Шымкентте тағы 40 отбасы баспанасына қауышты: Үміт пен шындықтың арасы

Шымкент қаласының «Асар-2» шағынаудандында тағы бір мерекелік сәт болып өтті — 40 отбасы жаңа пәтерлерінің кілтін алды. 2026 жылдың 11 қыркүйегінде өткен бұл оқиға тек жекелеген адамдардың қуанышы ғана емес, елдің жалпы тұрғын үй мәселесінің айнасы болды. Жаңа тұрғындар арасында көпбалалы және толық емес отбасылар, ерекше қажеттіліктері бар балалардың ата-аналары, мүгедектігі бар азаматтар, сондай-ақ мемлекеттік және бюджеттік мекемелердің қызметкерлері бар.
Пәтерлер 2 және 5 пайыздық жеңілдікті несие бағдарламалары аясында берілді. Үйлер электр энергиясы мен су жүйесіне қосылған, газды тарту жоспарланып отыр — алайда ол тек қажетті деңгейде тұрғындар жиналғаннан кейін іске асырылады деп уәде берілді. Бұл шарт жаңа тұрғындарды белгілі бір бейтарапты күту режиміне салып отырғандай сезіндіреді.
Тұрғын үй мәселесінің тарихи тамыры
Шымкент — Қазақстанның оңтүстігіндегі ең ірі қала. 2018 жылы республикалық маңызы бар қала мәртебесін алғаннан бері халқы жылдам өсіп келеді. Демографиялық серпін мен ішкі көші-қон ағынының күшеюі тұрғын үйге деген сұранысты зор қарқынмен арттырды. Бүгінде қалада тұрғын үй кезегінде 96 мың астам адам тұр — бұл бүкіл Қазақстандағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі.
Жылдар бойы жинақталған бұл кезек кездейсоқ пайда болған жоқ. Кеңес дәуірінен мұраға қалған тұрғын үй тапшылығы, нарықтық экономикаға өту кезеңіндегі құрылыс секторының тоқыраушылығы, соңғы онжылдықта қалаға ағылған мигранттар толқыны — осының барлығы бірігіп, бүгінгі ауқымды дағдарысты қалыптастырды. Тұрғын үй бағдарламалары іске қосылғаннан бері барлығы 3699 отбасы пәтер алды. Алайда бұл сан 96 мыңнан астам кезектегіге қарағанда өте аз болып көрінеді.
Кілт ұстаған адамдар не дейді?
Жаңа пәтер иегерлерінің бірі, үш баланың анасы Гүлнар Сейткали: «Он жыл бойы жалдамалы пәтерде тұрдым. Балаларым менің кезегімді ересек болып жетіп алатын шығар деп ойлайтынмын кейде. Бүгін осы кілтті ұстағанда, барлық сол жылдар бірден елестей кетті», — деді жылы жымиып.
Ерекше қажеттіліктері бар баласы бар атасы Нұрлан Әбенов та алғысын жасыра алмады: «Біз үшін бұл жай ғана пәтер емес — бұл жаңа өмір. Балама арнайы жағдай жасауды жоспарлап жүрміз, енді кем дегенде өз баспанамыз бар».
Шымкент қаласының тұрғын үй комитетінің өкілі Айдар Жақсыбеков: «Біз бар күшімізді салып жатырмыз. Бағдарламалар жылдан жылға кеңейіп келеді. Алайда сұраныс та өсіп отыр. Біз бір қолмен береміз, екінші жаққа халық жаңадан кіріп жатады», — деп ашық мойындады.
Бағдарламалар тиімді ме?
Сарапшылар тұрғын үй бағдарламаларының тиімділігіне біркелкі баға бермейді. Экономист Зейнеп Нұрманова пікірінше, 2 пайыздық жеңілдікті несие — бұл нарықтық жағдайда сирек кездесетін мүмкіндік, алайда оның бас ауруы да жеткілікті. «Несие алу үшін де белгілі бір табыс деңгейі мен құжаттар пакеті талап етіледі. Шынымен де ең мұқтаж топтар кейде осы шарттарды орындай алмайды», — деді ол.
Урбанист Тимур Сағынтаев өзгеше бұрыштан қарайды: «Шағынаудандарды дамыту дұрыс бағыт. Бірақ газ инфрақұрылымының кеш тартылуы тұрғындарды ыңғайсыз жағдайға қалдырады. Баспана беру — жартысы, оны толыққанды пайдалануға жағдай жасау — қалған жартысы».
Аймақтық және республикалық контекст
Қазақстан бойынша тұрғын үй мәселесі жалпы ұлттық деңгейдегі басымдықтардың бірі болып саналады. «Нұрлы Жер», «Бақытты отбасы», «7-20-25» бағдарламалары соңғы жылдары жүздеген мың отбасыға үй алуға жол ашты. Алайда аналитиктердің есебі бойынша, халықтың жылдам өсіп жатқан Оңтүстік Қазақстан аймағында сұраныс ұсыныстан үнемі озып тұрады.
Шымкентте бір шаршы метрдің орташа бағасы соңғы бес жылда екі еседен астам өсті. Бұл жалдамалы тұрғын үй нарығына да әсер етті — жалдау ақысы көтерілгенде тұрмысы төмен отбасылар одан сайын бюджеттік тұрғын үйге мұқтаж болады. Демек, кезек қысқармай, керісінше, ұзара береді.
Болашаққа болжам
Биыл қала әкімдігі тұрғын үй құрылысын жеделдету бойынша бірнеше жаңа жобаны іске қосуды жоспарлап отыр. «Асар-2» шағынауданының өзінде де келесі кезеңдерді салу жұмыстары жалғасып жатыр. Егер жоспарланған қарқын сақталса, алдағы екі жылда тағы бірнеше жүз отбасы баспанасына қауысады деп күтілуде.
Дегенмен 96 мыңнан астам кезектегінің алдында бұл цифрлар кішкентай болып көрінеді. Мамандардың айтуынша, мәселені түбегейлі шешу үшін жекеменшік сектордың жаппай тартылуы, жер учаскелерін тиімді бөлу саясаты және мемлекеттік инвестицияларды ұлғайту қажет.
Сонымен, 40 отбасы кілтін алды. Олардың әрқайсысы үшін бұл — бүкіл өмірдің ең маңызды сәттерінің бірі. Ал 96 мыңнан астам отбасы үшін кезек жалғаса береді. Шымкенттің тұрғын үй дерттері шешілмей тұрған жоқ — олар шешіліп жатыр, бірте-бірте, отбасынан отбасына, кілттен кілтке.