Шымкентте оқушыларға қоғамдық көліктен тегін жүру мүмкіндігі берілді

Шымкент қаласында 2026-2027 оқу жылының басталуымен оқушыларға арналған маңызды әлеуметтік жаңалық күшіне енді: мектеп оқушылары қаладағы барлық қоғамдық көліктерде тегін жүре алатын болды. 1 қыркүйек 2026 жыл — Білім мерекесі күні — бұл бастаманың ресми іске қосылуымен де ерекше мерейлі болды. Жаңалық қаланың оқушылары мен олардың ата-аналары арасында кең резонанс тудырды, себебі Шымкент — халқы тығыз, географиясы кең үш миллиондық мегаполис.
Бұл бастаманың алғышарттары алдыңғы оқу жылдарында қалыптаса бастаған болатын. Шымкент қалалық әкімдігі 2025 жылдан бастап оқушылардың қозғалғыштығы мен білімге қолжетімділігін арттыру мақсатында бірнеше пилоттық бағдарламаны зерттеп, талдады. Мамандардың есептеулері бойынша, орта мектеп оқушысы бар отбасы айына қоғамдық көлікке орта есеппен 4 000-нан 6 000 теңгеге дейін жұмсайды. Бір отбасында екі-үш оқушы болған жағдайда бұл сома едәуір ауыр болатыны сөзсіз. Жаңа саясат осы шығынды толықтай жоюға бағытталған.
Тегін жүру мүмкіндігін пайдалану үшін оқушыдан бір ғана шарт талап етіледі: арнайы көлік картасын рәсімдеу. Бұл карта оқушының мектеп куәлігімен байланыстырылып, автобустардағы электрондық жүйемен үйлесімді жұмыс істейді. Карта арқылы оқушы кез-келген бағыттағы қоғамдық автобусқа тегін мінуге құқылы. Шымкент қалалық жолаушылар тасымалы басқармасының деректеріне сүйенсек, қалада бүгінгі таңда 80-нен астам автобус маршруты жұмыс атқарады, ал парк 600-ден астам автобустан тұрады. Яғни оқушылар қаланың кез-келген нүктесіне еркін жете алады.
Қалалық білім беру басқармасының басшысы Асқар Жақсыбеков бұл шешімнің мәнін былайша түсіндірді: «Біз балаларымыздың мектепке жету жолындағы кедергілерді барынша азайтқымыз келеді. Кейбір аудандарда мектеп пен үй арасындағы қашықтық 5-7 шақырымға жетеді. Ата-аналар жұмыс орнында болғанда бала мектепке өз бетімен жетуі керек. Тегін көлік оқушыға да, отбасына да үлкен жеңілдік». Шымкент қала әкімінің орынбасары Гүлнара Сейтқали де осы пікірді қолдай отырып, бастаманың ұзақ мерзімді перспективада оқушылардың үлгеріміне оң әсер ететінін атап өтті: «Сабаққа кешікпеу, жүруге жол қарай уақыт пен күш жұмсамау — бұл жанама түрде оқуға ынталандырады».
Тәжірибелі педагог, Шымкенттегі №47 мектептің директоры Зауреш Омарова бұл шешімді оқу процесі тұрғысынан бағалады: «Мен отыз жылдан бері мектепте жұмыс істеймін. Сабаққа кешігетін оқушылардың едәуір бөлігі жаяу жүруге мәжбүр болатындар еді. Ата-аналары ертемен жұмысқа кетеді, бала тоқтаған автобусты тосып тұрады. Енді бұл мәселе шешілді деп үміттенемін». Ол сондай-ақ аз қамтылған отбасылардан шыққан оқушылар үшін бұл шешімнің айрықша маңызды екенін ерекше атап өтті.
Осы бастаманың тарихи контекстін зерттесек, Қазақстанда оқушыларға арналған жеңілдікті тасымал мәселесі бірнеше жыл бойы талқылана келеді. Астана мен Алматыда оқушылар үшін жеңілдікті тариф немесе жеке ай сайынлы абонемент бұрыннан қолданылады, алайда толықтай тегін жүру тәжірибесі Шымкентте алғаш рет кең ауқымда іске асырылуда. Бұл жағынан алғанда, Шымкент Орталық Азия қалалары ішінде де озық үлгі болуы мүмкін. Мысалы, Ташкент пен Бішкекте оқушыларға арналған ұқсас бағдарламалар жекелеген санаттарда ғана қолданылады, ал жалпы оқушыларды қамтитын толық тегін жүйе сирек кездеседі.
Бастаманың қаржылық жағы да назар аударуды қажет етеді. Сарапшылардың болжамына қарағанда, қалада 200 мыңнан астам мектеп оқушысы бар. Барлығы бірдей картаны белсенді пайдаланбаса да, бюджетке белгілі бір жүктеме түсетіні анық. Алайда қала әкімдігі бұл шығынды ұзақ мерзімді инвестиция ретінде қарастыратынын мәлімдеді. Эксперттер де мұндай әлеуметтік шығындардың болашақта білімді ұрпақ тәрбиелеу арқылы еселеп оралатынын дәлелдейтін зерттеулер бар екенін айтып жүр. Экономист Талғат Бердіәлиев: «Оқушылардың мектепке қатысуын 5%-ға арттыру — бұл он жылдан кейін еңбек нарығына ықпал етеді. Балалардың білімге қолжетімділігін кеңейту — бұл стратегиялық инвестиция», — деп атап өтті.
Ата-аналар арасында реакция да оң болды. Үш баласы мектепте оқитын Айгүл Нұрмаханова: «Бұрын үш баламды мектепке жіберу үшін айына мыңдаған теңге жұмсайтынмын. Қазір сол ақшаны балаларымның тамағына, оқулығына жұмсай аламын. Мемлекетке рахмет», — деді. Мұндай пікірлер — бастаманың жай ғана символдық қадам емес, нақты өмірге оң өзгеріс әкелетінінің куәсі. Карталарды рәсімдеу процесі де қарапайым жүргізілуде: мектеп арқылы немесе арнайы пункттер арқылы оқушы мен ата-ана бірге өтіне алады.
Жалпы алғанда, Шымкенттің бұл тәжірибесі Қазақстанның басқа қалалары үшін де үлгі бола алады. Облыс орталықтары мен ірі қалаларда оқушылардың қоғамдық көлікке деген қажеттілігі жыл сайын артып келеді, ал инфрақұрылымның дамуы барлық аудандарды бірдей қамти бермейді. Осы мәселені шешу жолында Шымкент алдыңғы орынға шықты. Жаңа оқу жылы оқушыларға тек білім емес, қозғалыс бостандығы мен тең мүмкіндік сыйлады — бұл бастаманың ең терең мәні де осы болса керек.