Шымкенттегі алаңдардың сынағы: «Shymkent Plaza» сауда орталығында өткізілген өрт-тактикалық жаттығулар қала тұрғындарын не үйретті?

Қазақстанның оңтүстік өңірінің ірі мегаполисі Шымкент қаласында 16 қыркүйек 2026 жылы ауқымды өрт-тактикалық жаттығулар өткізілді. Оқиға «Shymkent Plaza» сауда-ойын-сауық орталығында, Әл-Фараби алаңы 3/1 мекенжайында сағат 10:00-де басталды. 17 қыркүйек 2026 жылы қалалық апаттық-құтқару қызметтері жаттығулардың қорытындысын жариялап, іс-шараның сәтті өткенін растады.
Жаттығудың сценарийі бойынша құтқарушылар адамдардың жаппай болатын нысанда шартты өрт туындаған жағдайда оны сөндіруді жаттықтырды, сондай-ақ барлық келушілерді қауіпсіз аймаққа эвакуациялауды іске асырды. Маңызды ерекшелік — бұл жолы тек өрт сөндіру бөлімшелері ғана емес, сауда орталығының өз қызметкерлері мен қала бойынша жедел жәрдем және полиция бөлімшелері де бірлескен үйлесімді жұмыс жасады. Орталықтың маңында өрт сөндіру техникасы мен арнайы қызметтердің көліктері шоғырланған кезде тұрғындар мен қонақтардан сабырлы болу сұралды.
Мұндай жаттығулар кездейсоқ өткізілмейді. Соңғы жылдары Қазақстанда сауда орталықтарындағы өрт қауіпсіздігі мәселесі күн тәртібінің басты тақырыптарының бірін иеленіп отыр. Ішкі статистикаға жүгінсек, республикамызда жыл сайын азаматтық нысандарда тіркелетін өрт оқиғаларының шамамен 12–15 пайызы дәл сауда және ойын-сауық орталықтарына тиесілі. Бұл сандар мамандардың алаңдаушылығын арттырды және алдын алу шараларын жүйелі жүргізу қажеттілігін айқын дәлелдеді. Ресей мен Украинадағы ірі сауда орталықтарының өрт апаттарынан алынған ауыр сабақтар да Орталық Азия елдерінің жедел жандандыру ведомстволарын өз жұмысын тереңірек жетілдіруге итермеледі.
Шымкент қалалық төтенше жағдайлар департаментінің жаттығуларды ұйымдастыру жөніндегі жетекшісі Арман Сейтқалиевтің айтуынша, бүгінгі сынақ жай ғана формальдық рәсім болып табылмайды: «Бізге нақты ауқымды нысандармен жұмыс жасау тәжірибесі өте маңызды. «Shymkent Plaza» — бір мезгілде мыңнан астам адам болатын алып кеңістік. Мұнда эвакуация жолдарын дұрыс жоспарлау, байланыс жүйелерінің үздіксіз жұмысы, персонал мен құтқарушылардың нақты рөлдерін алдын ала белгілеу — барлығы бірге кешенді нәтиже береді. Бүгінгі жаттығу сол кешеннің бір бөлшегі». Сарапшының бұл сөздері жаттығудың мәнін тереңірек ашады.
Сауда орталығының өрт қауіпсіздігі жөніндегі жауапты менеджері Зарина Омарова да өз тарапынан осы іс-шараның маңыздылығын атап өтті: «Біздің қызметкерлеріміз жылына кемінде екі рет осындай жаттығуларға қатысады. Дегенмен бүгінгідей кешенді, қала қызметтерімен бірлескен форматтағы жаттығу бізге жаңа тәжірибе берді. Нақты оқиға орнасымен эвакуация маршруттарын жадымызда тұрақтандырдық, байланыс кезіндегі кемшіліктерді байқап, оларды тез арада жойдық». Мұндай мәлімдемелер жаттығулардың тек симуляция ғана емес, нақты оқу процесі екенін көрсетеді.
Тарихи параллельдер тұрғысынан алғанда, Қазақстан тарихында ірі қоғамдық нысандардағы өрт оқиғалары жоқ деуге болмайды. Тіпті ел тарихында алыпсатарлық сауда орындарындағы апаттар да тіркелген. Осыған орай, 2019 жылдан бастап Қазақстанның ТЖМ нысандардағы өрт сигнализация жүйелеріне, эвакуациялық жарықтандыруға және персоналды дайындауға қатысты нормативтік талаптарды айтарлықтай қатаңдатты. Алматы, Астана және Шымкент — үш ірі қала ретінде — осы реформалардың алдыңғы шебінде тұр. Шымкенттің 2018 жылы республикалық маңызы бар қалаға айналғанын ескерсек, оның инфрақұрылымдық жауапкершілігі де арта түскені айдан анық.
Жаттығу кезінде байқаушы ретінде болған Шымкент қаласы мәслихатының депутаты Дәурен Байқожаев бұл оқиғаны оң бағалады: «Мен мұндай іс-шараларды жыл сайын жоспарлы түрде өткізу ғана емес, олардың нәтижелерін қоғамға ашық жариялауды да қолдаймын. Тұрғындарымыз өздерінің қауіпсіздігі үшін жұмыс жасалып жатқанын білгені маңызды. Бүгін алаң маңында тұрып қалған адамдар алғаш сәл шошынса да, хабарландырудан кейін жағдайды дұрыс қабылдады. Бұл да — азаматтық мәдениеттің өсіп жатқанының белгісі». Депутаттың бұл байқауы тұрғындардың санасының жетілу жолында екенін аңғартады.
Жаттығулардың болашаққа тигізер пайдасы тек бүгінгі іс-шарамен шектелмейді. Мамандардың болжамы бойынша, осы тектес кешенді жаттығуларды жыл сайын өткізу нысандардағы апат кезіндегі адам шығынын 30–40 пайызға дейін азайтуға мүмкіндік береді. Эвакуация жылдамдығы, персонал мен мамандардың үйлесімді жұмысы, техниканың дайындық деңгейі — осы үш компонент бірлесе жұмыс жасаса, ең ауыр жағдайдың өзінде де апаттың салдарын барынша шектеуге болады. Шымкенттің бұл тәжірибесі республиканың басқа ірі қалаларына үлгі бола алады деп күтілуде.
Қорытындылай келе, «Shymkent Plaza» сауда орталығындағы өрт-тактикалық жаттығулар — бұл қаланың азаматтық қауіпсіздік жүйесінің жетілу жолындағы маңызды қадам. Алдын алу шаралары — кез келген апатқа дейінгі ең тиімді инвестиция. Мыңдаған адам жиналатын кеңістіктерде өрт немесе басқа да төтенше жағдай туындаса, дайындалған персонал мен сыналған жоспар — ең бастыдан маңызды. Шымкент бұл шындықты жақсы түсінеді, ал кешегі жаттығу соның айқын дәлелі болды.