Түркістан облысында прокурорлар 59 гектар жерді мемлекет меншігіне қайтарды

27 маусым 2026 жылы Түркістан облысының Жетісай ауданы бойынша прокуратура жер заңнамасының бұзылуына байланысты жүргізілген кешенді тексеру нәтижесінде 11 жер учаскесін — жалпы ауданы 59 гектар, кадастрлық құны 48 миллион теңге — мемлекет меншігіне қайтаруға қол жеткізді. Соттардың заңды күшіне енген шешімдері бойынша аталған жер учаскелері бұдан былай мемлекеттің толыққанды иелігіне өтті, ал заң талаптарын бұзуға жол берген лауазымды тұлғалар тәртіптік жауапкершілікке тартылды.
Бұл оқиғаның толық мәнін түсіну үшін алдымен Қазақстандағы жер мәселесінің ауқымын ескеру қажет. Республикамызда жер дауларының бір бөлігі — бос жатқан, игерілмеген немесе заңсыз тіркелген учаскелерге байланысты. Жетісай ауданы — Түркістан облысының оңтүстік бөлігінде орналасқан, Өзбекстанмен шекараласатын стратегиялық аймақ. Ауыл шаруашылығы мен мақта өндірісіне маңызды болып саналатын бұл жерлерде жер ресурстарының тиімді пайдаланылуы ерекше мән алады. Мемлекет тарапынан жер учаскелерінің игерілмей бос жатуы немесе заңсыз иеленілуі — аймақтың экономикалық даму мүмкіндіктерін тежейтін маңызды мәселе болып табылады.
Жетісай ауданы прокуратурасы жер учаскелерін заңсыз иелену, игерілмеген және иесіз жерлерді анықтау бойынша жұмысты тұрақты негізде жүргізіп келеді. Тексеру барысында 11 жер учаскесінің игерілмей тұрғаны, иесіз қалғаны немесе заң талаптарын бұза отырып берілгені анықталды. Прокурорлық қадағалау актісі бойынша жерді пайдалану мен қорғауды бақылайтын уәкілетті мемлекеттік орган сотқа талап арызбен жүгінді. Соттар істерді қарап, барлық 11 учаскені мемлекет меншігіне қайтару туралы шешім қабылдады. Заңгер-сарапшы Айгүл Бекованың пікірінше, мұндай прецедент жер заңнамасының орындалуын қамтамасыз ету тұрғысынан айтарлықтай маңызды: «Прокуратураның белсенді позициясы жер учаскелерінің заңсыз пайдаланылуының алдын алуда тиімді тетік болып табылады. Соттың шешімі заңды күшіне енгендіктен, бұл учаскелер енді мемлекеттік бақылауда болып, тиімді пайдаланылуы мүмкін».
Жер мәселесі — Қазақстан үшін ерекше сезімтал тақырып. 2016 жылы Жер кодексіне өзгертулер енгізуге байланысты елде ірі наразылықтар болғаны белгілі. Сол кезден бастап мемлекет жер саясатын айқындай түсуге, прокуратура мен бақылаушы органдардың рөлін күшейтуге ерекше назар аударды. Соңғы жылдарда республика бойынша жер учаскелерін мемлекет меншігіне қайтару жөніндегі іс-шаралар ауқымы айтарлықтай кеңейді. Мысалы, Жоғары прокуратура мәліметтері бойынша 2023–2025 жылдар аралығында елімізде мыңдаған гектар жер заңсыз иеленушілерден мемлекет меншігіне қайтарылды. Бұл Жетісайдағы 59 гектарлық учаскенің мемлекетке қайтарылуы — жалпы ұлттық деңгейде жүргізіліп жатқан жүйелі жұмыстың бір бөлігі.
Жергілікті сарапшылар мен қоғам өкілдері бұл жетістікті оң бағалайды. Ауыл шаруашылығы саласының маманы, Түркістан облыстық аграрлық даму орталығының бас кеңесшісі Серікбай Мұратұлы атап өткендей: «59 гектар жер — бұл Жетісай сияқты егіншілік аймақ үшін аз емес. Бұл жерлерді мемлекет иелігіне қайтару арқылы оларды заңды тәртіппен ауыл шаруашылығы мақсатына пайдалануға беруге, жас фермерлерге немесе ауыл шаруашылығы кооперативтеріне ұсынуға мүмкіндік туады. Тиімді жер пайдалану — аймақтың азық-түлік қауіпсіздігіне тікелей үлес». Жергілікті тұрғындар да мемлекет тарапынан жер учаскелерінің бақылауға алынуын оң бағалайды, себебі бос жатқан жерлер аграрлық потенциалды жоғалтып қана қоймай, шаруашылықтың жалпы тиімділігін де төмендетеді.
Заңсыз жер иеленушілігімен күрес — тек жекелеген учаскелерді қайтарумен шектелмейді. Бұл мәселенің жүйелі шешімін табу үшін прокуратура алдын алу жұмысын, жер кадастрының дәлдігін арттыруды және лауазымды тұлғалардың жауапкершілігін күшейтуді жүйелі жүргізуі тиіс. Жетісайдағы жағдайда заңнаманы бұзуға жол берген лауазымды тұлғалардың тәртіптік жауапкершілікке тартылуы — маңызды белгі. Бұл шара болашақта ұқсас бұзушылықтардың алдын алу үшін ескерту ретінде қызмет етеді. Алайда сарапшылардың бір бөлігі тәртіптік жазамен шектелу жеткіліксіз болуы мүмкін деп санайды. Заңгер Дінмұхамед Сейіт: «Жер заңнамасының ірі бұзушылықтары бойынша тек тәртіптік жаза жеткіліксіз болуы ықтимал. Жер учаскелерін заңсыз тіркеуге немесе игермей ұстауға жол берген жағдайларда қылмыстық жауапкершілік мәселесін де қарастыру орынды болады» деген пікір айтады.
Болашақ тұрғысынан алғанда, мемлекет меншігіне қайтарылған 59 гектар жердің одан әрі тағдыры да маңызды. Заң нормаларына сәйкес мұндай учаскелер аукцион немесе конкурс тәртібімен ауыл шаруашылығы, инвестициялық немесе басқа мақсатта пайдалануға берілуі мүмкін. Жетісай ауданының жергілікті атқарушы органдары бұл жерлерді өңірдің дамуына бағыттауды жоспарлайтынын жеткізді. Сонымен қатар прокуратура жер учаскелерін заңсыз пайдалану фактілерін анықтауды тұрақты негізде жалғастыратынын растады.
Қорытындылай келе, Жетісайдағы 59 гектар жердің мемлекетке қайтарылуы — жер заңнамасын қорғаудың, мемлекет мүдделерін сақтаудың нақты үлгісі. Бұл жетістік прокуратура органдарының жер саласындағы бақылау функциясын тиімді атқаратынын дәлелдейді. Алайда бір оқиғамен шектелмей, жер ресурстарын басқарудың жүйелі, ашық және заңға негізделген тетіктерін одан әрі жетілдіру — ел болашағы үшін стратегиялық маңызы бар мәселе болып қала береді.