Дербісектегі ауыз су дауы: «ТП-32» ұңғымасы заң аясында мемлекет қолына өтуде

Түркістан облысының Сарыағаш ауданындағы Дербісек елді мекенінде ауыз сумен қамтамасыз ету мәселесі соңғы айларда аймақтық деңгейде ерекше назар аударып келеді. 30 мамыр 2026 жылы жарияланған ресми ақпаратқа сәйкес, «ТП-32» ауыз су ұңғымасына қатысты туындаған заңдық дау бүгінде сот және уәкілетті органдар арқылы реттеліп жатыр. Тұрғындардың таза сумен қамтылуы мемлекеттің тікелей бақылауына алынғаны хабарланып, облыс әкімдігі барлық шешімдер тек заң талаптарына сәйкес қабылданатынына кепілдік берді.
Дербісек — халқы 18 мыңға жуық адамнан тұратын Сарыағаш ауданының ірі елді мекендерінің бірі. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл өңірде ауыз су тапшылығы бірнеше онжылдықтар бойы өткір мәселе болып келген. Орта Азиядағы ауа-райының өзгеруіне, жер асты суларының азаюына және тұтынушылар санының ұлғаюына байланысты ауылдарды сапалы сумен қамту инфрақұрылымын дамыту қажеттілігі артып отыр. Осы аймақта «ТП-32» ұңғымасы ұзақ жылдар бойы жеке кәсіпорын — «Рауан» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің пайдалануында болды. Алайда биылғы 25 сәуірде жалға алу шарты мерзімінің аяқталуы тараптар арасындағы дауды сотқа апарды. Сот шешімі нәтижесінде «Рауан» ЖШС-нің жер учаскесіне қатысты құқық белгілейтін құжаттарының күші жойылды.
Аудан әкімі Арман Абдуллаев Түркістан өңірлік коммуникациялар қызметінің ұйымдастыруымен өткен көшпелі брифингте бұқаралық ақпарат құралдары өкілдері мен Дербісек тұрғындарына жағдай туралы толық баяндады. «Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2022 жылғы Қазақстан халқына арнаған Жолдауында барлық елді мекендерді сапалы ауыз сумен қамтамасыз ету міндеті жүктелген болатын. Сол бағытта жұмыс жалғасуда. Бүгінде Дербісек ауылының 3 мыңнан астам абоненті орталықтандырылған су жүйесіне қосылған. Бұл — аталмыш елді мекен үшін тарихи жетістік», — деді ол. Кездесу ашық формаатта өтіп, тұрғындар өздерін толғандырған сауалдарды тікелей аудан басшысына қоя алды.
Маманнан да, бақылаушылар тарапынан да бірдей мойындалатын жайт: «ТП-32» ұңғымасы мемлекет меншігіне қайтарылса да, тұрғындардың ауыз суға қолжетімділігі шектелмейді. Өйткені «Сарыағаш Тұрмыс» коммуналдық кәсіпорны халыққа қызмет көрсетуді гидранттық жүйе арқылы штаттық режимде жалғастырып отыр. Оған қоса, су тапшылығының алдын алу мақсатында «№2-ТП» ұңғымасы да қосымша ресурс ретінде іске қосылған. «Қолданыстағы су қоры тұрғындар мен кәсіпкерлік нысандардың қажеттілігін толық өтеуге жеткілікті», — деп нақтылады аудан әкімі Арман Абдуллаев баспасөз мәслихатында. Бұл мәлімдеме тұрғындардың алаңдаушылығын біршама басуға септігін тигізді.
Мәселенің заңдық жағына келсек, «Арал-Сырдария» бассейндік инспекциясы «Рауан» ЖШС-нің су ресурстарын пайдалану құқығын ұзарту туралы өтінішін қанағаттандырудан бас тартты. Себеп — санитарлық қорғау аймағына қойылатын талаптардың бұзылуы. Бұл шешім теңгерімді заңдық ортада мемлекеттің су ресурстарына бақылауды күшейту бағытындағы жүйелі саясатының бір бөлігі ретінде бағаланды. Су ресурстарын реттеу саласының тәжірибелі маманы Ержан Сейітов бұл жайлы: «Санитарлық талаптарды орындамаған ұңғыма операторы өз лицензиясынан айырылады — бұл заңның қатаң талабы. Халыққа берілетін судың сапасы кез келген коммерциялық мүдделерден жоғары тұруы тиіс», — деп пікір білдірді.
Аталған оқиға ел ішіндегі ауыл шаруашылығы аймақтарын орталықтандырылған су жүйесіне кезең-кезеңімен қосу процесінің бір бөлігі ретінде қарастырылуы тиіс. Бүкіл Қазақстан бойынша ауылдық аймақтарда орталықтандырылған ауыз суға қолжетімділік деңгейін арттыру 2019—2025 жылдарға арналған «Ауыл — Ел бесігі» мемлекеттік бағдарламасының негізгі мақсаттарының бірі болды. Осы бағдарлама шеңберінде мыңдаған километр су құбыры желісі жаңартылып, жүздеген ауылдар тұңғыш рет орталық су жүйесіне қосылды. Дербісектің тәжірибесі осы жалпыұлттық бастаманың жергілікті деңгейде қалай жүзеге асырылып жатқанын айқын көрсетеді.
Қоғамдық пікір тұрғысынан алғанда, жергілікті тұрғын, үш баланың анасы Назгүл Бекова өз ойын бөлісті: «Бізді ең алдымен судың үзіліссіз берілуі алаңдатты. Қазір гидранттар жұмыс істеп тұр, балалар мектепке барады — өмір тоқтамайды. Бірақ мәселе түпкілікті шешілгенін естігіміз келеді». Бұл сөздер Дербісек тұрғындарының жалпы көңіл-күйін дәл жеткізеді. Адамдар атауы мен меншік мәртебесінен гөрі, нақты өмірлік қажеттіліктеріне — сапалы, тұрақты суға — назар аударады. Демек, уәкілетті органдардың алдындағы басты міндет — бюрократиялық рәсімдер ауыз суды нақты тоқтатып тастамауын қамтамасыз ету.
Ақпараттық кеңістікте де белгілі бір тазарту жұмысы жүргізілді. Аудан әкімі Арман Абдуллаев 5 мамырда өткен баспасөз мәслихатында облыс және аудан басшыларының атына байланысты әлеуметтік желілерде таралып жатқан кейбір ақпараттардың шындыққа сай еместігін атап өтті. Тұрғындарға тек ресми ақпарат көздеріне сену ұсынылды. Сот шешімдеріне қатысты шағымдар заңда белгіленген тәртіппен жоғары сот сатыларында қаралатыны да нақтыланды. Бұл жайдың өзі де заманауи ақпараттық ортада дезинформацияға қарсы күрестің маңыздылығын тағы бір мәрте ескертеді. Жалпы алғанда, Дербісектегі «ТП-32» ұңғымасына қатысты дау — жеке бір ауылдың су мәселесі ғана емес, мемлекеттің су ресурстарын басқарудағы жауапкершілігі мен заңның үстемдігі принципінің іс жүзінде қалай қолданылатынын танытқан нақты үлгі. Мемлекет пен тұрғындар арасындағы ашық диалог, брифингтер мен баспасөз мәслихаттары — осындай күрделі жағдайларда сенімді ақпарат таратудың ең тиімді жолы екенін Сарыағаш тәжірибесі тағы бір мәрте дәлелдеді.