Шымкенттегі тұрғын үй жаңарту: 2030 жылға дейін 604 пәтер иесі жаңа үй алады

5 қыркүйек 2026 жылШымкент қаласы үшін тұрғын үй мәселесі ондаған жылдар бойы өзекті болып келеді. Кеңес дәуірінде салынған көпқабатты үйлердің басым бөлігі бүгінгі күні өз мерзімін өтеп, тозығы жеткен халге келген. Осы мәселені кешенді шешу мақсатында қалалық билік 2025 жылдың желтоқсанында тұрғын үйді реновациялау бағдарламасын бекітті, ал 2026 жылдың ақпанында оған маңызды өзгерістер енгізілді. Бағдарлама 2030 жылға дейін созылып, 604 пәтер иесінің жаңа тұрғынжайға қоныс аударуын қамтамасыз етуді көздейді. Бұл — Оңтүстік Қазақстанның ең ірі мегаполисі үшін өте маңызды қадам.
Шымкентте тұрғын үй қорын жаңарту екі бағытта жүргізілуде. Бірінші бағыт — реновация, яғни тозған және апатты үйлерді бұзып, тұрғындарға жаңа пәтер беру. Екінші бағыт — модернизация, бұл жағдайда тұрғындар үйден шықпай-ақ ғимараттың шатыры, кіреберістер, жертөлелер, фасад, инженерлік жүйелер мен лифтілер жөнделеді. 2026 жылы 29 көпқабатты үйді модернизациялау және 30 лифтті ауыстыру жоспарланған. Капиталдық жөндеуге осы жылы 2,67 млрд теңге бөлінген. Жөндеу жұмыстары аяқталғаннан кейін пәтер иелері шыққан шығынды толық өтеуге міндетті, алайда оларға жеті жылдан он бес жылға дейін пайызсыз мерзімді төлем мүмкіндігі берілген. Бұл тұрғындар үшін айтарлықтай жеңілдік болып табылады.
Бағдарламаның іс жүзінде жүзеге асырылуын «СПК Shymkent» акционерлік қоғамы қамтамасыз етеді. Корпорация пәтер иелерімен, инвесторлармен және мемлекеттік органдармен өзара байланыс орнатып, тұрғындардың қоныс аударуын ұйымдастырады. Жалпы үйлестіру қызметін Шымкент қаласының құрылыс басқармасы атқарады. Қала құрылыс басқармасының басшысының орынбасары Ердәулет Әжібаев бағдарламаның мақсаты мен ауқымы туралы нақты мәлімет берді: «Реновация бағдарламасы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен апатты және тозған көпқабатты тұрғын үйлерді бұзу және азаматтарды қоныс аудару арқылы тұрғын үй құрылысын кешенді жаңартуды қарастырады. Бағдарламаны іске асыру 2030 жылға дейін есептелген және Шымкенттегі апатты және тозған тұрғын үй қорын кезең-кезеңімен қысқартуға, азаматтардың тұрғын жай жағдайларын жақсартуға және қазіргі заманғы қалалық ортаны дамытуға бағытталған. Іске асырылатын объектілер тізіміне 604 пәтерге арналған 66 көпқабатты тұрғын үй кіреді».
Осы жылы 13 көпқабатты үйден тұрғындарды қоныс аударту жоспарланған. Апатты немесе тозған деп танылу үшін ғимаратты тәуелсіз сараптамалық ұйым зерттеп, қорытынды береді. Апатты мәртебені қала мәслихатының шешімімен бекітеді, ал тозған үй деп тану — құрылыс басқармасының құзыреті. Маңызды мәселе — тексеруге кеткен шығынды пәтер иелері өздері төлейді. Тұрғын үй мамандарының айтуынша, бұл шарт кейбір жағдайларда кедей тұрғындар үшін қосымша қаржылық ауыртпалық туғызуы мүмкін, сондықтан мемлекеттік қолдау механизмдерін кеңейту қажеттілігі туындайды.
«СПК Shymkent» өкілдерінің түсіндіруінше, бағдарламаға қатыса алатын үйлерге қойылатын басты талап — техникалық қорытынды бойынша тозған деп танылуы және пәтер иелерінің жүз пайыздық келісімі. Бұл талап бір жағынан демократиялық шешім қабылдау принципін ұстанса, екінші жағынан іс жүзінде үдерісті қиындатуы мүмкін. Өйткені тіпті бір пәтер иесі қарсы болса да, үйді бағдарламаға енгізу мүмкін болмайды. Алайда заңнама тұрғысынан мұндай тәсіл азаматтардың меншік құқығын қорғайды деп бағаланады. Ғимарат бағдарламаға енгізілгеннен кейін СПК инвесторларды объект сипаттамасымен таныстырады, тұрғындармен кездесулер өткізеді және мемлекеттік органдармен өзара іс-қимылда жобаны ілеспелейді.
Шымкент тұрғындарының реновация бағдарламасына деген көзқарасы екіұдай. Тозған үйлерде тұратын азаматтардың бір бөлігі жаңа пәтер алу мүмкіндігін зор үмітпен күтеді. «Біздің үйіміздің жертөлесі жыл сайын су алады, шатыры ағады, кіреберістер мүлде жарамсыз күйде. Реновация — біз үшін жалғыз үміт», — дейді Шымкенттің Әл-Фараби ауданының тұрғыны Нұрлыбек Сейтқали. Алайда кейбір тұрғындар жаңа пәтерлердің орналасқан жері мен берілу шарттары туралы толық ақпарат алу қиынға соғатынын айтады. Бағдарламаның ашықтығы мен тұрғындарды хабардар ету сапасын арттыру — болашақтағы басты міндеттердің бірі болмақ.
Тұрғын үй саласының маманы, экономист Асқар Байжанов реновация бағдарламасының қалалық экономикаға тигізетін оң ықпалын атап өтеді: «Тозған үйлерді бұзып, орнына заманауи тұрғын үй кешендерін салу — бұл тек тұрғындардың өмір сапасын ғана емес, сонымен бірге бүкіл аудандардың инфрақұрылымын жаңартады. Инвесторлардың белсендірек тартылуы жаңа жұмыс орындарын ашады және жергілікті бюджетке қосымша кіріс түсіреді». Сарапшының пікіріне сай, мұндай бағдарламалардың табысты болуы үшін мемлекеттік-жеке серіктестіктің тиімді механизмдері мен заңнамалық базаның нығаюы шешуші рөл атқарады.
Тарихи тұрғыдан алсақ, Қазақстанның ірі қалаларында тұрғын үй қорын жаңарту мәселесі 1990-жылдардың ортасынан бері талқыланып келеді. Алматы мен Астанада ұқсас бағдарламалар белгілі дәрежеде жүзеге асырылды, бірақ ауқымы жағынан шектеулі болды. Шымкенттің тәжірибесі Қазақстанның басқа өңірлік орталықтары үшін де үлгі бола алады. 2030 жылға дейін белгіленген мақсатты орындау — 66 үйді реновациялау, 604 пәтер иесін қоныс аудару, он миллиардтаған теңге инвестицияны тарту — бұл бағдарламаның ауқымы Шымкенттің тұрғын үй тарихындағы ең ірі жоба ретінде баға алуына мүмкіндік береді. Бағдарламаның сәтті аяқталуы қаланың бет-бейнесін түбегейлі өзгертіп, жүздеген мың тұрғынның тіршілік сапасын арттыруға жол ашады.