Шымкентте «ақылды» газ есептегіштер орнатылуда: цифрлық болашаққа қадам

19 тамыз 2026 жыл. Қазақстанның үшінші мегаполисі — Шымкент қаласында газ есепке алу жүйесін түбегейлі жаңарту жұмыстары жүріп жатыр. «QazaqGaz Aimaq» компаниясы «Aqyl Energy» жобасы аясында жеке үйлерге заманауи электронды газ есептегіштерін орнатуда. Бұл жоба тек техникалық жаңарту ғана емес, елдегі газ тұтыну мәдениетін түбегейлі өзгертуге бағытталған ірі мемлекеттік бастама болып табылады.
Жобаның тарихына үңілер болсақ, оның бастауы Қазақстан Президентінің газды үнемді пайдалану мәселесіне қатысты берген тапсырмаларынан алынады. Газ және газбен жабдықтау туралы заң шеңберінде «QazaqGaz» ұлттық компаниясы халықтың газды нақты есепке ала отырып тұтынуын қамтамасыз ететін жүйені енгізуді мақсат етіп қойды. Бұған дейін есептегіштерді тексерушілер үйден үйге жүріп, көрсеткіштерді қолмен жазып алатын. Бұл процесс уақытты көп алатын, адами қателіктерге жол беретін және кейбір жағдайларда дауларды тудыратын ескірген әдіс болып саналатын. Халықтың ай сайын күтпеген соманы төлеуге мәжбүр болуы да осы жүйенің кемшілігінен туындайтын еді.
«Aqyl Energy» жобасы 2026 жылдың маусым айында Шымкентте іске қосылды. Бүгінгі таңда қалалық жеке үйлердің 80 мыңына жуығына жаңа интеллектуалды есептегіштер орнатылып үлгерді. Бұл — жоспарланған жұмыстың бірінші кезеңі. Қазіргі уақытта мамандар екінші кезеңге кіріскен. Жалпы жоспарға сәйкес, 2027 жылға қарай Шымкенттің барлық жеке үй иелері осы жаңа есепке алу жүйесіне толық ауысады. «QazaqGaz» ұлттық компаниясының басқарма төрағасы Әлібек Жамауовтың мәліметіне сүйенсек, жоба тек Шымкентпен ғана шектелмейді: Түркістан және Қызылорда облыстарын қамтитын оңтүстік өңірлерде де орнату жұмыстары жүргізілуде. Ал республика бойынша жалпы алғанда 1 миллион 350 мың заманауи есептегіш орнату жоспарланып отыр. Бұл — отандық энергетика тарихындағы ауқымы жағынан ең ірі цифрландыру жобаларының бірі.
Жаңа есептегіштің халық үшін маңызды бір артықшылығы — оның тегін орнатылуы. Тұрғындар аспаптың өзін де, орнату жұмыстарын да ақысыз алады. Жаңа құрылғы газ тұтыну көлемін дәл және электронды түрде анықтайды, ал есептелген сома белгіленген уақытта автоматты түрде жіберіледі. Шымкент тұрғыны Өскенбай Сегізбай бұл өзгерісті оң бағалайды: «Бұрын тексерушілер үйлерге жүріп, көрсеткіштерді алып кететін, содан кейін бізге шот келетін. Енді бір тиын да артық немесе кем төлемейміз. Электронды жүйе арқылы әр айда белгіленген уақытта төленетін сома келеді. Соны төлейміз». Бұл сөздер жүйенің қарапайым тұрғын үшін тигізетін нақты пайдасын айқын көрсетіп тұр.
Энергетика саласының тәуелсіз сарапшысы Дінмұхамед Бекенов жобаның стратегиялық маңызын атап өтеді: «Интеллектуалды есептегіштерге көшу — бұл жай ғана техникалық жаңарту емес. Бұл — энергия үнемдеу мәдениетін қалыптастырудың алғышарты. Адам өзі қанша тұтынып жатқанын нақты көргенде, оны реттеуге ынталанады. Еуропалық тәжірибе көрсеткендей, мұндай жүйелер газ тұтынуды орта есеппен 10-15 пайызға азайтады». Шынында да, дамыған елдердің тәжірибесіне қарасақ, Германия, Нидерланды, Дания сияқты мемлекеттер ақылды есептегіш жүйелерін енгізгеннен кейін энергия тиімділігін едәуір арттырған. Қазақстан осы жолмен жүруде.
Жобаның экономикалық тиімділігі де назар аударарлық. Бұрынғы жүйеде есептегіш тексерушілерін ұстау, баруынан болатын шығын, адами қателіктерден туындайтын шағымдарды шешу — барлығы қосымша шығысты талап ететін. Цифрлы жүйе осы шығындарды айтарлықтай қысқартады. Сонымен қатар, мемлекет газ тұтынудың нақты статистикасын алып, болашақ жылу маусымдарына дұрыс жоспар жасай алады. Шымкент қалалық газ қызметінің маманы Айгүл Нұрланованың сөзімен айтқанда: «Электронды жүйе бізге тұтыну деректерін нақты уақытта бақылауға мүмкіндік береді. Бұл авариялық жағдайлардың алдын алуға, газ шығынын болдырмауға тікелей ықпал етеді».
«QazaqGaz» компаниясының Шымкенттегі қызметі тек есептегіш орнатумен шектелмейді. Компания қалалық кәсіпорындарға табиғи газдың тұрақты жеткізілімін де қамтамасыз етуде. Осындай кәсіпорындардың бірі — қызанақ өсіретін жылыжай кешені. Бүгінгі таңда онда 600 адам жұмыс істейді, болашақта жұмыс орындарының санын 5 мыңға жеткізу жоспарланып отыр. Бұл — компанияның тек жылу мен газ ұсынып қана қоймай, өңірдің экономикалық дамуына да тікелей үлес қосып жатқанының айқын дәлелі. Мемлекеттік энергетикалық компанияның осылайша кешенді жауапкершілік алуы — қоғам мен бизнестің бірлескен жетістігін білдіреді.
Шымкентте жүріп жатқан бұл жаңарту — Қазақстанның цифрлы трансформация жолындағы маңызды қадамдардың бірі. Жоба толық аяқталған кезде елде газ тұтыну есебі мүлдем жаңа, ашық және адал жүйеге ауысады. Тұрғындар нақты тұтынған мөлшері үшін ғана төлейді, мемлекет ресурстарды тиімді басқарады, ал компания шығындарын азайтады. Бұл — барлық тараптың ұтатын жүйесі. 2027 жылға қарай Шымкент тұрғындарының барлығы осы жүйеге толық ауысқанда, Қазақстан газ есепке алу саласындағы алға жасалған осы үлкен қадамның нәтижесін айқын сезінеді.