Өрт сөндіргіштер өте алмайды: Шымкентте тұрғын үй аулаларындағы автотұрақ мәселесі шиеленісіп тұр

Өрт сөндіргіштер өте алмайды: Шымкентте тұрғын үй аулаларындағы автотұрақ мәселесі шиеленісіп тұр

2 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласының авариялық-құтқару қызметтері мен мемлекеттік өрт бақылауы бөлімшелері соңғы аптада бірлескен жаппай рейд жүргізді. Нәтижесінде ондаған мекен-жай анықталды: осы мекендерде хаотикалық автотұрақ салдарынан өрт сөндіру машиналары мен жедел жәрдем автомобильдері авариялық жағдайда ғимаратқа дер кезінде жете алмайтыны дәлелденді. Бұл — жай ғана ретсіздік емес, бұл адам өміріне тікелей қауіп төндіретін жүйелі мәселе.

Шымкент — Қазақстанның оңтүстіктегі ең ірі мегаполисі. Халқы 1,2 миллионнан асқан бұл қалада автомобильдер саны жыл сайын өсіп келеді. Қала көлік департаментінің мәліметі бойынша, соңғы бес жылда тіркелген жеке автокөліктер саны 40 пайызға артқан. Бірақ тұрғын үй аулаларындағы инфрақұрылым осы қарқынға ілесе алмай қалды. Жаңа тұрақ орындары салынбады, жол белгілері жаңартылмады, ал тұрғындар өз көліктерін ыңғайлы деген жерге — бордюр жиегіне, аулаға кіретін жолға, тіпті өрт гидранттарының қақпақтарының үстіне қоя беруге үйреніп кетті.

Рейд барысында тексерушілер бір үйден екіншісіне өткен сайын бір суреттің қайталанғанын байқады: бұрылыстарда автомобильдер тізбегі, тар өткелдерді бекіттіріп тастаған бетон блоктар, гидрант люктерін жауып тұрған жеңіл көліктер. Шымкент қаласы ДЧС Мемлекеттік өрт бақылауы басқармасының бас маманы Мұрат Серікбаев ахуалды анық сипаттайды: «Бүгінгі таңда Шымкенттің көп аулаларына жеңіл жеңіл машиналардың өзі қиналып кіреді, ал массивті автобасқыштар жайлы айтпаудың өзі артық. Жүргізушілер өрт гидранттарының люктерін де бекітіп тастауға тіпті жол табады». Бұл сөздер — асыра айтылған шағым емес, нақты зерттеу деректері мен дала бақылаулары негізінде жасалған қорытынды.

Маман айтады: проблема тек тұрғындардың дұрыс тұрақтамауынан ғана туындамайды. Бетон блоктар — тағы бір ауыр мәселе. Кейбір тұрғындар аулаға бөтен көліктердің кіруін болдырмау мақсатында блоктарды өз бетімен орнатады. Мақсаттары белгілі бір дәрежеде түсінікті — жатын орындарын «чужой» машиналардан қорғау. Алайда бұл шешім сол ауладағы барлық тұрғынның қауіпсіздігін бір адамның немесе бірнеше отбасының жайлылығымен сауда-саттыққа шығарады. Өрт болған жағдайда минуттар адам өмірін шешеді, ал бетон блоктың алдында тоқтаған өрт сөндіру машинасы — бұл трагедия.

Серікбаевтың айтуынша, заңсыз орнатылған кедергілерді бұзып-жою жұмыстары жергілікті атқарушы органдармен бірлесіп жүргізілуде. Бірнеше ондаған бетон блок пен металл конструкция демонтажға ұшырады. Сонымен қатар полиция қызметкерлері белгіленбеген жерлерге тұрып, өрт техникасының жолын бөгеп тұрған автомобильдерді анықтауға бағытталған рейдтер жүргізуде. Жалғыз рейд жеткіліксіз екені анық — мәселе жүйелі шешімді қажет етеді. Алайда бастама жасалды, алғашқы нәтижелер бар.

Бұл мәселенің өзектілігін растайтын статистика да жетерлік. Қазақстан бойынша апаттық-құтқару мамандарының мәліметіне сүйенсек, соңғы үш жылда тұрғын үй ғимараттарындағы өрт оқиғаларының шамамен 15 пайызында жедел қызметтер орынға уақтылы жете алмаған немесе техниканы ғимаратқа жақын орналастыра алмаған. Бұл сандардың артында — жоғалтылған уақыт, кейде жоғалтылған өмір. Шымкентте ғана өткен жылы тұрғын үйлердегі өрт оқиғаларының саны 12 пайызға өсіп, 47 жағдайға жеткен. Бұлардың барлығында хаотикалық тұрақ кедергі болды деп айту мүмкін емес, бірақ мамандар кемінде жетіде байланысты факторлар анықталғанын растайды.

Жалпы алғанда, бұл мәселе тек Шымкентке тән емес. Алматы, Астана, Атырау — Қазақстанның барлық ірі қалаларында бірдей суреттер байқалады. Ал Ресей мен постсоветтік кеңістіктің басқа елдерінде осы мәселені бірнеше кезеңде шешкен тәжірибе бар: алдымен жаппай рейдтер мен айыппұлдар, содан кейін тұрақ орындарын белгілеп, тек рұқсат берілген аймақтарда тұруды міндеттеу, және ең соңында — тұрғындардың санасына тәрбие арқылы мәдениет ендіру. Үшінші кезең — ең қиыны. Өйткені айыппұл адамды бір жолы мойындыра алады, бірақ жауапкершілік мәдениеті — ұзақ жылдар бойы қалыптасатын нәрсе.

Мемлекеттік өрт бақылауы мамандары бір ауызбен айтады: тексерулер жалғасатын болады. Бұзушылар табылса, әкімшілік жауаптылыққа тартылады. Заңсыз орнатылған конструкциялар демонтажданады. Бірақ бұдан да маңыздысы — тұрғындардың өздерінің санасы өзгеруі тиіс. Өз ыңғайлылығыңды басқаның қауіпсіздігінен жоғары қоймаңыз деген қарапайым ереже кейбіреулер үшін ашылмаған пайым болып қалып жатыр. Аулада тұрып қалған жалғыз автомобиль — тек бір ғана адамның ыңғайсыздығы емес. Ол — бүкіл үй тұрғындарының өміріне тікелей қатысты шешім. Шымкентте жүргізілген рейдтер осы қарапайым шындықты тағы бір рет бетке ұстады. Енді тұрғындардың кезегі.