Су жүйесіндегі жаңа дәуір: автоматтандыру қалалықтардың өміріне қалай қызмет етеді

Қазіргі заманда ірі қалалардың тұрақты су жабдықтауы тек инженерлік мәселе ғана емес, ол — миллиондаған адамның тіршілігімен, денсаулығымен және тұрмыс сапасымен тікелей байланысты стратегиялық міндет. 2026 жылдың 22 тамызында «Су ресурстары — маркетинг» ЖШС-нің объектілеріндегі жұмыс барысымен танысқан мамандар мен журналистер кәсіпорынның су жабдықтау жүйесіндегі кешенді жаңғырту жұмыстарының нәтижелерін өз көздерімен бағалады. Жеткізілген ақпаратқа сүйенсек, бүгінгі таңда кәсіпорын объектілерінде барлық процестер заманауи автоматтандыру жүйелері арқылы басқарылып, адами қателік факторы іс жүзінде жойылған.
Су жабдықтау желілерін толық автоматтандыруға деген қажеттілік бірден туындаған жоқ. Соңғы онжылдықта Қазақстанның ірі қалаларында су желілерінің тозуымен байланысты апаттардың саны жыл сайын ұлғайып келді. Мамандардың есептеулері бойынша, елдің жалпы су жеткізу желілерінің 60 пайыздан астамы өзінің пайдалану мерзімін толық немесе ішінара өтеп болған. Бұл жағдай жөндеу жұмыстарын жүргізуді қиындатып, авариялық жағдайлардың орнын анықтауға кететін уақытты ұлғайтты. Сол себепті «Су ресурстары — маркетинг» ЖШС өз объектілерінде жаңа буын жабдықтарды енгізуге шешім қабылдады. Бұл шешім — тек техникалық жаңарту ғана емес, ол — кәсіпорынның тұтынушыларға берген нақты уәдесі.
Жаңа жүйенің негізгі артықшылығы — 14 кешенді автоматика шкафының орнатылуы. Аталған шкафтар су жеткізу желілеріндегі су ағындарын толықтай автоматты режимде басқарады. Бұл дегеніміз, жүйе тәулік бойы, жыл бойы адам қатысусыз жұмыс істей алады. Диспетчер бақылау пунктінен отырып, желінің кез келген бөліміндегі жағдайды нақты уақыт режимінде бақылай алады. Кәсіпорынның бас инженері Серік Нұрланов: «Бұрын бір авариялық жағдайды шешу үшін бригада объектіге барып, жергілікті жерде бағалау жүргізіп, сосын ғана шара қолданатын еді. Енді диспетчер 30 секунд ішінде желінің кез келген бөлімін жабады, бағыттарды ауыстырады және мәселені жойған соң қайта ашады», — деп мәлімдеді.
Жүйенің ерекше назар аударатын элементі — электр жетектерімен жабдықталған электрзаслонкалар. Бұл заслонкалар желі бойынша су ағындарын реттеп, бөліктер арасында дұрыс қысымды қамтамасыз етеді. Ең маңыздысы — диспетчер кез келген заслонканы қашықтан, диспетчерлік пункттен тікелей басқара алады. Апаттық жағдайда немесе жоспарлы жөндеу жұмыстары кезінде бірнеше секунд ішінде қажетті учаскені жабу мүмкіндігі тұтынушылар үшін ыңғайсыздықты барынша азайтады. Диспетчер Айгүл Бекова: «Бұрын кейде бірнеше ауданды бір мезгілде сусыз қалдырып, жөндеу жүргізуге тура келетін. Қазір тек нақты зақымдалған учаскені ажыратамыз, ал қалған тұтынушылар су жабдықтауын үздіксіз алуын жалғастырады», — деп айтты.
Стандартты режимде автоматика жүйесі желіде тұрақты және қажетті су қысымын ұстап тұрады. Бұл — ерте таңда немесе кеш кезде, яғни тұтыну шыңдарында өзекті мәселе болып табылады. Жүйе сұранысты алдын ала талдап, қысым өзгеруінің алдын алады. Тәуелсіз сарапшы, су шаруашылығы маманы Дәулет Сейітқали: «Қысымды автоматты реттеу — бұл тек жайлылық емес. Жоғары немесе тұрақсыз қысым құбырлардың тозуын тездетіп, жаңа авариялардың алғышартын жасайды. Тиімді қысым менеджменті желінің жалпы қызмет мерзімін бірнеше жылға ұзарта алады», — деп атап өтті. Бұл статистикалық тұрғыдан да маңызды: халықаралық тәжірибе бойынша, автоматтандырылған қысым реттеу жүйелері су шығындарын 15-25 пайызға дейін азайтады.
Жобаның маңызын қалалық инфрақұрылымның жалпы жай-күйі контекстінде қарастырған жөн. Қазақстан қалалары соңғы жылдары жылдам урбанизация үрдісімен бетпе-бет келіп отыр. Халық санының өсуімен бірге су тұтыну көлемі де артып келеді. Мұндай жағдайда ескі, адами факторға тәуелді басқару жүйелері жеткіліксіз болып табылады. «Су ресурстары — маркетинг» ЖШС-нің тәжірибесі — Қазақстандағы коммуналдық инфрақұрылықты жаңғыртудың нақты үлгісі ретінде қарастырылуы мүмкін. Осы бағытта жасалған қадамдар ел бойынша басқа да су жабдықтау кәсіпорындары үшін бағдар болуы ықтимал.
Жергілікті тұрғындардың жаңа жүйеге қатысты пікірі оң. «Бұрын жазда немесе қыста кенеттен сусыз қалу жиі болатын. Соңғы айлардан бастап мұндай жағдайлар мүлдем болмай жатыр», — деп айтады Алматының бір тұрғыны Нұргүл Оспанова. Осындай пікірлер кәсіпорынның жаңа жабдықтарды пайдалануға берген уақыты мен аталмыш технологиялардың нәтижесіне алғашқы дәлел болып табылады. Кәсіпорын басшылығы алдағы жылдары мониторинг жүйесін одан әрі кеңейтіп, қосымша диспетчерлік орталықтар ашуды жоспарлап отыр.
Болашаққа қарайтын болсақ, «Су ресурстары — маркетинг» ЖШС жаңартылған инфрақұрылықты жасанды интеллект алгоритмдерімен ықпалдастыру мүмкіндіктерін зерттеп жатыр. Бұл технология желідегі ықтимал ақауларды алдын ала болжауға, жөндеу жұмыстарын жоспарлы жүргізуге мүмкіндік береді. Сарапшылардың пікірінше, мұндай жүйелер апаттардың 70-80 пайызын алдын ала анықтай алады. Бір нәрсе анық: «Су ресурстары — маркетинг» ЖШС бүгінгі қадамымен тек өз объектілерін ғана емес, бүкіл саланың даму бағытын белгілеп берді. Заманауи автоматтандыру жүйелері — бұл болашақтың технологиясы емес, бүгінгі күннің қажеттілігі.