Шымкент лицензияланған дағдарыс орталықтары бар қалалар қатарына енді

Шымкент лицензияланған дағдарыс орталықтары бар қалалар қатарына енді

Қазақстанда тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарына арналған арнаулы әлеуметтік қызметтер жүйесі жаңа деңгейге шықты. 2026 жылдың 10 шілдесінде Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі елімізде лицензияланған дағдарыс орталықтары бар қалалар тізімін жариялады. Бұл тізімге республиканың үшінші ірі қаласы — Шымкент те енді. Бұл оқиға тек статистикалық мәліметтердің жаңаруы ғана емес, бүкіл елдегі әлеуметтік қорғау жүйесінің сапалы өзгерісінің айғағы болып табылады.

Тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселесі Қазақстан үшін жылдар бойы өзекті болып келеді. Бұрынғы жылдардың статистикасына сүйенсек, зорлық-зомбылыққа ұшыраған жәбірленушілердің басым бөлігі ресми органдарға жүгінуден тартынған. Оның себебі — психологиялық кедергілер, қорқыныш, ал кейде арнайы мамандандырылған орталықтардың жеткіліксіздігі. Дәл осы олқылықты жою мақсатында мемлекет соңғы жылдары жүйелі реформалар жүргізіп келеді. 2025 жылдан бастап қызметтерді лицензиялау тәжірибесі енгізілді — бұл шара барлық ұйымдарға міндетті бірыңғай талаптарды белгілеп, сапаны бақылаудың нақты тетіктерін құрды.

Лицензиялаудың мәні неде? Бұрын дағдарыс орталықтарының жұмысы жалпы нормативтік актілер шеңберінде реттелетін, ал мамандардың біліктілік деңгейі мен материалдық-техникалық базаның жай-күйі жеткілікті бақылауда болмайтын. Лицензиялау процедурасы енгізілгеннен бері орталықтар нақты стандарттарды сақтауға міндеттелді: психолог, заңгер, педагог мамандарының штатта болуы, жәбірленушілерді уақытша орналастыруға арналған жарамды жағдайлар жасау, оңалту бағдарламаларын іске асыру. Министрліктің ресми стандарттары бойынша жәбірленушілерге әлеуметтік-психологиялық, әлеуметтік-құқықтық және әлеуметтік-тұрмыстық қолдау кешені ұсынылады. Маңыздысы — бұл қызметтер қылмыстық іс қозғалғанына қарамастан көрсетіледі, яғни адам полицияға арыз бермей-ақ жәрдем ала алады.

Тағы бір маңызды реформа — басқалай қаржыландыруға өту. Ол бюджет қаражатын жұмсаудың айқындығын арттырды және жүйені нақты пайдаланушылардың санына бағдарлауды күшейтті. Бұрынғы моделде орталықтарға бекітілген сома бөлінсе, жаңа тәсіл бойынша қаражат нақты қызмет алған адамдардың санына қарай есептеледі. Бұл тәсіл қызмет берушілердің жауапкершілігін арттырды және ресурстарды тиімді пайдалануды ынталандырды. «Жаңа қаржыландыру моделі орталықтарды нәтижеге бағытталған жұмыс жасауға ынталандырады. Енді сандар ғана емес, сапа да есепке алынады», — деп атап өтті саладағы әлеуметтік саясат сарапшыларының бірі.

Нақты нәтижелер туралы айтатын болсақ, 2023–2025 жылдар аралығында арнаулы әлеуметтік қызметтермен 13 мыңнан астам адам қамтылды. 2026 жылдың бірінші жарты жылдығының қорытындысы бойынша 1 877 азаматқа, оның ішінде 1 299 балаға көмек көрсетілді. Балалар санының жоғары болуы — өте маңызды деталь. Дағдарыс орталықтары ата-аналарымен немесе заңды өкілдерімен бірге келген кәмелетке толмаған балаларды да қабылдайды. Бұл ереже балалардың өз анасымен немесе ата-анасымен ажырамауын қамтамасыз ете отырып, отбасылық оңалтуға жол ашады. Мұндай тәсіл халықаралық стандарттарға сай келеді және балаларды қорғау саласындағы үздік тәжірибелерге негізделген.

Қазіргі таңда елімізде тұрмыстық зорлық-зомбылық құрбандарына арнаулы әлеуметтік қызметтер көрсететін 29 ұйым жұмыс істейді. Олар Астана, Алматы және Шымкент сияқты ірі қалаларды қоса алғанда, барлық өңірлерді қамтиды. Шымкент үшін бұл — ерекше маңызды қадам. Оңтүстік Қазақстанның іс жүзіндегі астанасы болып табылатын Шымкент — елдің ең тығыз қоныстанған аймақтарының бірі. Бұл жерде халықтың тығыздығы жоғары, дәстүрлі отбасылық-рулық құндылықтар мен заманауи қалалық өмір салтының қатар өмір сүруі — кейде зорлық-зомбылық жағдайларын бұқара алдында ашық талқылауды қиындатады. Лицензияланған орталықтардың ашылуы жергілікті тұрғындарға өздерінің, балаларының немесе туыстарының мәселесін заңды, қауіпсіз және кәсіби деңгейде шешуге мүмкіндік береді.

Қоғам тарапынан да оң пікірлер айтылып жатыр. Шымкентте тұрмыстық зорлық-зомбылық мәселелерімен айналысатын белсенді азаматтық ұйымдар бұл реформаны ұзақ күткен маңызды қадам ретінде бағалады. «Бізде жәрдем сұрайтын адамдар бар болатын, бірақ жіберетін жер аз еді. Енді лицензияланған, стандарты бекітілген орталық жұмыс жасайтын болды — бұл өте үлкен өзгеріс», — деді Шымкенттегі әйелдер правозащиталық ұйымдарының өкілі. Мұндай пікірлер бос сөз емес: жыл сайын жүздеген адам кәсіби психологиялық және заңгерлік қолдауды уақтылы алмай, зорлық-зомбылық жағдайынан шыға алмай қиналады.

Алдағы уақытта министрлік дағдарыс орталықтары желісін одан әрі кеңейтуді және арнаулы әлеуметтік қызметтердің сапасын жетілдіруді жалғастыратынын мәлімдеді. Жоспарлар арасында — ауылдық жерлерде де қол жетімді қызметтерді дамыту, мамандарды оқыту деңгейін арттыру, халықтың хабардарлығын күшейту бағдарламаларын іске асыру. Тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы күрес — бұл тек арнайы орталықтар ашу ғана емес, бүкіл қоғамның бірлескен жұмысы. Мемлекеттің осы бағыттағы жүйелі қадамдары — болашақта халықтың осалдау топтарының қорғалуын қамтамасыз ету үшін бекітілген іргетас болмақ.