Келес ауданында интенсивті бақша өсіру жаңа белеске шықты: «Нұржан» шаруашылығының тәжірибесі бүкіл өңірге үлгі болмақ

2026 жылдың 22 маусымында Қазақстанның ауыл шаруашылығы саласына маңызды жаңалық жетті: Алматы облысының Келес ауданында іске асырылып жатқан интенсивті бақша жобасы өзінің алғашқы ірі нәтижелерін көрсетті. «Нұржан» шаруа қожалығы Түркиядан әкелінген элиталық шабдалы сорттарын жергілікті климаттық жағдайларға сәтті бейімдеп, аймақтың жемісшілік саласында нағыз төңкеріс жасады. Бұл жоба — тек жеке кәсіпкерлік жетістік қана емес, сонымен бірге Қазақстанның аграрлық болашағына қатысты маңызды сигнал.
Жобаның тарихы 2025 жылдан басталады. Кәсіпкер Нұржан Үмаров 12 гектар жерге Түркиядан арнайы әкелінген «Орион» сортының 15 мың шабдалы көшетін отырғызды. Бұл сорт өзінің жоғары өнімділігімен, жемістерінің ірілігімен және тасымалдауға төзімділігімен Еуропа мен Орта Азия нарықтарында жоғары бағаланады. Алайда импорттық сорттарды жаңа топырақ пен климат жағдайына бейімдеу — оңай шаруа емес. Осы кедергіні жеңу үшін шаруашылық заманауи агротехнологияларды, халықаралық күтім стандарттарын және тамшылатып суару жүйесін қолданды. Нәтиже күтілгеннен де жоғары болды: ағаштар мерзімінен бұрын жеміс берді, ал тіршілік алу деңгейі өте жоғары болып шықты.
«Бізге көптеген мамандар скептицизммен қарады. «Орион» сортының осы ендікте өсетініне сенбедік деді. Бірақ біз топырақты дұрыс дайындап, суару режимін нақты есептеп, күтімде ешқандай ымырасыз жұмыс іскер бақша шаруашылығын жасауға болатынын дәлелдедік», — деді Нұржан Үмаров журналистерге берген сұхбатында. Оның сөзіне қарағанда, жоба тек өнімділік тұрғысынан ғана емес, экономикалық тиімділік жағынан да жоғары нәтиже беріп отыр. Бір гектардан алынатын болжамды табыс кәдімгі дәнді-дақыл шаруашылығымен салыстырғанда бірнеше есе артық.
Табыстың алғашқы белгілері кәсіпкерді одан да ірі қадамға итерледі. 2026 жылы жоба жаңа кезеңге өтті: «ҰЛЫ ДАЛА» өндірістік кооперативінің жерінде 30 гектар жерге жаңа шабдалы көшеттері отырғызылды. Кооперативтің жалпы жер көлемі 51,3 гектарды құрайды. Тамшылатып суару технологиясының кеңінен қолданылуы су ресурстарын үнемдеп, өсімдіктердің тамыр жүйесіне қажетті ылғалды дәл жеткізуге мүмкіндік береді. Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметіне сүйенсек, тамшылатып суару кәдімгі бастырып суарумен салыстырғанда су шығынын 40–60 пайызға қысқартады, ал өнімділікті орта есеппен 25–35 пайызға арттырады.
Қазақстандағы жемісшілік саласының жағдайы туралы айтар болсақ, статистикалық деректер алаңдаушылық туғызады. Елімізде тұтынылатын жемістердің 70 пайыздан астамы импорттан келеді, ал жергілікті өндіріс жыл санап азаюда. Кеңес дәуірінде Алматы облысы мен оған іргелес аймақтарда жүздеген мың гектар жеміс бақшалары болған. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі экономикалық дағдарыс, жерді дұрыс пайдаланбау және жеміс өнімдеріне мемлекеттік қолдаудың жеткіліксіздігі бақшашылық саланы едәуір әлсіретті. Мамандардың бағалауынша, бүгінде белсенді жұмыс істеп тұрған интенсивті бақшалардың жалпы ауданы кеңестік кезеңмен салыстырғанда 4–5 есеге кеміген. Осы тұрғыдан алғанда «Нұржан» шаруа қожалығының тәжірибесі — тек жергілікті жетістік емес, ұлттық масштабтағы маңызды үрдістің бастауы.
Ауыл шаруашылығы саласының сарапшысы, аграрлық экономист Дәурен Сейітқали бұл жобаның стратегиялық маңыздылығына ерекше назар аударады: «Интенсивті бақшашылық — бұл жай ғана жемісті тауар емес, бүкіл бір экожүйе. Ол тұрақты жұмыс орындарын тудырады, ауылдық жерлердің депопуляциясын тежейді, жергілікті халықтың кірісін арттырады және мемлекеттің азық-түлік қауіпсіздігін нығайтады. «Нұржан» шаруашылығы дұрыс жолда. Бұл модельді бүкіл Жетісу аймағына тарату — стратегиялық міндет», — деді сарапшы. Ол сондай-ақ отандық жеміс өнімдерінің экспорттық әлеуетіне де тоқталды. Сапалы жеміс-жидек өнімдеріне Ресей, Қытай және Орталық Азия елдерінің нарықтарында сұраныс өте жоғары екенін атап өтті.
Жобаның болашақ жоспарлары да жігерлендіреді. Жақын арада шабдалы бақшаларының ауданын одан да ұлғайтумен қатар, черешня мен элиталық жүзім сорттарын өсіру де жоспарланып отыр. Жүзімшілік пен черешня өсіру — еңбекті көп қажет ететін салалар болғандықтан, бұл жергілікті халық үшін қосымша жұмыс орындарын ашатыны анық. Аудан әкімдігінің мәліметінше, жоба толық қуатқа шыққан жағдайда тек Келес ауданының өзінде 80–100 тұрақты жұмыс орны ашылуы мүмкін. Маусымдық жұмысшыларды қосқанда бұл сан екі есеге артады.
Жергілікті тұрғындар мен ауданның ресми өкілдері жобаға оң баға береді. «Бізде жер бар, су бар, күн бар — бәрі бар. Тек осыларды дұрыс пайдаланатын кәсіпкерлер жетіспей жатыр еді. Нұржан аға бізге нені де болса жасауға болатынын көрсетіп берді», — деді ауыл тұрғыны Гүлнар Рахметова. Бұл сезім — жай риторика емес. Ол ауылдық Қазақстандағы жаңа толқын кәсіпкерлер туралы, жер мен технологияны ұштастыра білетін ұрпақ туралы айтады. «Нұржан» шаруа қожалығының тәжірибесі — елімізде интенсивті жемісшіліктің болашағы бар екенін дәлелдеген нақты мысал. Енді бұл тәжірибені кеңейтіп, мемлекеттік қолдаумен нығайту — алдағы уақыттың басты міндеті.