Қызылордада уран өнеркәсібінің болашағы талқыланды: аймақ пен ел үшін стратегиялық серіктестік

Қызылорда облысының әкімі Мұрат Ергешбаев «ҰАК «Қазатомпром» АҚ басқарма төрағасы Мейіржан Юсуповпен кездесті. 2026 жылғы 16 шілдеде өткен бұл жиында тараптар аймақтағы уран өндіру саласының қазіргі жағдайын, өндірістік жобалардың жүзеге асырылу барысын және өзара ынтымақтастықтың болашақ бағыттарын кеңінен талқылады. Кездесу Қазақстанның уран өнеркәсібі үшін стратегиялық маңыздылығымен ерекшеленді, өйткені Қызылорда облысы республикадағы уран өндірудің бірнегізгі орталықтарының бірі болып табылады.
Қазатомпром — әлемдік уран нарығындағы ең ірі өндірушілердің бірі. Компания соңғы жылдары өз позицияларын нығайтып, жаһандық уран өндірудің шамамен 22-24 пайызын қамтамасыз етуде. Бұл ретте Қызылорда облысы компанияның негізгі өндірістік базасы ретінде ерекше орынды иеленеді. Аймақта уран өндіруді «Қазатомпромның» төрт еншілес кәсіпорны жүргізеді: «Байкен-U» ЖШС, «Тураниум» ЖШС, «Семізбай-U» ЖШС және «РУ-6» ЖШС. Металлургия саласының аймақтың өңдеуші өнеркәсіп құрылымындағы үлесі 39,4 пайызды құрайды — бұл облыс экономикасы үшін шешуші маңызы бар сектор екенін айқын дәлелдейді.
Облыс басшысы кездесуде «Қазатомпром» компаниялар тобының аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуындағы маңызды рөлін атап өтті. «Қазатомпром» компаниялар тобы облысымыздың әлеуметтік-экономикалық дамуында маңызды рөл атқарады. Бірнеше жылдар бойы аймақтағы уран өндіру тұрақты дамып, жаңа жұмыс орындарын ашуға, өндірістік әлеуетті арттыруға және жергілікті экономиканың өсуіне ықпал етуде. Өзара тиімді ынтымақтастығымыз табысты жалғасатынына сенімдімін», — деді Мұрат Ергешбаев. Бұл сөздер тек ресми хабарлама ретінде ғана емес, аймақтың стратегиялық курсының бағытын айқындайтын маңызды саяси сигнал ретінде де қабылданды.
Сарапшылар бұл кездесуді Қазақстанның жаһандық уран нарығындағы позициясын нығайтуға бағытталған кешенді стратегияның бір бөлігі ретінде бағалайды. «Қазіргі таңда АЭС-тер мен ядролық энергетикаға жаһандық қызығушылық артып келеді. Еуропа елдері де, Азия нарықтары да таза энергия көздерін іздестіруде. Бұл жағдайда Қазақстанның уран өндірушілер ретіндегі маңызы тым жоғары», — дейді энергетика саласының сарапшысы Болат Сейтқали. Шынында да, климаттық өзгерістермен күрес аясында ядролық энергетика қайтадан жаһандық күн тәртібіне оралуда, ал бұл Қазатомпром үшін жаңа экспорттық мүмкіндіктер туғызуда.
Тарихи тұрғыдан алғанда, Қызылорда өңірінде уран өндіру кеңес дәуірінен бастау алады. Тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан бұл саланы жаңғыртып, заманауи технологиялар мен халықаралық серіктестік негізінде жылдам дамытты. «Ішкі шаймалау» технологиясын кеңінен енгізу арқасында өнімділік артып, экологиялық тәуекелдер едәуір азайды. Осы жылдар ішінде Қызылорда облысы уран өнеркәсібінің орталығына айналды, ал компания шетелдік инвесторлармен де табысты серіктестік орнатты. Жапония, Франция, Қытай және Канада сияқты елдердің компаниялары Қазатомпромның бірлескен кәсіпорындарында үлестерге ие.
Аймақ тұрғындары үшін уран өнеркәсібінің маңызы тек экономикалық емес, әлеуметтік де. Еншілес кәсіпорындар Қызылорда облысында мыңдаған жұмыс орнын қамтамасыз етеді. Жергілікті мамандарды даярлауға инвестиция салынып, жастарға техникалық білім алу мүмкіндіктері ұсынылуда. Бұдан басқа, компания мектептер, ауруханалар және инфрақұрылым нысандарын салуға демеушілік жасайды. «Кәсіпорын болмаса, ауылымыз болмас еді. Балаларымыз мұнда жұмыс табады, оқиды, отбасын құрады», — дейді облыс орталығынан шамамен жүз шақырым жерде орналасқан кен жақын ауылдың тұрғыны Гүлнәр Әбенова.
Кездесу қорытындысы бойынша тараптар ынтымақтастықты одан әрі нығайтуға және аймақтың тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуына бағытталған бірлескен жобаларды жүзеге асыруға дайындықтарын растады. Болашақта өнімді тереңдетіп өңдеу, уранды байыту сияқты жоғары технологиялық бағыттарды дамыту мәселелері де талқылану аясында болды деп болжауға болады. Мейіржан Юсупов өз кезегінде аймақпен тығыз байланысты сақтаудың маңыздылығын атап өтіп, компанияның әлеуметтік міндеттемелерін орындауға дайын екендігін мәлімдеді.
Жалпы алғанда, бұл кездесу Қазақстанның уран өнеркәсібінің дамуы тек қана өндірістік мәселе емес, ол стратегиялық ұлттық мүдде екенін тағы бір рет растады. Қызылорда облысы жаһандық атом энергетикасы нарығында Қазақстанның беделін арттырудың алдыңғы шебінде тұр. Болашақта осы саладағы инвестициялар мен технологиялық жаңартулар арқылы аймақ экономикасы одан сайын тереңдей дамып, Орталық Азия аясында бәсекеге қабілеттілігін сақтай береді деп күтілуде. Мамандардың пікірінше, алдағы жылдары жаңартылатын энергетика мен ядролық энергетиканың тоғысында жаңа мүмкіндіктер ашылмақ, ал Қазатомпром бұл жаһандық тенденцияда өз орнын мықтап бекітуге мүдделі.