттік шешімдер қабылдау үдерісінде жастар ұйымдарымен кеңесу — осы бағыттар Конституцияда нақты бекітілді. Сарапшылардың айтуынша, бұл норма қағаз жүзінде ғана қалмауы үшін жергілікті деңгейде тиімді тетіктер жасақтау қажет. Шымкент — үш миллионнан астам тұрғыны бар, Қазақстанның оңтүстігіндегі ірі мегаполис. Мұндай ірі аймақтық орталықта конституциялық реформаны іске асыру тәжірибесі бүкіл ел үшін маңызды үлгі болады.
Кездесу соңында қатысушылар конституциялық реформаларды табысты іске асыру мемлекеттік институттарға ғана емес, азаматтардың белсенді қатысуына да тікелей байланысты екенін бір ауыздан атап өтті. Жаңа Конституция заңдылықты нығайтудың, қоғамдық келісімнің және Қазақстанның тұрақты дамуының берік іргетасы болуға тиіс. Іске асырудың бірінші кезеңінде аймақтардағы ақпараттандыру жұмысын жандандыру, азаматтарды конституциялық нормалармен таныстыру, мемлекет пен қоғам арасындағы тікелей диалог алаңдарын кеңейту маңызды міндет болып табылады. Конституция тек мемлекет үшін емес, ең алдымен азамат үшін жазылған заң екенін ұмытпаған жөн. Осы рухта іске асырылған реформа ғана Қазақстанды шын мәнінде Әділетті Қазақстанға айналдыра алады.
