Шымкентте балалардың терезеден құлауын болдырмау үшін блокираторлар орнатылуда

Шымкентте балалардың терезеден құлауын болдырмау үшін блокираторлар орнатылуда

8 шілде 2026 жыл. Шымкент қаласында биылғы жылдың басынан бері алты бала көпқабатты үйлердің терезесінен құлап, олардың үшеуі қайтыс болды. Соңғы екі трагедиялық оқиға жақында ғана болды: бір бала ауыр жарақаттармен ауруханаға жатқызылды, екіншісі оқиға орнында дүниеден өтті. Мамандардың айтуынша, бұл қайғылы жағдайлардың дерлік барлығын алдын ала болдырмауға болатын еді. Бұл мәселе тек Шымкентке ғана тән емес — Қазақстанның басқа қалаларында да балалардың терезеден құлауы жыл сайын қайталанып отыратын ауыр трагедияға айналып барады.

Оқиға мен оның жағдайлары өте қарапайым және сондықтан да алдын алу мүмкін болатын. Бала терезеге немесе балконға жақындайды, ешкім қасында болмайды немесе ересек адамдар бір сәтке алаңдап кетеді — сол жеткілікті. Терезедегі москиттік тор балалардың кейбір ата-аналарына қауіпсіздік иллюзиясын береді, алайда ол кішкентай баланың салмағын да ұстай алмайды. Шымкент қаласының Төтенше жағдайлар департаментінің өкілі Асқар Шарип бұл мәселеге ерекше назар аударып отыр: «Бүгінгі таңда бұл ең өзекті мәселелердің бірі. Жаз ыстығымен бірге тұрғындар тынысалдыру үшін терезелерін жиі ашатын болады. Бірақ терезе тек жарық пен таза ауа көзі ғана емес, сонымен бірге үлкен қауіп көзі де болып табылады. Мұндай трагедиялардың барлығы дерлік ересек адамдардың балаларды ашық терезе жанында бақылаусыз қалдыруынан туындайды».

Маман сондай-ақ москиттік тордың ата-аналар арасында кең тараған қате пікірге айналғанын атап өтті. Қала тұрғындарының басым бөлігі осы торды баланы сырттан қорғайтын сенімді тосқауыл деп санайды. Шын мәнінде, москиттік тор жәндіктерден қорғауға арналған және оның конструкциясы ешқандай жүктемеге есептелмеген. Баланың салмағына шыдамай, ол бірнеше секунд ішінде жыртылып кетеді. Осы жалған сенім көптеген трагедиялардың тікелей себебіне айналады.

Жағдайдың ауырлығын түсінген қала билігі алдын алу шараларын жедел күшейтті. Кәсіпкерлердің қолдауымен қалада қазірдің өзінде 130-ға жуық арнайы терезе блокираторлары орнатылды. Бұл құрылғылар терезені белгілі бір бұрышта ұстап, баланың сыртқа шығуына мүмкіндік бермейді. 170 көпқабатты үйдің тұрғындары арасында түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, ескерту парақшалары мен ақпараттық материалдар таратылды. Төтенше жағдайлар департаментінің қызметкерлері пәтерлерге тікелей барып, ата-аналарға балаларының қауіпсіздігін сақтаудың қарапайым ережелерін жеткізуде. Дегенмен, «Отырар» телеарнасының түсіру тобы спасателермен бірге бірнеше көпқабатты үйге барғанда, тұрғындардың басым бөлігі есіктерін ашпады, ал ашылған пәтерлердің терезелерінде арнайы блокираторлар мен шектеуіш құрылғылар жоқтың қасы болды.

Бала психологтары мен дәрігерлердің пікірінше, үш-төрт жасар балалар қауіпті жағдайларды мүлде бағалай алмайды. Олар ойын кезінде терезені жай ғана «тағы бір мүмкіндік» ретінде қарастырады — сыртқа шығуға, қараңғыда не барын білуге. Бала невропатологы Зауреш Омарованың айтуынша, «Балалар бесінші қабаттың биіктігін да, жерге дейінгі қашықтықты да ұғынбайды. Олар ойынның логикасымен жашайды, ал тыйым салынған нәрсе оларды одан да қатты тартады. Сондықтан ата-аналардың міндеті — техникалық шаралар арқылы физикалық кедергі жасау, тек сөзбен ескертумен шектелмеу». Маман сондай-ақ жаздың ыстық айларында балалардың үйде өткізетін уақыты айтарлықтай артып, ал ересек адамдар жиі қатты шаршайтынын немесе ауыр жұмыстан кейін ұйықтап қалатынын ескертеді — тура осы сәттерде тәуекел ең жоғары деңгейге жетеді.

Статистика жылдан жылға алаңдаушылық туғызып отыр. Өткен жылы Шымкентте терезеден бес бала құлаған болса, биыл олардың саны жылдың жартысы өтпей-ақ алтыға жетті. Бұл тек Шымкентке тән жағдай емес: Алматыда, Астанада және басқа ірі қалаларда да ұқсас оқиғалар жыл сайын тіркеліп отырады. Халықаралық тәжірибеге жүгінсек, Еуропа елдерінде мұндай апаттарды болдырмаудың негізгі тетігі — терезелерге арнайы блокираторлар орнатуды заңнамалық деңгейде міндеттеу. Мысалы, Ұлыбританияда балалары бар отбасылар тұратын үйлерде мұндай құрылғылар стандартты болып есептеледі. Қазақстанда бұл норманы заң жүзінде бекіту мәселесі әлі күнделікті талқылау деңгейінде ғана қалып отыр.

Жергілікті тұрғындар арасында пікірлер екіге жарылады. Бір топ тұрғындар блокираторлар орнатудың маңыздылығын толық мойындайды және өз ынтасымен іске кіріскен. «Екі жыл бұрын үйіміздің жанындағы үйде осындай трагедия болды. Содан кейін біз дереу терезелерімізге қорғаныш орнаттық», — дейді көпқабатты үй тұрғыны Гүлнар Сейтқалиева. Алайда басқа бөлігі мәселенің маңыздылығын жете бағаламайды немесе шараларды қымбат деп санайды, немесе жай ғана «біздің балаларымыз мұқият» деп ойлайды. Дәл осы психология — «менің балама бұл болмайды» деген сенім — трагедияларды тоқтатудың ең үлкен кедергісіне айналып отыр.

Шымкент Төтенше жағдайлар департаменті алдағы уақытта профилактикалық жұмысты одан әрі кеңейтуді жоспарлап отыр. Атап айтқанда, мектепке дейінгі мекемелер мен мектептерде ата-аналар арасында арнайы семинарлар өткізу, балалары бар үйлерге арзан немесе тегін блокираторлар беру бағдарламасын іске қосу, сонымен қатар жоғары қабаттарда тұратын отбасыларға кезектен тыс тексеру жүргізу қарастырылуда. Мамандар тек техникалық шешімдер ғана жеткіліксіз екенін де мойындайды: қоғамда балалар қауіпсіздігіне деген мәдениетті, ата-ана жауапкершілігін жүйелі түрде қалыптастыру — бұл жұмыстың ұзақ мерзімді бөлігі. Спасателердің үні бір: баланың қауіпсіздігі ересек адамның зейінінен басталады. Бір сәтке алаңдаудың ауыр зардабы — бүкіл ғұмырлық өкініш.