Шымкенттің 86 пайызы жөндеуді күтеді: лифттер ауысады, мерзімдер бұзылады

2026 жылдың 5 қыркүйегінде Шымкент қаласының тұрғын үй саласына қатысты жаңа мәліметтер жария болды. «Тұрғын үй Шымкент» ЖШС мәліметтеріне сүйенсек, қалада бар болғаны 2 551 көпқабатты тұрғын үй тіркелген, соның ішінде 2 209-ы, яғни тұрғын қордың 86 пайызға жуығы күрделі жөндеуді қажет етеді. Бұл көрсеткіш қала тұрғындарын ғана емес, жергілікті билік өкілдері мен сарапшыларды да алаңдататын күрделі мәселеге айналып отыр. Он жылдан астам уақыт бойы жүргізілген жұмыстарға қарамастан, мәселенің ауқымы азайғаннан гөрі айқынырақ көрінетін болды.
Тарихи деректерге назар аударсақ, 2013 жылдан бастап 2026 жылға дейінгі кезеңде Шымкентте 342 көпқабатты үйде күрделі жөндеу жүргізілген, 42 үйде 67 лифт ауыстырылған. Бұл жылдар бойы жинақталған нәтиже сан жағынан баршаға айтарлықтай болып көрінгенімен, жалпы қажеттіліктің алдында мардымсыз болып қалып отыр. Салыстыру үшін айтар болсақ, Алматы немесе Астанадағы күрделі жөндеу бағдарламалары да ұқсас қиындықтарға тап болған, алайда қаржыландыру көлемі мен мемлекеттік қолдаудың деңгейі олардың алға жылжуына мүмкіндік берген. Шымкент бұл жарыста айтарлықтай кейін қалып отыр. Тұрғын үй саласының маманы Айгүл Жақсыбекованың пікірінше, «Мұндай ауқымды мәселені тек бюджет қаражаты есебінен шешу мүмкін емес, тұрғындардың белсенді қатысуы мен жеке жинақтардың рөлі арта бермек».
Биылғы жылы 30 лифт ауыстыру жоспарланған, оның 23-і Қаратау ауданының үлесіне тиеді. Нұрсат шағын ауданында 12, 14, 23А, 131, 133/3, 135А, 217, 218 және 220-үйлерде жаңа лифт орнатылады. 135А үйде екі лифт жаңартылса, қалғандарында бір-бірден ауыстырылмақ. Нұрсат-2 шағын ауданында 24, 31, 35, 48, 50, 52, 54 және 56-үйлер жөндеу жұмыстарымен қамтылады, 52 және 56-үйлерде екі лифттен орнатылады. Тұран-2 шағын ауданының 55А үйінде де екі жаңа лифт іске қосылмақ. Әл-Фараби ауданында Қонаев даңғылындағы 7-үй мен 89-үйде, сонымен қатар Желтоқсан көшесіндегі 32-үйде жалпы алты лифт жаңартылады. Тұран ауданындағы Иляев көшесіндегі 4В үйде соңғы, жетінші лифт ауыстырылуы тиіс. Осынша нысанды бір мезгілде қамту — техникалық және ұйымдастыру тұрғысынан оңай шаруа емес.
Биылғы жылы құрылыс-монтаж жұмыстары 20 компанияға тапсырылған, олар 31 көпқабатты үйде бір мезгілде жұмыс жүргізуде. Мердігерлерді іріктеу барысында тәжірибе, қаржылық тұрақтылық, материалдық-техникалық база мен біліктілік талаптары ескерілген. Маңыздысы — тұрғын үй кеңесіне де мердігерді таңдауда дауыс беру құқығы берілген. «Тұрғын үй Шымкент» ЖШС жоспарлы-техникалық бөлімінің түсіндіруінше, күрделі жөндеу операторы тарапынан мердігерлік ұйым мен техникалық бақылау ұйымын тарта отырып жүзеге асырылады, ал атаулы ұйымдарды үй кеңесі таңдайды. Бұл тетік тұрғындарды пассив бақылаушы рөлінен шығарып, олардың мүдделерін қорғаудың нақты тұтқасына айналған.
Алайда барлығы тегіс жақсы емес. 2026 жылы екі мердігерлік ұйым шарт талаптарын бұзды. «Тұрғын үй Шымкент» ЖШС директоры Серік Қарловтың айтуынша, оларға шарттарда көзделген жауапкершілік шаралары қолданылған: тұрақсыздық айыбы есептелген, анықталған кемшіліктерді өз қаражаттарынан жою міндеті жүктелген. Егер мердігер жұмысты орындаудан бас тартса, қажетті құжаттарды бермесе немесе жөндеуді бір айдан астам кешіктірсе, оператор шартты бұзуға құқылы. Мұндай жағдайда тек нақты орындалған және қабылданған жұмыс ғана төленеді. Тұрақсыздық айыбы жұмыстардың жалпы құнының 0,1 пайызы мөлшерінде әр кешіктірілген күн үшін есептеледі, бірақ жалпы сомасы шарт бағасының 15 пайызынан аспауы тиіс. Кепілдік мерзімі жұмыс түріне байланысты: шатыр жұмыстары мен қолданылған материалдарға бес жыл, косметикалық өңдеу мен басқа жаңғырту түрлеріне екі жыл белгіленген.
Ауданаралық салыстыру жасасақ, ахуал мүлдем бірдей емес. Әл-Фараби ауданында 931 үйдің 187-сінде жөндеу аяқталған, 744-і әлі күтуде. Қаратау ауданында 626 үйдің тек бірінде ғана күрделі жөндеу жүргізілген, 625-і кезекте тұр. Тұран ауданында 544 үйдің 90-ы жөнделген, 454-і қамтылмаған. Еңбекшін ауданында 285 үйдің 49-ы жаңартылса, 236-сы жөндеуді күтеді. Абай ауданында 165 үйдің 15-і ғана жөнделген. Бұл сандар кез келген оқырманда ойлануға жер қалдырады: жылдамдық жеткілікті ме, жоспарлаудың ауқымы шындыққа сәйкес пе? «Осындай қарқынмен барлық үйлерді жөндеп шыққанша, ең алдымен жөнделгендердің кезекті жөндеу мерзімі жетіп қалуы мүмкін», — деп атап өтті Серік Қарлов.
Тұрғындар мен мүдделі тараптар ТОО «Тұрғын үй Шымкент» мекемесіне тікелей жүгіне алады. Кеңсе Шамши Қалдаяқов көшесі, 30-үйде орналасқан. Сол жерден алдын ала сметаны, ай сайынғы төлем есебін және қажетті құжаттар тізімін алуға болады. Маман Бекзат Сейітқали бұл мүмкіндікті барынша пайдалануды ұсынады: «Жөндеуге дейін үй кеңесін ұйымдастырып, барлық сұрақтарды алдын ала айқындастыру — кейінгі дауларды болдырмаудың ең тиімді жолы». Шымкенттің тұрғын үй мәселесі — бір жылдың немесе бір бағдарламаның шеңберінде шешілетін жай-жапсар емес. Бірақ жүйелі жұмыс, тұрғындардың белсенділігі және мердігерлерге қатаң бақылаудың ұштасуы ғана бұл ауқымды міндетті жүзеге асыруға нақты мүмкіндік береді.