«Таза Қазақстан»: Түркістан облысы тазалық пен экологиялық мәдениетті бірге қалыптастырады

Түркістан облысында 2026 жылдың 15 маусымында өткен кеңесте мемлекет басшысы бастамашылық еткен «Таза Қазақстан» жалпыұлттық бағдарламасының іске асырылу барысы егжей-тегжейлі талқыланды. Облыс әкімі Нұралхан Күшеров бастаған жиында аудандар мен қалалардың басшылары, тиісті басқармалардың өкілдері бас қосып, санитарлық тазалық пен абаттандыру жұмыстарының нәтижелерін бағалады. Аймақтың бірінші орынбасары Зұлпыхар Жолдасов жүргізілген мониторинг қорытындыларын баяндап, анықталған кемшіліктерді жоюға бағытталған нақты тапсырмалар берді.
«Таза Қазақстан» бағдарламасы — 2023 жылы Президент Қасым-Жомарт Тоқаев ұсынған ауқымды бастама. Бағдарламаның түпкі мақсаты тек елді мекендерді тазалауға ғана емес, азаматтар арасында экологиялық мәдениетті қалыптастыруға да бағытталған. Мамандардың пікірінше, бұл тәсіл — қысқа мерзімді акциялардан гөрі тұрақты нәтиже беретін жүйелі шешім. «Біз ертеден бері тазалықты тек коммуналдық қызметтердің жауапкершілігі деп қараудан арылуымыз керек. Тазалық — бұл ең алдымен азаматтық сана мен мәдениет мәселесі», — деп атап өтті облыстық экология және табиғат ресурстары басқармасының маманы Серік Байсейітов. Оның пікіріндей, бағдарламаны жүзеге асыру барысында тұрғындармен жүргізілетін түсіндіру жұмыстарының орны ерекше болып отыр.
Өткізілген мониторинг нәтижелері біршама ауқымды суреттi аңғартады. Жыл басынан бері ҚР ӘҚБтК-нің 434-2-бабы бойынша қоғамдық тәртіпті бұзғаны үшін 3 386 хаттама жасалып, жиналған айыппұл сомасы 93,4 миллион теңгені құрады. Осы кезеңде 505-бап бойынша 2 599 хаттама ресімделіп, олардың жалпы сомасы 20,7 миллион теңгеге жетті. Ауылдық округтердің әкіматтары 2 276 хаттама жасаған, олардың 1 851-і ескерту түрінде берілсе, қалғандары айыппұл санкциясымен аяқталды; шағын мөлшердегі айыппұл жиынтығы 9 миллион теңгеден асты. Заң бұзушылықтарды санкциялаудан гөрі тазалық мәдениетін тәрбиелеуді артық санайтын сарапшылар арасында ескертулердің жоғары үлесі оң бағаланды. «Айыппұл жазалаудың бір тетігі, бірақ адам санасын өзгерту — бұл ұзақ мерзімді және мақсатты жұмыс», — деді облыстық білім басқармасының экологиялық тәрбие бойынша кеңесшісі Айгүл Нұрланова.
Цифрлы технологиялардың мүмкіндіктері де осы бағдарламаның тиімділігін арттыруда белсенді қолданылуда. TazaQazBot атты Telegram-чат-бот арқылы тұрғындар тазалық тәртібін бұзу, стихиялық үйінділер мен санитарлық нормаларды сақтамайтын объектілер туралы жедел хабарлай алады. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында бот арқылы 237 өтініш түсіп, солардың 183-і қазірдің өзінде орындалды, 54-і қарастырылу үстінде. Бұл цифр халықтың ақпараттық технологияларды белсенді игеріп, қоғамдық бақылауға деген ынтасының артқанын дәлелдейді. Тұрғыс Оразалы, Түркістан қаласының белсенді тұрғыны: «Бот — өте ыңғайлы. Хаттап, суретке түсіріп, жібересің де — және нәтижесін де көресің. Бұрын мұндай қолжетімді арна болмаған» — деп бөлісті өз пікірімен.
Облыс әкімі Нұралхан Күшеров жиын барысында аудандар мен қалалардың, профильдік басқармалардың басшыларына санитарлық тазалық пен абаттандыру мәселелерін үздіксіз бақылауда ұстауды, анықталған кемшіліктерді дереу жоюды тапсырды. «Бұл — бір реттік акция емес. Елді мекендердің тазалығын, аумақтардың абаттандырылуын, ғимараттардың сыртқы бейнесін үнемі қадағалап отыру қажет. Мемлекет басшысы бұл мәселеге ерекше назар аударады», — деді облыс басшысы. Бұл тапсырма жергілікті атқарушы органдар үшін нақты бағдар болып табылады: тазалық жұмыстарын жобалық немесе мерекелік сипаттан шығарып, күнделікті, тұрақты іс-шараға айналдыру.
Түркістан облысының Оңтүстік Қазақстан үшін стратегиялық маңызы жоғары. Тарихи-мәдени астана мәртебесі бар Түркістан қаласы және облыстың басқа аудандары жыл сайын миллиондаған туристер мен зиярат етушілерді қабылдайды. Осы тұрғыдан алғанда, елді мекендердің таза және ретті болуы — тек тұрғындардың тіршілік сапасы ғана емес, аймақтың туристік беделіне де тікелей ықпал ететін фактор. Тарихшы-сарапшы Маржан Аташева бұл байланысты нақты тілге тиек еткен болатын: «Тазалық — бұл мейрамхана немесе паркте ғана емес, жол бойы, базар іргесі, ауыл шетінде де қажет нәрсе. Туристер тек ескерткіштерді ғана емес, жалпы ортаны да бағалайды».
Бағдарламаның одан әрі жетілдірілуі мен кеңейтілуі де болашақтың міндетті бөлігі болып саналады. Жергілікті атқарушы органдар алдағы айларда жастар арасында экологиялық акциялар, мектеп оқушыларымен тазалық сабақтары мен семинарлар ұйымдастыруды жоспарлауда. Тазалыққа үлес қосқан белсенді тұрғындарды марапаттау жүйесін енгізу де қолдауға ие болып отыр. Маманчылардың бағалауынша, алдағы 2–3 жыл ішінде бағдарламаның алғашқы нақты жүйелік нәтижелерін — тұрғындардың экологиялық сауаттылығының өсуі, стихиялық үйінділердің азаюы, ғимараттар мен аумақтардың жалпы эстетикалық деңгейінің жоғарылауы — анық байқауға болады деп күтілуде.
«Таза Қазақстан» — бұл жалғыз бір ведомствоның немесе коммуналдық қызметтердің ғана жауапкершілігіндегі мәселе емес. Бұл — мемлекет пен азаматтардың бірлескен ісі, ортақ үйді бірге күту жауапкершілігі. Түркістан облысындағы жүргізіліп жатқан жұмыстар осы бірлескен ерік-жігердің айқын көрінісі болып табылады.