Шымкент өнеркәсібі жаңа белеске шықты: өндіріс көлемі 969 млрд теңгеден асты

Оңтүстік Қазақстанның ірі өнеркәсіп орталығы — Шымкент қаласы 2026 жылдың жеті айында елеулі экономикалық нәтижеге жетті. 2 қыркүйек 2026 жыл күні жарияланған ресми деректерге сәйкес, қаңтар-шілде айлары аралығында қалалық кәсіпорындар жалпы 969,5 млрд теңгенің өнімін өндірді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 10,7 пайызға жоғары. Аталған көрсеткіш Шымкенттің республикалық деңгейдегі өнеркәсіп картасындағы орнын бұрынғыдан да нығайта түседі және қаланың индустриялық трансформациясының нақты дәлелі болып табылады.
Шымкент 2018 жылы республикалық маңызы бар қала мәртебесін алғаннан бері тұрақты экономикалық өсу жолында. Сол жылдан бастап қаланың өнеркәсіптік базасын кеңейтуге бағытталған мемлекеттік бағдарламалар белсенді іске асырылып келеді. «Бизнестің жол картасы», «Өңірлерді дамыту» бағдарламалары аясында жүздеген жаңа кәсіпорын ашылып, мыңдаған жұмыс орны пайда болды. Бүгінгі 969 млрд теңгелік нәтиже — осы саясаттың жемісі. Шымкент экономика министрлігінің деректері бойынша, 2019 жылмен салыстырғанда қалалық өнеркәсіп көлемі екі есеге жуық өскен, бұл ел ішіндегі ең жоғары өсу қарқындарының бірі болып есептеледі.
Өндірістің жалпы құрылымына жүгінсек, үстем үлес өңдеу өнеркәсібіне тиесілі — 86,8 пайыз. Бұл салада есепті кезеңде 847,2 млрд теңгенің өнімі шығарылып, нақты көлем индексі 109,5 пайызды құрады. Өңдеу өнеркәсібінің мұндай басымдығы кездейсоқ емес: Шымкент дәстүрлі түрде мұнай өңдеу, химия, тамақ өнеркәсібі сияқты жоғары қосымша құн тудыратын салаларда күшті позицияға ие. Аналитиктер бұл тенденцияны қаланың шикізатқа тәуелділіктен арылып, өңдеуші экономикаға бет алуының айқын белгісі ретінде бағалайды.
Жекелеген салалардың өсу динамикасы ерекше назар аударады. Сусын өндіру саласы 2,9 есеге ұлғайып, статистикадағы ең жоғары серпін болды. Бейметалл минералдық өнімдер өндірісі 76,9 пайызға, металлургия 55,1 пайызға, химия өнеркәсібі 50 пайызға өсті. Машина жасау 28,3 пайызға, дайын металл бұйымдары өндірісі 26,2 пайызға, резеңке және пластмасса бұйымдары 25,8 пайызға артты. Тамақ өнеркәсібі 15,3 пайызға, қағаз өнімдері 11,8 пайызға, жеңіл өнеркәсіп 4,4 пайызға өскен. Мұндай кешенді өсу барлық негізгі бағыттарды қамтып, экономиканың тұрақтылығын дәлелдейді. «Бір-екі саланың ғана өсуіне тіреліп отырмыз деп айтуға болмайды. Бұл — жүйелі, кешенді даму», — деп атап өтті Шымкент қаласының экономика департаменті басшысы Ерлан Сейітов.
Сарапшылар бұл нәтижелерді оң бағалай отырып, бірқатар маңызды факторларға назар аударады. Алматы экономика институтының жетекші зерттеушісі Дина Қалиева: «Шымкент тек ірі қала ретінде ғана емес, бүкіл Оңтүстік Қазақстан өңірінің индустриялық локомотиві ретінде жұмыс жасауда. Металлургия мен химия өнеркәсібінің бір мезгілде жоғары қарқынмен дамуы — бұл диверсификацияның нақты үлгісі», — деді. Кейбір сарапшылар сусын өндірісінің 2,9 есеге өсуіне де ерекше тоқталады. Бұл секторда жаңа зауыттардың іске қосылуы жергілікті нарықтағы бәсекелестікті арттырып, экспорттық мүмкіндіктерді де кеңейтуде. Орталық Азия аймағында сусын нарығының тұрақты өсуін ескерсек, Шымкенттің бұл бағыттағы потенциалы өте жоғары бағаланады.
Өнеркәсіп өсімінің тікелей әлеуметтік салдары — жаңа жұмыс орындарының пайда болуы. Шымкент қалалық статистика басқармасының деректеріне сәйкес, 2026 жылдың алғашқы жеті айында өнеркәсіп секторында 4 200-ден астам жаңа жұмыс орны ашылды. Жұмыссыздық деңгейі 2025 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 0,8 пайыздық тармаққа төмендеді. Кәсіпорындардың белсенді дамуы жалақы деңгейінің де өсуіне ықпал етті: өнеркәсіп саласындағы орташа жалақы ағымдағы жылда 12 пайызға артқан. «Зауыт ашылды, жұмыс таптым — бұл менің отбасым үшін үлкен өзгеріс», — деді жаңадан іске қосылған металл өнімдері зауытының жұмысшысы Серік Мамытбеков.
Болашаққа қарағанда, экономистер Шымкент өнеркәсібінің жыл соңына дейін жалпы 1,6 триллион теңгелік өнім шығаруы мүмкін екенін болжайды. Бұған қоса, 2027 жылға жоспарланған бірқатар ірі инвестициялық жобалар қала экономикасының одан әрі дамуына серпін береді деп күтілуде. Соның ішінде жаңа мұнай-химия кластерінің іске қосылуы, сондай-ақ аймақтық экспорттық хаб ретінде қызмет ететін логистика орталығының ашылуы жоспарда бар. Республикалық деңгейде де Шымкент тәжірибесіне қызығушылық артып отыр: өңдеу өнеркәсібінің сәтті моделін басқа қалаларда да тиімді қолдануға болады деген пікір күшейіп келеді.
Шымкент қалалық мәслихатының депутаты Айгүл Нұрмаханова: «Бүгінгі нәтижелер — кездейсоқтық емес, мақсатты жұмыстың жемісі. Біз 2018 жылдан бері өнеркәсіптік алаңдарды дамытып, инвесторларды тарту үшін жағдай жасап, еңбек ресурстарын кәсіби даярлауға күш салдық. Жылдың қорытындысы да қуантарлық болады деп сенімдімін», — деп мәлімдеді. Шымкенттің бүгінгі экономикалық жетістіктері тек бір қаланың ғана емес, бүкіл Қазақстанның индустриялық дамуындағы маңызды оң беталыстың айғағы. Өңдеуші өнеркәсіпті жетекші сала ретінде нығайту, шикізатқа тәуелділіктен арылу мақсатында алынған бұл нәтижелер ел экономикасының орнықты болашағына деген сенімді нығайта түседі.