Шымкентте заңсыз құрылыстарға қарсы күрес жаңа белеске шықты: бұзу жұмыстары басталды

1 қыркүйек 2026 жылы Шымкент қаласының орталық бөлігінде маңызды оқиға орын алды — Тәуке хан даңғылы мен Ахмет Байтұрсынов көшесінің қиылысында орналасқан екі заңсыз құрылыс нысаны сот шешімімен бұзыла бастады. Бұл оқиға қалада заңсыз құрылысқа қарсы жүргізіліп жатқан жүйелі жұмыстың жемісі ретінде бағаланып, қоғамда кең резонанс туғызды.
Шымкент қалалық орта сапасы және бақылау басқармасының мамандары аталған нысандарға жоспарлы тексеру жүргізген кезде бірқатар заң бұзушылықтарды анықтады. Ұялы телефондарды сату және жөндеу қызметін көрсетіп келген бұл екі нысан мемлекеттік меншіктегі жер учаскелерін тиісті рұқсат құжаттарынсыз пайдаланған екен. Тексеру барысында анықталғандай, нысандардың иелері жер учаскесіне қатысты ешқандай заңды шарт жасамаған, мемлекет мүлкін өз бетінше басып алып, онда коммерциялық қызмет жүргізіп келген. Басқарма мамандары бұзушылықтарды тіркеп, меншік иелерін әкімшілік жауапкершілікке тартты. Одан кейін мәселе сотқа берілді және сот нысандарды заңсыз деп тани отырып, оларды бұзу туралы шешім шығарды.
Бұл жай ғана екі нысанды бұзу оқиғасы емес — бұл Қазақстанның үшінші қаласы болып табылатын Шымкент үшін принципті маңызы бар прецедент. Соңғы жылдарда республика бойынша заңсыз құрылыстар мәселесі өткір сипат алған. Статистика алаңдаушылық тудырады: Қазақстан бойынша жыл сайын мыңдаған заңсыз құрылыс объектілері анықталып жатады. Тек 2025 жылы ғана еліміздің ірі қалаларында үш мыңнан астам заңсыз нысан тіркелген, олардың едәуір бөлігі мемлекеттік жер учаскелерінде орналасқан. Шымкентте де жағдай оңай емес: қала соңғы он жылда халқы жылдам өсіп, инфрақұрылымға деген сұраныс артқан сайын заңсыз құрылыс мәселелері де шиеленісе берді.
Қалалық орта сапасы және бақылау басқармасының басшысы Сейткали Жақыпов бұл мәселеге қатысты өз пікірін ашық білдірді. «Бізде бұл жағдай бірінші рет емес және, өкінішке орай, соңғысы да болмайды. Кейбір кәсіпкерлер рұқсат алу процедурасын ұзақ және күрделі деп санап, оны айналып өтуге тырысады. Бірақ бұл жол ешқашан дұрыс нәтижеге жеткізбейді — бізге бәрібір хабар жетеді, тексеру жүргіземіз және заңды орындатамыз», — деді ол. Сарапшылардың пікірінше, заңсыз құрылысқа деген «мүмкіндік бар болса, пайдалан» деген менталитет тек жекелеген тұлғалардың ғана емес, жалпы қоғамның мәселесіне айналып отыр. Заң саласының маманы, адвокат Гүлнар Оспанова: «Мемлекеттік жерді рұқсатсыз пайдалану — бұл қоғамдық мүлікті жеке мақсатқа иемдену. Мұндай жағдайларда сот шешімімен бұзу — заңды және әділ шешім», — деп атап өтті.
Осы оқиғаның тарихи параллельдерін қарастыратын болсақ, Қазақстанда заңсыз құрылыстарды бұзу мәселесі бірнеше онжылдықтан бері жүйелі сипат алуда. 2000-жылдардың ортасынан бастап елдің ірі қалаларында — Алматы, Астана, Шымкентте — заңсыз нысандарды жою бойынша науқандар бірнеше рет ұйымдастырылды. Алайда мәселенің шешімі осы уақытқа дейін түбегейлі табылмай келеді. Сарапшылар мұның себебін бірнеше факторға байланыстырады: рұқсат беру рәсімдерінің бюрократиялық күрделілігі, кейбір жергілікті лауазымды тұлғалардың жемқорлыққа бейімділігі, сондай-ақ азаматтар арасында заңдық сауаттылықтың жеткіліксіздігі.
Жергілікті тұрғындардың бұл оқиғаға реакциясы да назар аударарлық. Қиылыс маңында тұратын кейбір тұрғындар заңсыз нысандардың бұзылуын оң қабылдап, бұл аумақтың сыртқы келбетін жақсартады деп үміт білдіруде. «Ол нысандар бізге бұрыннан ұнамайтын, олардың орнында жасыл алаң немесе тротуар болса, кент одан жақсы болар еді», — деді маңайда тұратын Болат Серіков атты тұрғын. Ал кейбір кәсіпкерлер жағдайды басқаша бағалайды. «Мен рұқсаттарды алу процесі өте қиын екенін түсінемін, бірақ заңды бұзудың ешқандай ақтауы жоқ», — деді іскерлік ортаның өкілі Арман Нұрланов.
Бұл оқиғаның болашақ салдары да маңызды. Биліктің бұл қадамы Шымкент бойынша өзге заңсыз нысандардың иелеріне де ескерту ретінде қабылданады. Қалалық бақылау басқармасы заңды бұзып отырған барлық объектілерге қатысты тексерулер жалғасатынын мәлімдеді. Мамандардың айтуынша, жер учаскесін пайдаланушы ірі айыппұлмен ғана емес, нысанды өз есебінен бұзу міндетімен де жазалануы мүмкін — бұл кейде нысанның өзіндік құнынан да асып кетуі ықтимал шығын. Сондықтан кез келген құрылысты бастамас бұрын тиісті рұқсаттарды уақтылы ресімдеу экономикалық тұрғыдан да тиімді болып табылады.
Қорыта айтқанда, Тәуке хан даңғылы мен Байтұрсынов көшесінің қиылысындағы бұзу жұмыстары — бұл тек екі нысанның тарихы емес. Бұл — заң үстемдігін орнықтыру жолындағы жүйелі жұмыстың бір буыны. Биліктің бұл ретте ымырасыз ұстанымы кәсіпкерлер мен жеке тұлғаларға нақты хабар жеткізеді: Қазақстанда заңсыз құрылыс мемлекет назарынан тыс қалмайды, ал оның салдары — материалдық шығын мен беделге нұқсан. Заңды сақтау — тек міндет емес, ол ең алдымен ақылды және болашаққа бағытталған таңдау.