Шымкент жолдары қауіпсіздік жолымен: инфрақұрылымды жаңарту кезеңі басталды

Шымкент қаласының Полиция департаменті Әкімшілік полиция басқармасының Жол-техникалық инспекция тобы 2026–2027 жылдарға арналған жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз ету бағдарламасы аясында іргелі жұмыстарды бастады. 1 қыркүйек 2026 жылы ресми түрде жария етілген бұл бастама қаланың жол инфрақұрылымын кешенді түрде жаңартуға және жол-көлік оқиғаларының санын едәуір азайтуға бағытталған. Жол белгілерін орнату, жаяу жүргіншілер өткелдерін қалпына келтіру, жасанды жол кедергілерін стандартқа сәйкестендіру — осының барлығы бір мақсатқа қызмет етеді: Шымкент тұрғындарының, ең алдымен балалар мен жаяу жүргіншілердің қауіпсіздігін нығайту.
Шымкент — Қазақстанның республикалық маңызы бар үшінші қаласы. Халқы үш миллионға жуықтаған бұл мегаполис соңғы онжылдықта қарқынды өсу үстінде. Тұрғын үй алаңдары кеңейді, жаңа аудандар салынды, автокөліктер паркі еселеп артты. Алайда инфрақұрылымның дамуы қала өсімімен қашанда қатар жүре бермейді. Жол белгілері ескіріп, жол таңбалары өшіп, жаяу жүргіншілер өткелдері айқын белгіленбей қалуда. Дәл осы олқылықтар апаттардың негізгі себептерінің бірі болып отыр. Статистика бойынша, Шымкентте тіркелген жол-көлік оқиғаларының шамамен 38 пайызы дұрыс белгіленбеген немесе жол белгілері мен таңбалары жоқ учаскелерде орын алады. Бұл — мемлекеттік деңгейде шара қабылдауды талап ететін көрсеткіш.
Жол-техникалық инспекция тобының бастығы, полиция майоры Дәурен Сейітқали жоспарланған жұмыстардың ауқымын түсіндіре отырып, жобаның стратегиялық маңызын атап өтті: «Бізге тек белгі орнату емес, жүйелі жұмыс жасау керек. Белгісіз өткел — бұл тек ыңғайсыздық емес, бұл — адам өмірі үшін тікелей қауіп. Биыл мектеп маңайларынан бастаймыз, өйткені балалар оқу жылының басынан бастап жолды белсенді пайдаланады», — деді ол. Маманның бұл пікірі бекер айтылмаған: мектеп маңайындағы апаттардың жиілігі жыл сайын күзгі оқу маусымының басында артатыны статистикада нақты бекіген.
Жасанды жол кедергілерін — «жатқан полицейлер» деп аталатын баяулатқыштарды — орнату мен олардың талапқа сәйкестендірілуі де жобаның маңызды бөлігін құрайды. Қалада бұрыннан орнатылған кедергілердің едәуір бөлігі нормативтік талаптарға сай келмейтіні анықталды: биіктігі мен ені стандарттан ауытқиды, ескерту белгілері мен жолаққа бояу жоқ. Мұндай кедергілер тиімді баяулатқыш рөлін атқармайды, керісінше, көліктерге зиян тигізіп, жүргізушілерді шатастыруы мүмкін. Жаңа бағдарлама аясында барлық бар кедергілер тексеруден өтіп, МЕМСТ талаптарына сәйкестендіріледі немесе толықтай ауыстырылады.
Шымкент қалалық мәслихатының депутаты, экономист Зауре Темірбекова бұл бастаманың экономикалық астарын да ашып берді: «Жол-көлік оқиғасының тікелей шығыны — тек материалдық залал емес. Науқас, мүгедектік, жұмысқа қабілеттілікті жоғалту — бұлардың барлығы мемлекет пен отбасы үшін ауыр жүк. Алдын алу шараларына жұмсалған бір теңге болашақта мемлекетке он теңгені үнемдетеді», — деп атап өтті ол. Шынында да, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының есебінше, жол-көлік жарақаттанушылығынан болатын экономикалық шығын елдің ішкі жалпы өніміне шаққанда орта есеппен 3 пайызды құрайды. Қазақстан бойынша жылдық шығын шамамен 1,2 миллиард доллардан асады.
Аталған бағдарлама Қазақстанның 2020–2024 жылдарға арналған жол қауіпсіздігі стратегиясының жалғасы болып табылады. Алдыңғы бесжылдықта республика бойынша жол-көлік апаттарынан болған өлім-жітімнің саны 18 пайызға қысқарды. Бірақ бұл жетістік жеткілікті деп саналмайды. Еуропалық елдермен салыстырғанда, Қазақстанда жол апаттарынан болатын өлім-жітімнің деңгейі әлі де жоғары. Нидерланды немесе Швеция тәжірибесі дәлелдегендей, «нөлдік өлім» концепциясы — утопия емес, нақты мақсат. Ол үшін инфрақұрылымдық шаралар, жүргізушілерді оқыту және заңнаманы қатаңдату жиынтығы қажет.
Шымкент тұрғындарының да жаңа бастамаға деген көзқарасы оң. «Мектебімнің алдындағы өткелде белгі болмаған. Балаларым жол жиегінде тұрып, машиналар тоқтамай өтіп кеткенін бірнеше рет көрдім. Болашақта осы жерге кедергі орнатылатынын естіп, жүрегім орнына түсті», — деп бөліседі Найман ауданы тұрғыны, екі балалы ана Гүлнар Асанова. Қарапайым азаматтардың мұндай алаңдаушылығы жобаның неліктен дұрыс бағытта екенін нақты айғақтайды.
Жоба 2026 жылдың аяғына дейін бірінші кезеңін аяқтауды жоспарлайды. Аталған мерзімде қалада бес жүзден астам жол белгісі орнатылады, алпыс жаяу жүргіншілер өткелі жаңартылады және жасанды кедергілердің сапалық аудиті жүргізіледі. 2027 жылы екінші кезеңде жарықтандыру жүйесі мен бейнебақылау камераларын кеңейту де қарастырылған. Жол қозғалысы қауіпсіздігі — тек полицияның немесе жол қызметінің ғана жауапкершілігі емес. Бұл — қоғамның ортақ міндеті. Мектеп маңайындағы белгіден бастап қалааралық магистральдегі разметкаға дейін — барлығы бір тізбектің буындары. Шымкенттің бүгінгі бастамасы осы тізбекті нығайтудың нақты қадамы болып тарихта қалмақ.